Breaking News

ԵՐԵՒԱՆ.- Այս օրերուն Երեւանի մէջ կ՛ընթանայ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան երիտասարդական եւ ուսանողական միութիւններու խորհրդաժողովը:

Եռօրեայ քննարկումներու ընթացքին երիտասարդները կ՛ամփոփեն իրենց շրջաններուն մէջ կատարած աշխատանքը, նոր ծրագիրներ կը մշակեն, կը հանդիպին Դաշնակցութեան ներկայացուցիչներու հետ, կը քննարկեն քաղաքական ու կուսակցական կեանքին վերաբերող շարք մը հարցեր:

Հինգշաբթի օր երիտասարդներուն հետ հանդիպած է նաեւ ՀՅԴ Բիւրոյի ներկայացուցիչ Հրանդ Մարգարեանը:

 

«Մահը կլանուեցաւ. յաղթանակը շահուեցաւ» (Եսայի 25. 8)։

Մարգարներու կանխասացութիւնը իրականացաւ, «Մահը կլանուեցաւ, յաղթանակը շահուեցաւ» (Ես. 25.8)։ Այո՛ մահը նուաճուեցաւ կեանքով, եւ ահա՜ Յարութեան աւետիսն է, որ կը հնչէ ամէնուրեք։

Իր աւարտին հասաւ քառասնօրեայ պահեցողութեան ինքնապատրաստութեան եւ ինքնասրբագրման ժամանակաշրջանը։

Իր աւարտին հասաւ մեր հայրերուն կողմէ սահմանուած հաւաքական, հոգեւոր ուղեւորութեան ճանապարհորդութիւնը։
Սեւը, սուգը, խաւարը վերացուեցան մեր եկեղեցիներէն։ Վարագոյրը բացուեցաւ մեղաւոր մարդուն առջեւ, ըմբոշխնելու իսկական ու վաւերական ճանապարհը, ճշմարտութիւնը եւ կեանքը։

Քանդուեցաւ մարդուն եւ Աստուծոյ միջեւ կանգնած պատնէշը, եւ արտօնուեցաւ անառակ մարդուն վերդառանալու իր հօր բնակարանը, ապրելու ուրախութիւնը աստուածատեսութեան, եւ արժանի ըլլալու ընդմիշտ բնակութիւն հաստատելու սրբութեան տաճարին մէջ։

Մէկ խօսքով իւրաքանչիւր հաւատացեալին առջեւ բացուեցաւ յոյսի դուռը։ Խաւարը անցաւ ու երեւցաւ ճշմարիտ լոյսը։ Գլորուեցաւ գերեզմանի մուտքին դրուած քարը, և գերեզմանը թափուր մնաց… Լսուեցաւ հրեշտակին աւետաբեր ձայնը. «Այստեղ չէ, այլ յարութիւն առաւ»։

Սրբուեցան արցունքները բարեպաշտ եւ իւղաբեր կանանց. անոնք յարուցեալ Փրկչին առաջին ականատեսները եղան ու լսեցին պատգամը անոր. «Մի՛ վախնաք, գացէք եւ ըսէ՛ք իմ եղբայրներուս՝ որ Գալիլիա երթան. հո՛ն պիտի տեսնեն զիս» (Մտ 28.10)։

Յարուցեալ Փրկիչը իր խոստումը կատարեց. նախ երեւցաւ Պետրոս առաքեալին, այնպէս ինչպէս Ղուկաս Աւետարանին մէջ կը կարդանք. «Իրապէս որ Տէրը յարութիւն առաւ եւ երեւցաւ Սիմոնի» (Ղկ 24.34)։ Ապա երեւցաւ իր մնացեալ տասնմէկ աշակերտներուն` Գալիլիոյ մէջ, նոյն իր յարուցեալ մարմնով, և անոնց մէջ կանգնելով ըսաւ. «Խաղաղութի՜ւն Ձեզի։ Ես եմ, մի՛ վախնաք» (Ղկ 24.36)։ Անոնց անգամ մը եւս յիշեցուց Սուրբ Գրքերի մէջ մարգարէացուածը թէ Մեսիան ինչպէս «Պէտք է չարչարուէր եւ երեք օր յետոյ յարութիւն առնէր. անոր անունով ապաշխարութիւն եւ մեղքերու թողութիւն պէտք է քարոզուէր բոլոր ժողովուրդներուն՝ Երուսաղէմէն սկսեալ»։ Շարունակելով իր խօսքը ան ըսաւ. «Դուք այս բոլորի վկաններն էք…» (Ղկ 24.46-48)։ Յիսուս քաջալերեց, զօրացուց եւ զիրենք ղրկեց իր սորվեցուցած պատուիրանները ուսուցանելու բոլոր ժողովուրդներուն եւ վերջաւորութեան ըսաւ. «Ահա ես միշտ ձեզի հետ պիտի ըլլամ, մինչեւ աշխարհի վախճանը» (Մտ 28.20)։

Ան երեւցաւ նաեւ աւելի քան հինգ հարիւր հետեւորդներու, երեւցաւ Յակոբոսին` Տեառնեղբօրը, երեւցաւ Էմմաւուսի ճամբորդներուն, եւ ապա ի վերջոյ՝ Պօղոս առաքեալին, որ հալածիչ էր, բայց դարձաւ տարածիչը Քրիստոնէութեան (Ա.Կր 15.6-8)։
Այո՛, Քրիստոս յարութիւն առաւ մեռելներէն, այս է ճշմարտութիւնը եւ ամենամեծ ուրախութիւնը, աւետիսներուն աւետիսը բոլոր ժողովուրդներուն։

Այսօր քանի՜ դար անցած է յարութեան դէպքէն։ Այսօր դարձեալ ժամադրուած ենք հանդիպելու իրար, յիշելու յարութիւնը Քրիստոսի: Ինչո՞ւ. որովհետեւ ան կենդանի է, եւ բնականօրէն կարելի չէ մոռնալ նման դէպք մը` զոհողութեամբ, ինքնընծայումով թաթաւուն մեծ յաղթանակի հռչակման՝ համայն մարդկութեան մեղքերու քաւութեան եւ թողութեան համար։ Այո՛, Ան խաչուեցաւ ու թաղուեցաւ, սակայն թաղուած չմնաց, այլ երրորդ օրը յարութիւն առաւ մեռելներէն։ Ան վերստին կենդանացաւ ու նոր կեանք բաշխեց բոլոր անոնց, որոնք հաւատացին անոր։

Պատկերացուցէք, որ այս առաւօտ պիտի չհանդիպէինք, պատճառ պիտի չունենայինք իրարու հետ ըլլալու սրբավայրի մը մէջ, տօնելու յաղթանակը, վանելու խաւարը, տեսնելու լոյսը ճշմարիտ, եթէ Քրիստոս կենդանի չըլլար։

Քրիստոսի յարութեան ժամանակ մենք անձամբ ականատեսները չեղանք, թէ ինչ պատահեցաւ. արդեօք կը հաւատա՞նք յարութեան մեր ամբողջ սրտով։ Յարուցեալ Փրկիչը մեզ չերեւցաւ, մեզի չտեսնուեցաւ ու մենք չհանդիպեցանք իրեն, արդեօք կը հաւատա՞նք իր հրաշափառ յարութեան։ Ահաւասիկ ամենակարեւոր հարցումը, ուղղուած այսօր մեզմէ իւրաքանչիւրին։ Պատմութեան ընթացքին եղան մարդիկ, որ ըսին. «Մեռելներու յարութիւն չկայ», «Մեռելները յարութիւն չեն առներ», միաժամանակ չհաւատացին Քրիստոսի յարութեան. նման վերաբերմունք մէկ բան կը նշանակէ, որ անոնք մնացին մեղքերու մէջ ընկղմած։

Այսօր մե՞նք ինչ կ՛ընենք, Թովմասեան շօշափելիութեա՞մբ կը մօտենանք, թէ հիմնուած Յիսուսի խօսքերուն ստուգութեան եւ խոստման՝ հաւատքի վրայ, հաւատքի աչքերով ականատեսները կը դառնանք ճշմարիտ ու վաւերական լոյսի ճառագայթումին, Քրիստոսի` մեր Փրկչին հրաշափառ յարութեան։

Այսօր մենք քանի՜ քանի՜ վկայություններ ունինք հաւատալու Քրիստոսի յարութեան. իւղաբեր կանանց վկայութիւնը թափուր գերեզմանի մասին. Յարուցեալ Փրկչին եւրեւումը ոչ միայն անմիջական աշակերտներուն, այլ աւելի քան հինգ հարիւր հետեւորդներու, սա մեծ թիւ է, համոզուելու արժանահաւատ, հաւատարիմ եւ վստահելի անձանց ականատեսի վկայութեան։
Այս բոլորէն ետք Պօղոս առաքեալ յստակ կերպով կը յայատարարէ. «Բայց ո՛չ. Քրիստոս արդարեւ մեռելներէն յարութիւն առած է» (Ա. Կր 15.20)։

Այո՛, ան յարութիւն առաւ մեռելներէն եւ իր յարութեամբ մեզի երաշխիքը տուաւ մեր իսկ յարութեան, յաւիտենական կեանքի ուրախութեան եւ փրկութեան։ Ան սորվեցուց մեզի, որ յոյս ունենանք մահէն յետոյ յարութիւն առնելու։ Պօղոս առաքեալի բառերը շատ գեղեցիկ են ու պատկերաւոր, Քրիստոս՝ «Ննջեցեալներու առաջին պտուղն է»։ Առաջին մարդով` Ադամով մահը մուտք գործեց աշխարհ, իսկ երկրորդ Ադամով` Քրիստոսով յոյսը տրուեցաւ նոր կեանքի, յարուցեալ կեանքի` յաւիտենական կեանքի։

Թափուր գերեզմանը ուրախութեան մնայուն աղբիւր եղաւ անոնց` «Ականատեսներուն», որոնք ճանչցան Քրիստոսին, որպէս Տէր եւ յարուցեալ Փրկիչ։ Ոչ ոք չի կրնար ճշմարտութիւնը թաղել, ոչ քար գլորելով գերեզմանին վրայ եւ ոչ ալ կնքելով։ Աստուած պիտի յաղթէ, եւ մենք կրնանք այնտեղ ըլլալ, ականատեսները ըլլալ նոր աշխարհի, աւելի լաւ ու ճշմարիտ աշխարհի պատրաստութեան։
Ահաւասիկ հրաւէր մը ուղղուած ինծի եւ քեզի` մեր բոլորին, ոտքի ելլենք ու միասին քալենք Քրիստոսի կողմէ պատրաստուած եւ նորոգուած կեանքի մէջ։

***

Հայ ժողովուրդը առաջին ականատես ժողովուրդը եղաւ, որ հաւատաց Քրիստոսի յարութեան եւ անոր պատրաստած նոր, ճշմարիտ ու վաւերական կեանքին։ Տառապեցաւ, չարչարուեցաւ, փոթորիկներու հանդիպեցաւ, նոյնիսկ Ցեղասպանութեան ենթարկուեցաւ, բայց չդադրեցաւ ականատեսի իր վկայութիւնը բերելէն, միշտ հաւատալով Քրիստոսի յարութեան` վաղուան արշալոյսին, նոր կեանքին, յարութեան հրաշափառ յաղթանակին։

Հարիւր տարի անցած է Հայաստանի Առաջին Անկախ Հանրապետութեան ստեղծումէն, հակառակ անոր որ երկար չտեւեց, բայց յաղթանակ ապահովեց, յոյս ներնչեց ու ոգի ներարկեց գալիք բոլոր սերունդներուն, բոլոր ազատագրական պայքարներուն եւ այսօրուան վերանկախ Հանրապետութեան ստեղծման։ Հարիւր տարի յետոյ հայութիւնը նոյնն է, չէ փոխուած ու երբէք պիտի չփոխուի, ընդհակառակը պիտի շարունակէ հաւատալ Քրիստոսի յարութեան, իր իսկ յարութեան, յաղթանակի արշալոյսին, արդարութեան յաղթանակին։

Չկորսնցնենք յոյսը արդարութեան, չկորսնցնենք յոյսը յաւիտենական կեանքի, չկորսնցնենք յոյսը այն մեծ ուրախութեան, որ փրկութիւնն է։

Ճիշտ է, որ մեր ժողովրդի ճանապարհը դիւրին չեղաւ, յաճախ Գողգոթայի ճանապարհի վերածուեցաւ, բայց այսօր դարձեալ քրիստոսանուէր մեր նահատակներու պատգամն է որ կ՛արձագանքէ իւրաքանչիւրիս եւ բոլորիս սրտերուն եւ մտքերուն մէջ՝ շարունակել ականատեսները մնալ Բանին ճշմարտութեան, Արդարութեան արեգակին, հաւատալ Քրիստոսի հրաշափառ յարութեան, ինչպէս նաեւ մեր ժողովուրդի` հայ ժողովուրդի յաւերժ յարութեան՝ անմահութեան։

Մահը յաղթուած է մեզի համար, մահուան սարսափը` փարատած։ Անմահութեան հաւատքն է, որ թեւ ու թռիչք առած է ։ Միայն ՀԱՒԱՏԱ՛ ժողովուրդ հայոց եւ անվարան յայտարարէ. «Փառք Հրաշափառ Յարութեան Քո Տէր»։

* * *

Քրիստոս յարեաւ ի մեռելոց։
Օրհնեալ է Յարութիւնն Քրիստոսի:

Սիրոյ ջերմ ողջունիւ՝
ԲԱԲԳԷՆ ԱՐՔ. ՉԱՐԵԱՆ
ԱՌԱՋՆՈՐԴ
ԳԱՆԱՏԱՅԻ ՀԱՅՈՑ ԹԵՄԻ

Ս. Զատիկ
2018

HALO Trust staffers are seen here clearing mines in Nerkin Horatagh in Artsakh in 2016 (HALO Trust photo)

STEPANAKERT—The HALO Trust, the world’s largest humanitarian landmine clearance organization, confirmed that three of its staff members were killed and two injured following an accidental detonation of an anti-tank landmine in the Gazanchi area near Martakert on Thursday morning.

“It is with profound sadness that we report that three of our staff were killed and two injured, by the accidental detonation of an anti-tank landmine in the Ghazanchi area of Nagorno Karabakh on the morning of 29th March,” said a statement issued by HALO Trust.

The organization identified those killed as Pavel Akopov, Samson Avanessian and Marat Petrossian—all citizens of Artsakh. They were in a vehicle conducting minefield survey duties at the time.

The injured are currently being treated in the Stepanakert Hospital and HALO has contacted the families in Artsakh of all those involved.

“We are working closely with the local police and authorities and have called in external investigators to report on the full facts of the incident,” said the HALO statement.

“Every day around the world, more than 8,000 HALO staff go to work in places where no one else can tread and this tragic incident throws into stark relief the dangers that they face and the importance of our work. Our colleagues were killed while working to make the land safe for the people of Nagorno Karabakh,” said James Cowan, HALO’s chief executive officer.

Rep. David Valadao (R-CA) in the field in Artsakh, learning first-hand about THE HALO Trust's life-saving de-mining efforts

Rep. David Valadao (R-CA) in the field in Artsakh, learning first-hand about THE HALO Trust’s life-saving de-mining efforts

Congressman David Valadao (R-CA), who is a Co-Chair of the Congressional Armenian Caucus, visited Artsakh last September and met with The HALO Trust team members to learn first-hand of their life-saving demining work in the region. He successfully spearheaded an amendment to the Fiscal Year 2018 House foreign assistance bill, supported by the ANCA, which secured $1.5 million in support of The HALO Trust’s ongoing demining efforts.

“My heart goes out to those killed and injured by the explosion in Nagorno-Karabakh. These individuals have dedicated their work to ensuring the safety of others and their sacrifice will never be forgotten. This tragedy serves as a stark reminder of the ever-present danger in the region. We must continue our work to restore these communities so they may live without fear of mine-related accidents,” said Valadeo upon hearing about the tragic accident.

PanARMENIAN – Armenia-made multifunctional unmanned aerial vehicles were unveiled at ArmHiTec-2018, an international exhibition of arms and defence technologies currently underway in Yerevan.

In particular, UAV s BEEB-1800, BEEB-3000, BEEB-3200, S-1 and HREESH drones were introduced on Thursday, March 29.

According to defense ministry spokesman Artsrun Hovhannisyan, all the models have already been tested.

The UAV s BEEB-1800, BEEB-3000, BEEB-3200, S-1 are reconnaissance drones, while HREESH, judging by its characteristics, is an attack UAV.

An international fair of armament and defense technology, the ArmHiTec-2018 is this year held on March 29-31 in Armenia, with 30 foreign companies from 14 countries participating. 34 Armenian companies are also represented at the event, as are high-level delegations from 10 countries.

Հ.- Տիկի՛ն Ռուբինա, այս տարի ողջ հայութիւնը, իր պետութեամբ եւ սփիւռքով, կը նշէ Հայաստանի Հանրապետութեան 100-ամեակը: Ինչո՞ւ յոյժ կարեւոր կը նկատուի սոյն իրադարձութեան համահայկական տարողութեամբ նշուիլը:

Ռ.Փ.- Շատ պարզ է, որ 100-ամեակը, իրականութեան մէջ, ոչ թէ Հայաստանի Հանրապետութեան ստեղծման հարիւրամեակն է, այլ՝ մեր պետականութեան վերստեղծման, եւ այդ իմաստով մեծ կարեւորութիւն ունի, անկախ անկէ, թէ ո՛վ էր այդ ժամանակուան իշխանութիւնը, կարեւորը մեզի համար այն է, որ մեր ժողովուրդը 1915-ի ջարդերէն եւ կոտորածներէն վերապրած՝ յաջողեցաւ 2 տարուան հանրապետութիւն գոյացնել, որ իր կառուցուածքով եւ ենթակառոյցներով դեռ եւս անկրկնելի է: Այս տեսակէտէն մեկնելով է, որ պէտք է կարեւորութիւն ընծայենք այդ տօնակատարութիւններուն, պէտք չէ զանոնք վերածենք ցուցադրութիւններու, այլ անոնք պէտք է ըլլան ուսուցողական, որովհետեւ մեր երիտասարդութիւնը թէ՛ սփիւռքի եւ թէ՛ հայրենիքի մէջ կ’անգիտանայ այդ ժամանակաշրջանի կարեւորութիւնը, անոնք չեն գիտեր, թէ ի՛նչ անկիւնադարձային դէպք էր 1918 Մայիս 28-ի այդ յայտարարութիւնը, եւ ի՛նչ համարձակութիւն էր նման բան յայտարարելը: Իսկ Հայաստանի մէջ ամբողջ սովետական շրջանին սովետական պատմագրութեան խեղաթիւրուած պատմութիւն փոխանցուած է մեր ժողովուրդին, անոնք տարբեր ձեւով կը մեկնաբանեն այդ շրջանի իրադարձութիւնները, հետեւաբար Հայաստանի մէջ մենք շատ աւելի մեծ աշխատանք ունինք տանելիք՝ այդ ժամանակաշրջանը, որպէս մեր պատմութեան անկիւնադարձ, երիտասարդութեան ուսուցանելու:

 

Հ.- Մեր ժողովուրդը ունեցած է բաւական դառն ճակատագիր, ցեղասպանութիւն ապրած է, բայց շատ չանցած հիմնած է պետականութիւն: Ի՞նչ դերակատարութիւն կրցաւ ունենալ երկու տարուան այդ մեր անկախութիւնը այսօրուան մեր կերտած հանրապետութեան ստեղծման մէջ:

Ռ.Փ.- Ընդունուած իրականութիւն է, որ եթէ չըլլար 1918-ի մեր ազատ, անկախ հանրապետութիւնը, այսօրուան Հայաստանը գոյութիւն չէր ունենար: Անկախ Հայաստանը իր ֆիզիքական գոյութեամբ եւ իր սահմաններով առաջին անգամ որպէս Հայաստան նշուեցաւ եւ ճանչցուեցաւ այդ ժամանակաշրջանին, թէկուզ սովետական շրջանին կոտորակուեցաւ, թէկուզ սահմանները շատ նեղցան, տարբեր դաշինքներ կնքուեցան՝ թրքական մեղսակցութեամբ, թրքական-պոլշեւիկեան մրցակցութեան զոհ դարձան կարգ մը շրջաններ, բայց այդ Հայաստանը մնաց Հայաստա՛ն եւ կորիզը դարձաւ 70 տարիներու սովետական Հայաստանի զարգացման. այդ առումով նաեւ սովետական Հայաստանի պետական, կրթական թէ մշակութային հիմքերը դրուած էին այդ 2 տարուան պետականութեան հիմքերուն վրայ: Երբ սերտէք Հայաստանի Հանրապետութեան 2 տարիներուն ընթացքին կրթական եւ մշակութային զարգացումը, կը հիանաք, թէ ի՛նչ արագընթաց զարգացում ապրած է կրթական եւ մշակութային կեանքը միայն երկու տարուան ընթացքին: Սոսկալի վիճակի մէջ յայտնուած այդ օրերու Հայաստանի Հանրապետութիւնը տնտեսական եւ քաղաքական տեսակէտներէն, երբ ամէն կողմէ թշնամիները կը յարձակէին, անդին Աղբալեանի նման մէկը այդտեղ համալսարան, մշակոյթի տուն, թատրոնի տուն հիմնած է, որ առ այսօր գոյութիւն ունի: Հետեւաբար պէտք է գիտակցինք, որ այսօրուան եւ սովետական Հայաստանի հիմքերը կը կազմեն 1918-ին հիմնուած Հայաստանի Հանրապետութիւնը:

 

Հ.- Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան 100-ամեակէն ետք եւ նոր պետականութեան լոյսին տակ, ինչպիսի՞ իրագործումներ կը սպասուին մեր պետութենէն:

Ռ.Փ.- Բաւական դժուար հարց է… երեւի ամէն մարդ իր տեսլականը ունի… բայց շատ պարզ է, որ ժողովուրդի սպասումը կեանքի բարօրութիւնն է: Այնքան յուսահատութիւն կայ իրականութեան մէջ, որ կարծես մեզ ալ վարակեր է… բայց նաեւ կայ ցանկութիւնը, որ գուցէ ցանկալով ու երազելով իրականութիւն դառնայ, գուցէ որոշ չափով ազդեցիկ ըլլայ մեր մտաւորականութեան ներդրումը, եթէ անոնք ալ չյուսահատին, փայլուն ապագայի տեսլական ունենան եւ այդ ապագան կարենան ներկայացնել մեր ժողովուրդին, որովհետեւ մտաւորականութեան պարտականութիւնը ա՛յս է, որ պարզ ժողովուրդին տեսածէն աւելին ու լաւագոյնը կարենան տեսնել եւ այդ ձեւով ուղղորդել ժողովուրդը: Մեր տեսլականը եւ ընդհանրապէս Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան տեսլականը, տնտեսական բարօրութեան տեսակէտէն, շատ լուսամիտ էր եւ մեծ ոգեւորութեամբ սարքուեցաւ տարիներ առաջ, անկախութեան սկիզբը, բայց այդ մէկը գզրոցներուն մէջ մնաց, որովհետեւ ո՛չ կարողութիւնը կար զայն գործնականացնելու եւ ո՛չ ալ պատրաստակամութիւնը հակադաշնակցական հատուածին կողմէ՝ զայն իւրացնելու: Ուրեմն կենսականը այն է, որ փոխադարձ հասկացողութեամբ, համագործակցութեամբ եւ մանաւնդ սփիւռքի մասնագիտական ուժն ալ ներդնելով կարենանք Հայաստանի տնտեսականը բարելաւել:

Իսկ մշակութային ասպարէզին մէջ վերելքը շատ արագ կ’ընթանայ, որովհետեւ մեր ժողովուրդը մտքի թռիչք ունի եւ շատ դիւրութեամբ կրնայ մշակութային վերելքներու հասնիլ, եթէ ճնշումներ գոյութիւն չունենան, քաղաքականութիւն չբանեցուի եւ ազատութիւն տրուի: Կրթական համակարգի առնչութեամբ՝ երբ սովետական կառոյցը լրիւ ջնջուեցաւ, ոչինչ կար զայն փոխարինող, օտար կրթական համակարգներէն ընդօրինակումները այդքան ալ արդիւնաւէտ չեղան, մենք տակաւին ազգային ու համամարդկային կրթական համակարգ ստեղծելու դժուարութիւն ունինք, որ կարենայ ծառայել հայ մարդն ու աշխարհաքաղաքացին ստեղծելու, որպէսզի կարենանք հայ երիտասարդը դաստիարակել, որ ոչ թէ դուրս գայ Եւրոպաներն ու Ամերիկաները իր սորվածով ու մտքի թռիչքով սատարելու այդ ժողովուրդներու վերելքին, այլ կարենանք պահել զիրենք մեր հայրենիքին մէջ: Ես մեծ յոյս ունիմ նոր սերունդին վրայ, ա՛յն սերունդին, որ այսօր կը դաստիարակուի բաց մտքով եւ կը զինուի ազգային գիտելիքներով: Յոյսով եմ, որ սերնդափոխութիւն տեղի կ’ունենայ, եւ մեր երիտասարդները իրենց հերթը կ’ունենան, կու գան եւ տէր կը դառնան մեր երկրին:

 

Հ.- Ապագայ սերունդներուն ի՞նչ խորհուրդ կը փոխանցէ Մայիս 28-ն:

Ռ.Փ.- Մենք միշտ կը յիշենք ու կը յիշեցնենք, թէ կրակներու եւ ջարդերու մէջէն ծնաւ Մայիս 28-ի պետականութիւնը, այս կը նշանակէ, թէ մեր ժողովուրդը յուսահատութիւն չի ճանաչնար, ուրեմն մեր սերունդներուն ա՛յս պատգամը պէտք է փոխանցենք: Մեր ժողովուրդը իր պատմութեան ընթացքին երբեք այն աստիճանի տագնապի մէջ չէ եղած, որքան՝ 1915-էն 1918 թուականներուն, եւ ճիշդ ա՛յդ ժամանակ հանրապետութիւն ստեղծած, պետականութիւն ստեղծած է: Ուրեմն մենք միշտ պէտք է ունենանք այդ սրբազան երազը իրականացնելու կամքը: Ճիշդ է, որ տարիներ շարունակ փորձեր են համոզել մեզի, որ ազատ ու անկախ Հայաստանը անիրականանալի երազ է, բայց այդ մէկը օտար մտայնութիւն է: Մենք պէտք է հաւատանք այդ երազին, ինչպէս հաւատացին Մայիս 28 կերտողները, մենք պարտաւոր ենք դաստիարակելու, քաջալերելու եւ ոգեւորելու մեր երիտասարդները, որ ազատ, անկախ ու միացեալ Հայաստանը երազ չէ, թէկուզ մէկ ուրիշ 100 տարի ալ պէտք ունենանք՝ պայքարինք, մեր զէնքները վար չդնենք, մինչեւ որ հասնինք մեր նպատակին: Ես իսկապէս կը հաւատամ ասոր, դասախօսութիւն չէ այս, ոչ ալ՝ լոզունգ, այլ մեր նախնիներուն օրինակով իսկ առաջնորդուած՝ մեր երիտասարդութեան ուղղորդում, որպէսզի անոնք ուրիշներու կողմէ անկարելի կարծուածը կարելի դարձնեն:

 

Հ.- Տիկի՛ն Փիրումեան, ձեր աշխատութիւններուն եւ հրատարակած գիրքերուն մասին տեղեկութիւն կրնա՞ք փոխանցել մեր ընթերցողներուն:

Ռ.Փ.- Իմ աշխատութիւններս ընդհանրապէս կը կեդրոնանան Հայ Դատի պատմութեան, Հայաստանի Հանրապետութեան պատմութեան, մեր կուսակցութեան պոլշեւիկներուն հետ յարաբերութիւններուն եւ Ցեղասպանութեան պատմութեան վրայ՝ իր բոլոր երեսներով, ինչպէս նաեւ այս առումով ունիմ համեմատական ուսումնասիրութիւն հրեայ գրականութեան եւ հայ գրականութեան: Գիրքերէս մէկ քանին կ’օգտագործուին որպէս դասագիրք Հայաստանի թէ սփիւռքի մէջ, կամ ալ որպէս ուղեցոյց ուսուցիչներուն: Ցեղասպանութեան եւ հայկական հարցի պատմութիւնը կը փորձեմ փոխանցել ոչ թէ որպէս լաց ու կոծ, որպէս կորուստ, այլ որպէս պահանջատիրութիւն, թէ ի՛նչ հիմքի վրայ հիմնուած է մեր պահանջատիրութիւնը, ի՛նչ են փուլերը մեր պայքարին: Առ այսօր հրատարակուած գիրքերս են. «Literary Responses To Catastrophe, A Comparison Of The Armenian And The Jewish Experience», «The Armenian Genocide In Literature», «And Those Who Continued Living In Turkey After 1915», «The Armenian Genocide In Literature, The Second Generation Responds» եւ «My Father, A Man Of Courage And Perseverance, A Survivor Of Stalin’s Gulag»: Այս վերջինը հօրս կեանքն է, թէ ինչպէ՛ս հալածուեցաւ որպէս ՀՅԴ ԿԿ-ի ներկայացուցիչ Ատրպատականի մէջ, ձերբակալուեցաւ եւ աքսորուեցաւ Սիպերիա 10 տարի: Այս գիրքով ուզեցի անդրադառնալ ոչ միայն հօրս պատմութեան, այլ Հայաստանի մէջ կատարուած Սթալինեան բռնաճնշումներուն, որոնցմէ անտեղեակ է աշխարհը: Ամէնուր կը խօսուի սթալինեան բռնանարարքներու մասին, սակայն չեն յիշուիր Հայաստանի՛ մէջ կատարուածները, թէ ինչպէ՛ս ազգասէր ու հայրենանուէր մեր մտաւորականութիւնը գլխատուեցաւ, աքսորուեցաւ կամ կացինահարուեցաւ Հայաստանի մէջ: Այս մէկը օտար շրջանակներուն համար նորութիւն էր, անոնք վերջապէս տեղեկացան, թէ հայ ազգը եւս տուժեց Սովետական հալածանքներէն, նոյնիսկ աւելի քան ուրիշ ազգեր:

Հարցազրոյցը վարեց Սոնա Թիթիզեան

The Homenetmen basketball team of Antelias has once again won the Lebanese Women’s Basketball Championship.

In the third game of the play-offs, the Armenian club won the Riati with the score of 83:46, and took the third decisive victory. Armenian team won the Lebanese champion title for the third consecutive year.

Ազգային ժողովի ճեպազրոյցներու ընթացքին, ՀՅԴ խմբակցութեան քարտուղար Աղուան Վարդանեան լրագրողներուն տեղեկացուց, որ տեղի  ունեցած է ՀՅԴ հերթական Գերագոյն ժողովը, որ երկու տարին անգամ մը կը գումարուի: Ան դիտել տուաւ, որ քննարկուած են օրակարգային բոլոր հարցերը: «Ընտրուած է նոր Գերագոյն Մարմին, որ կազմուած է 9 անդամներէ: Նոր ԳՄ Կիրակի՝ 25 Մարտին գումարած է անդրանիկ նիստը եւ Գերագոյն Մարմնի ներկայացուցիչ ընտրուած է Արսէն Համբարձումեան», ըսաւ պատգամաւորը:

Վարդանեանը յայտնեց, որ ԱԺի արտահերթ նիստով, կարծես, աւարտին հասան օրէնսդրական այն բոլոր կարգաւորումները, որոնցով կը կատարուի անցումը կիսանախագահականէն խորհրդարանական համակարգի:

Պատգամաւորը խօսեցաւ նաեւ ՀՅԴի այն առաջարկին մասին, ըստ որուն տնտեսական մրցակցութեան յանձնաժողովի վեց անդամներէն մէկը պէտք է դառնայ խորհրդարանական ընդդիմութեան ներկայացուցիչը: «Մենք ե՛ւ ընդդիմութիւն, ե՛ւ իշխանութիւն եղած ատեննիս, մշտապէս պահանջած ենք, որ ընդդիմութիւնը զանազան տեղերու մէջ ներկայացուածութիւն ունենայ: Երկար քննարկումներ ունեցանք: Ի վերջոյ, կառավարոթիւնը մեր առաջարկը չընդունեց: Զարմանալիօրէն միայն մենք ձեռնպահ քուէարկեցինք պետութեան ներկայացուցած առաջարկին, իսկ երկու ընդդիմադիրները կողմ քուէարկեցին», ըսաւ ան:

Պատասխանելով այն հարցումին, թէ ՀՅԴ ինչ մօտեցում ունի այն ուժերուն նկատմամբ, որոնք փողոցի մէջ պայքար սկսած են կամ կը պատրաստուին սկսիլ, Վարդանեան ըսաւ, որ իւրաքանչիւր կազմակերպութիւն ինք կ՛որոշէ իր պայքարի ձեւերը: Սակայն ինք անձնաւորուած պայքարին չի հաւատար, կը հաւատայ համակարգային փոփոխութիւններուն: «Ես ոչ միայն Հայաստանի մէջ նման պայքարի արդիւնաւէտութեան հիմքը չեմ տեսներ, այլ նաեւ միջոցը չեմ տեսներ: Ամէն մէկը իւրովի կը պատկերացնէ իր պայքարը: Կ՛ապրինք, կը տեսնենք: Ամէն պարագայի, իւրաքանչիւրը իր պայքարը իւրովի կը դիտէ», ընդգծեց ան:

Անդրադառնալով «Ելք» խմբակցութեան ղեկավար Նիկոլ Փաշինեանի այն յայտարարութեան, թէ 9-17 Ապրիլին իշխանութիւնը փողոց «յայտնուած» պիտի ըլլայ, կը  մնայ երթալ ու վերցնել զայն, Վարդանեան ըսաւ. «Թող փորձեն վերցնել, ի՞նչ ըսեմ: Ի՞նչ գիտեն, թէ որ փողոցին մէջ է, հաւանաբար մեկնին այն փողոց, ուր ինկած չ՛ըլլայ ան, փնտռեն ու չգտնեն»:

Ան աւելցուց, որ այս բարեփոխումներուն, անցումի փուլին ծայրայեղութեան, հակասահմանադրական պայքարի իւրաքանչիւր փորձ դատապարտելի է իրենց կողմէ: «Երկրէն ներս կարելի չէ  զինեալ պայքարով ու արիւնով փոփոխութիւն բերել: Բոլոր այն ուժերը, որոնք այս ձեւին կողմնակից են, լուսանցքի մէջ պիտի մնան: Այդ ուժերը, բացի սահմանափակ իրենց թիւէն ու վիրտուալ աշխարհի համախոհներէն, լայն տարածում չունին: 2016-ին ապրիլեան քառօրեայէն ետք , երբ զարմանալիօրէն բոլորին համար մեծ համախմբում կար ազգային-պետական կարեւորագոյն հարցի մը շուրջ‘ Հայաստանի, Սփիւռքի մէջ ու ամէն տեղ, եւ այդ մէկը կրնար նոր փուլի, նոր զարգացումներու յանգեցնել, յանկարծ այդ ալիքին վրայ, մենք երեք ամիս ետք ունեցանք ծայրայեղականութեան բացառիկ դրսեւորում: Ծայրայեղականութիւնը դատապարտելի է նման պարագաներու», ընդգծեց պատգամաւորը:

SYDNEY – The Armenian Missionary Association of America (AMAA), established in 1918 in Worcester, MA as a response to the suffering and the devastation of the Armenian Nation, proclaimed: We founded the Armenian Missionary Association of America with a deep conviction that our martyred Armenian nation will survive and will continue to exist as a nation… Therefore, it is indispensable that we contribute to the revitalization of our Armenian heritage and spiritual life. (Rev. Mihran T. Kalaidjian, first Executive Director of AMAA, 1918).

To celebrate its 100 years of outstanding service to the worldwide Armenian communities and its fundraising Campaign Faithful to Its Legacy and Embracing the Future, the AMAA and its partners are organizing worldwide Centenary Celebrations during 2017-18. The first one was held in New Jersey, on October 21, 2017.

The second celebratory event was held Down Under from March 15 to 18 in Sydney, Australia and was organized by the Armenian Missionary Association of Australia under the leadership of its President/CEO Rev. Dr. Krikor Youmshajekian. To take part in AMAA’s Centennial fundraising effort, AMA-Australia elected to renovate AMAA’s four KGs in Artsakh: the Hagop and Lydia Baghdikian KG in Stepanakert, the Hagop Garebed Bilezikian KG in Shushi, the Rev. Dr. Movses Janbazian KG in Martakert, and the Askeran KG.  The events were held under the auspices of Arayik Harutunyan, State Minister of the Republic of Artsakh, who was specially invited by AMAA-Australia to participate in the celebrations representing the Republic of Artsakh and its President Bako Sahakyan. Many overseas guests from Armenia, France, Lebanon, Syria and the United States were also present including Dr. Nazareth Darakjian, President of the AMAA, and Zaven Khanjian, Executive Director/CEO of the AMAA.

Rev. Dr. Krikor Youmshajekian hands a to Artsakh Prime Minister Araig Hartunyan

Rev. Dr. Krikor Youmshajekian hands a to Artsakh Prime Minister Araig Hartunyan

The Centennial Celebrations in Sydney commenced on Thursday, March 15 with a special screening of Director Jivan Avetisyan’s ‘The Last Inhabitant’ movie, the story of the 1988 expulsion of an Armenian village Gyurjevan in Azerbaijan, USSR. The screening held in Hoyts Movie Theater was open to the public.  The following night, March 16, a cultural event celebrating the AMAA Centenary was held at the prestigious Concourse Theater and showcased performances by various Armenian and non-Armenian artists. Many distinguished guests were present at both events, including representatives of Federal and State officials, Representatives of the Uniting Church of Australia and His Grace Bishop Haigazoun Najarian Primate of the Armenian Apostolic Church of Australia and New Zealand. Artsakh State Minister Harutunyan expressed his heartfelt appreciation for the invitation and for all the efforts by AMAA in support of our beloved Artsakh. The cultural event concluded by a benediction offered by Primate Bishop Najarian.

The AMAA Centennial Worship Service was held on Sunday March 18 at the Armenian Evangelical Uniting Church of Sydney led by the pastor of the Church Rev. Hagop Sarkissian. The Sanctuary and the adjacent Hall where the service was fed on a large screen were filled to capacity. Among the worshippers were Harutunyan, State Minister of Artsakh; Kaylar Michaelian, Permanent Representative of Artsakh in Australia; NSW Premier Honorable Gladys Berejiklian; Her Worship Mayor Gail Giles-Gidney of the City of Willoughby; Rob Floyed representing the President of the Uniting Church in Australia Stuart McMillan, and many distinguished guests.

A special plaque was presented to Premier Berejiklian who greeted the audience and expressed her thanks for this special award. She congratulated the AMAA for its 100 years of faithful service and wished the Association many more years of outstanding service. Zaven Khanjian, AMAA Executive Director/CEO addressed the congregation and brought the greetings of the worldwide AMAA family. Rev. Dr. René Léonian, President of the Union of the Armenian Evangelical Churches of Eurasia, delivered the message and spoke about the mission of the AMAA in particular and the mission of the Armenian Evangelical churches worldwide in general. All the guest ministers from overseas participated in the Worship Service with prayers and reading of the Scriptures.

The highlight of the Centennial events was the Banquet held at the Miramare Gardens in Sydney. Among the 280 guests, there were many distinguished guests, including representatives of the Uniting Church of Australia, His Grace Bishop Haigazoun Najarian Primate of the Armenian Apostolic Church of Australia and New Zealand and Father Parsegh (Basil) Sousanian of the Armenian Catholic Parish Community of Our Lady of the Assumption.  AMAA President Dr. Darakjian in his remarks recounted a brief history of the AMAA and highlighted some of the giants of the Association such as Rev. Dr. Giragos Chopourian and Rev. Dr. Movses Janbazian. “It is our duty to be faithful to this legacy and pass it on to future generations,” said Dr. Darakjian. AMAA Executive Director/CEO Zaven Khanjian delivered the keynote speech, concluding, “Looking forward, the AMAA is on track with an ongoing journey of goodness. God has called the AMAA to face our nation’s spiritual and humanitarian challenges and assume a leadership role. We are called to continue to sow hope, win a smile, realize a dream, feed the hungry and save a soul.” Khanjian thanked all those involved in this memorable and historic celebration.

Dr. Nazareth Darakjian, President of AMAA Board (left) and Zaven Khanjian Executive Director/CEO of AMAA Present a special appreciation gift to Rev. Dr. Krikor Youmshajekian, President/CEO of AMA-Australia

Dr. Nazareth Darakjian, President of AMAA Board (left) and Zaven Khanjian Executive Director/CEO of AMAA Present a special appreciation gift to Rev. Dr. Krikor Youmshajekian, President/CEO of AMA-Australia

During the Banquet a special tribute was paid to the late Rev. Dr. Movses Janbazian, former Executive Director of the AMAA, for his faithful service and his vision to establish AMA-Australia as a branch of the AMAA 18 years ago. A Proclamation (Gontag) by His Holiness Aram I, Catholicos of the See of Cilicia was read by Rev. Dr. Youmshajekian and presented to Rev. Janbazian’s wife Louisa Janbazian. Vahak Janbazian, on behalf of the Janbazian family, thanked for this special tribute bestowed upon his father. Hagop Janbazian, Rev. Janbazian’s brother, who could not be present at this special event, eloquently expressed his gratitude for this special tribute via a video presentation.

Visit with His Grace Bishop Haigazoun Najarian Primate of the Armenian Apostolic Church of Australia and New Zealand

Visit with His Grace Bishop Haigazoun Najarian Primate of the Armenian Apostolic Church of Australia and New Zealand

Rev. Dr. Youmshajekian, on behalf of AMA-Australia, presented special plaques to the sponsors, donors and guests and to Harutunyan, who graciously traveled to Australia to be part of these special Centenary celebrations.

In his concluding remarks, Harutunyan once again thanked AMA-Australia for this special invitation to represent the Artsakh Republic. Harutunyan spoke about the current situation in Artsakh. “I praise the AMAA’s mission in Artsakh” he said, “and particularly the work it does for the welfare of the children who are our future generations.”

The Banquet concluded with the singing of the Hayr Mer (The Lord’s Prayer) and a Benediction delivered by Rev. Berdj Djambazian, President of the Armenian Evangelical World Council.

During the course of the week, the overseas guests paid official visits to Primate Najarian of the Armenian Apostolic Church, Father Sousanian of the Armenian Catholic Parish as well as to the Hamazkaine Galstaun College and AGBU Alexander Primary School.

Artsakh Prime Minister Araig Harutunyan addresses the guests at the Centenary Banquet

Artsakh Prime Minister Araik Harutunyan addresses the guests at the Centenary Banquet

Փետրուար ամսուան ընթացքին, Սպանիոյ մայրաքաղաք Մատրիտի մէջ կայացաւ Միջազգային Ժողովրդավար Միութեան (International Democratic Union) տարեկան համագումարը, որուն ընթացքին միութեան ատենապետ ընտրուեցաւ Գանատայի նախկին վարչապետ եւ հայազգի մօտ բարեկամ Սթիվըն Հարփըրը, իսկ փոխ-ատենապետի պաշտօնին վերընտրուեցաւ հայազգի մօտ բարեկամ եւ վերջերս Հայաստան եւ Արցախ այցելած Գանատացի Երեսփոխան Թոնի Քլէմէնթը:

Համագումարի շջանակներէն ներս, IDU-ի ներկայացուցիչներ իրենց մասնակցութիւնը բերին նաեւ միջազգայնօրէն հանրածանօթ Միւնիխի Ապահովական Համագումարի (Munich Security Conference) տարեկան նիստերուն, որոնցմէ մէկուն հիմնական թէման էր Եւրոպայի մէջ առկայ  հակամարտութիւններու հոլովոյթը: Սոյն նիստին իր մասնակցութինը բերաւ նաեւ Երեսփոխան Քլէմէնթ, ուր ան այլ գործակիցներու եւ ներկայ մասնագէտ ունկնդիրներուն հետ կիսեց իր տպաւորութիւններն ու փորձառութիւնը՝ վերջերս Հայաստան եւ Արցախ այցելութեան կապակցութեամբ, շեշտելով Արցախեան հակամարտութեան խաղաղ կարգաւորման անհրաժեշտութիւնը:  

Նշենք, որ Երեսփոխան Քլէմէնթ եւ Երեսփոխան Րէյչըլ Հարտըր Սեպտեմբեր 2017-ին, գլխաւորութեամբ Մէկ Ազատ Աշխարհ (One Free World International) կազմակերպութեան հիմնադիր եւ տնօրէն՝ Վերապատուելի Մաժըտ Էլ Շաֆի եւ ընկերակցութեամբ Գանատայի Հայ Դատի Յանձնախումբի վարիչ գործավար՝ Սեւակ Պէլեանի, դիտորդական յատուկ առաքելութեամբ մը այցելեցին Արցախ, ուր հանդիպումներ ունեցան պետական բարձրաստիճան պաշտօնատարներու հետ եւ առիթն ունեցան մօտէն ծանօթանալու ներկայ իրավիճակին եւ դիտարկելու Ապրիլեան քառօրեայ պատերազմի ընթացքին տեղի ունեցած Ազրպեճանական  ոճրագործութիւնները:  

ARMENPRESS. Turkish President Recep Tayyip Erdogan personally ordered to organize protests in Germany in connection with the adoption of the Armenian Genocide recognition resolution by the Bundestag in June 2016,  Ahval news agency reported, the German Der Spiegel said.

A phone call recorded by the German Police reveals how Erdogan calls ruling Justice and Development Party’s lawmaker Metin Kulunk on June 1 (day before the adoption of the Bundestag resolution), who was in Berlin at that time and was engaged in organization of protests.

Der Spiegel published the transcript of one of the phone calls recorded by the Police of the German state of Hesse which allows to suppose that Erdogan was personally heading the protests.

The Hesse Police record how Erdogan calls Kulunk on June 1, 2016 at 23:30. “How are you Mr. President?”, Kulunk asked, and then reported about the protests against the resolution that was being debated in Berlin. “I wait for your orders”, the MP said. In response Erdogan said he will contact Kulunk later and wished him good night.

According to Der Spiegel, the content of the phone conversation shocked the Hesse Police who revealed how Ankara attaches such a great importance to the Armenian Genocide resolution and the protests against its adoption, that even that country’s president is interested in this matter.

Der Spiegel writes that at the moment investigation is underway to find out Kulunk’s links with Turkey’s secret services after the reports in 2017 according to which the MP provided funds to the Osmanen Germania Turkish-German nationalist group. According to the reports, the funds were used for purchasing ammunition against the Kurdish groups.

The German Bundestag adopted the Armenian Genocide recognition resolution on June 2, 2016 which is entitled “Remembrance and commemoration of the genocide of Armenians and other Christian minorities in 1915 and 1916”. Only one MP voted against the adoption, and one abstained. Speakers were unanimously stressing the need of facing the past, also for contributing the reconciliation between Armenia and Turkey.

The Bundestag voiced the crime of the Ottoman Turkey, and stressed this step is neither an accusation nor a claim, but a tribute to the memory of the victims.

After the adoption of the resolution nearly 1000 Turks launched protests in Berlin.

Շաբաթ, 24 Մարտ 2018-ին, Մոնթրէալի մէջ բողոքի ցոյց տեղի ունեցաւ Սուրիոյ Աֆրին քաղաքին մէջ Թուրքիոյ կատարած զինուորական գործողութիւններուն եւ բռնարարքներուն դէմ: Ցոյցը կազմակերպուած էր քրտական Fondation Kurde Du Quebec եւ Rojava Solidarité Montréal կազմակերպութիւններուն կողմէ, որուն իրենց մասնակցութիւնը բերին ՀՅԴ ԳԵՄ-ի «Լեւոն Շանթ – Բեկոր Աշոտ» մասնաճիւղի երիտասարդները՝ «Ո՛չ նոր ցեղասպանութիւններու» կարգախօսով:

LAS VEGAS—A new poll of Nevada’s third congressional district Republican primary voters shows that former Senate candidate Danny Tarkanian has taken a commanding lead upon switching to the congressional race, with President Donald Trump’s endorsement, Breitbart reported.

American Armenian Danny Tarkanian, at 37 percent, towers over the other candidates remaining in the primary. Michelle Mortensen gets just ten percent, Scott Hammond gets nine percent, and David McKeon gets one percent. Victoria Seaman, who dropped out of the race upon Tarkanian’s entry with Trump’s endorsement, got nine percent—while 34 percent were undecided.

The survey of 400 respondents was conducted from March 10 to March 11 by Strategic National, with a margin of error of 4.9 percent, and provided exclusively to Breitbart News ahead of its public release.

Tarkanian has also been endorsed by the Armenian National Committee of America Las Vegas chapter.

Tarkanian, a strong supporter of President Trump, was the GOP nominee for this very seat in 2016, but lost to now Rep. Jacky Rosen (D-NV) in the general election after 2016 GOP senate nominee in Nevada, then-Rep. Joe Heck (R-NV) tanked Republicans statewide by distancing himself from Trump in the lead up to election day. Rosen is running for the U.S. Senate and is expected to face off against Sen. Dean Heller (R-NV) in the November general election.

Tarkanian announced Trump’s endorsement of his congressional campaign in a statement last week.

” I am confident I would have won the US Senate race and done a great job representing the people of Nevada in the Senate, but the President is adamant that a unified Republican ticket in Nevada is the best direction for the America First movement. With President Trump’s full support and endorsement, I am filing to run again in CD3 with the firm belief that we will finish what we started in 2016 and win in 2018,” the statement said, in part.

That came after a Trump tweet urged Tarkanian to switch to the House race from the Senate race, adding that he would have the president’s backing in doing so.

“It’s a seat the Democrats currently hold, so we can take a seat back from the Democrats,” Tarkanian said on SiriusXM Patriot Channel 125.

“Right now, you keep hearing all the talk that the Democrats are going to go after maybe 40 plus seats, maybe 50 seats that the Republicans hold right now, and try and switch them. This is one that’s very likely to go back to the Republican side.”

Ն. Պէրպէրեան

95 տա­րի ա­ռաջ, ­Մարտ 27ի այս օ­րը, ­Ժը­նե­ւի մէջ, յան­կար­ծա­կի դադ­րե­ցաւ բա­բա­խե­լէ սիր­տը Ար­մէն ­Գա­րո­յի, ո­րուն ա­նու­նը մե­ծա­տա­ռով քան­դա­կո­ւած կը մնայ հայ ժո­ղո­վուր­դի հե­րո­սա­կան ծնունդ­նե­րու փա­ռա­հեղ յու­շա­մա­տեա­նին մէջ։
­Կեն­սա­գիր­նե­րու վկա­յու­թեամբ, կեն­սու­րախ այս մեծ հա­յուն սիր­տը ան­բու­ժե­լիօ­րէն հի­ւան­դա­ցաւ 1915ին, երբ թրքա­կան կա­ռա­վա­րու­թիւ­նը ի գործ դրաւ հայ ժո­ղո­վուր­դը բնաջն­ջե­լու ցե­ղաս­պա­նա­կան իր ա­հա­ւոր ծրա­գի­րը։ ­Մեծ Ե­ղեռ­նի օ­րե­րուն Ար­մէն ­Գա­րօ կը գտնո­ւէր ­Թիֆ­լիս եւ, իր ան­զօ­րու­թեան մէջ կա­տա­ղած՝ վի­րա­ւոր ա­ռիւ­ծի նման, հի­ւան­դա­գին տա­րաւ սահ­մա­նի միւս կող­մէն հաս­նող թրքա­կան ոճ­րա­գոր­ծու­թեան ա­րիւ­նա­լի լու­րե­րը…
Եւ յու­շե­րու մէջ ար­ձա­նագ­րո­ւած է, որ ­Սաս­նոյ վե­րապ­րող հա­յու­թեան գաղ­թա­կան բազ­մու­թիւն­նե­րը դէ­պի Ա­րա­րա­տեան ­Դաշտ ա­ռաջ­նոր­դող ­Ռու­բէ­նին դի­մա­ւո­րե­լով՝ Ար­մէն ­Գա­րօ ջղա­գար դի­տո­ղու­թիւն կա­տա­րած է, թէ «ին­չո՞ւ դուն ողջ մնա­ցիր»…
Ար­մէն ­Գա­րօ ի՛նք կը պատ­մէ «­Հայ­րե­նիք» ամ­սագ­րի ա­ռա­ջին հա­մա­րով (1922ի թիւ 1) լոյս տե­սած իր յու­շե­րուն մէջ, որ՝
«1916ի ­Յու­նո­ւա­րին մեզ հա­մար պար­զո­ւե­ցան ­Մեծ Ո­ճի­րին չափն ու ման­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րը։ ­Քա­շո­ւե­ցայ ­Գան­ձակ, իմ քե­նե­կալ ­Յով­սէփ ­Բէգ-­Մե­լիք ­Բէգ­լա­րեա­նի մօտ, մի­նա­կու­թեան մէջ ջղերս բժշկե­լու հա­մար։ Ի­րենց­մէ խնդրե­ցի ինձ հան­գիստ թո­ղուլ, ոչ մէկ հիւր ըն­դու­նիլ ինձ հա­մար։
«Օ­րե­րով սե­նեա­կէս դուրս չէի գար. կը ծխէի ան­վերջ եւ կը քա­լէի ան­դա­դար սե­նեա­կիս մէջ, եւ երբ յոգ­նած կը փոր­ձէի քիչ մը քնել, սոս­կա­լի ե­րազ­նե­րէս վեր կը ցատ­կէի ան­կող­նէս։ ­Դիակ­նե­րու ան­վերջ կոյ­տեր կ­’ե­րե­ւա­յին աչ­քե­րուս, եւ այդ կոյ­տե­րուն մէ­ջէն կը նշմա­րէի իմ պաշ­տե­լի մայ­րի­կիս գե­ղե­ցիկ աչ­քե­րը, քոյ­րերս ու եղ­բայր­ներս ի­րենց սի­րու­նիկ փոք­րիկ­նե­րով, եւ բո­լոր աչ­քերն ալ դէ­պի ինձ դար­ձած։ Ար­ցունք­նե­րէն խեղ­դո­ւե­լով վեր կ­’ել­նէի ու կը փոր­ձէի կար­դա­լով լու­սաց­նել գի­շե­րը»…
Այդ­պէս ալ, մին­չեւ 1923ի ­Մարտ 27ի իր վեր­ջին ու մա­հա­ցու սրտի կա­թո­ւա­ծը, Ար­մէն ­Գա­րօ եր­բեք չկրցաւ հաշ­տո­ւիլ սե­փա­կան ժո­ղո­վուր­դի ցե­ղաս­պա­նու­թեան եւ հայ­րե­նի բնօր­րա­նի հա­յա­թափ­ման դառն եւ դա­ժա­նա­գոյն ի­րա­կա­նու­թեան հետ։
­Հա­յաս­տանն ու հա­յու­թիւ­նը զգետ­նած ազ­գա­յին ա­ղէ­տին ծան­րա­գոյն տա­րո­ղու­թեամբ եւ նշա­նա­կու­թեամբ միայն կրնայ իր բա­ցատ­րու­թիւ­նը գտնել Ար­մէն ­Գա­րո­յի սրտին այ­սօ­րի­նակ հի­ւան­դա­ցու­մը, որ­մէ չկրցաւ բու­ժո­ւիլ ­Հայ­կա­կան ­Յե­ղա­փո­խու­թեան ­Յան­դուգն Աս­պե­տը. մին­չեւ իսկ ­Հա­յաս­պա­նու­թեան պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րը ար­դա­րա­հա­տոյց մա­հա­պա­տի­ժի են­թար­կած ­Նե­մե­սի­սի գոր­ծո­ղու­թեան ղե­կա­վար­ման մէջ իր ու­նե­ցած վճռա­կան դե­րա­կա­տա­րու­թիւ­նը բա­ւա­րար բա­լա­սան չե­ղաւ ­Գա­րո­յի մեծ ­Ցա­ւը մեղ­մաց­նե­լու հա­մար։
«­Թէեւ,- ինչ­պէս որ իր ան­ժա­մա­նակ վախ­ճա­նէն ա­միս­ներ ա­ռաջ գրո­ւած իր յու­շե­րուն մէջ խոս­տո­վա­նած է ­Գա­րօ,- հո­գուս խոր­քին մէջ հա­մո­զո­ւած էի, որ այս­քան ա­նար­դա­րու­թիւն ան­պա­տիժ չէր մնա­լու, որ թա­փո­ւած ա­րիւ­նը ի զուր պի­տի չանց­նի եւ որ պատ­մու­թիւ­նը օր մը իր վրէ­ժը պի­տի լու­ծէ ռու­սա­կան եւ թրքա­կան կայս­րու­թիւն­նե­րէն»։
Ար­մէն ­Գա­րո­յի անձ­նա­պէս ապ­րած խո­րա­գոյն այս մղձա­ւան­ջը վա­րա­կեց ամ­բողջ սե­րուն­դը հայ ժո­ղո­վուր­դի խա­չե­լու­թեան եւ յա­րու­թեան ծան­րակ­շիռ այդ ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նէն վե­րապ­րող­նե­րուն։
Մ­տա­բե­րե­ցէք դա­տա­վա­րու­թիւ­նը ­Սո­ղո­մոն ­Թեհ­լի­րեա­նի, յի­շե­ցէք ա­նոր տո­ւած վկա­յու­թիւ­նը եւ պի­տի անդ­րա­դառ­նաք, որ հա­յաս­պան ­Թա­լէա­թի ար­դա­րա­հա­տոյց ա­հա­բե­կի­չը իր կար­գին հա­լա­ծո­ւած էր միեւ­նոյն մղձա­ւան­ջէն։
Ար­մէն ­Գա­րո­յի ո­գե­կոչ­ման այս օ­րը, հե­տե­ւա­բար, ան­խու­սա­փե­լիօ­րէն լու­սար­ձակ­նե­րը կը կեդ­րո­նաց­նէ ­Հա­յաս­տա­նի ու հա­յու­թեան ե­ղե­րա­կան ճա­կա­տագ­րին վրայ՝ ա­ռանձ­նա­բար շեշ­տե­լով աս­պե­տա­կան գործն ու նկա­րա­գի­րը ­Հայ ­Յե­ղա­փո­խա­կա­նի եւ ­Դաշ­նակ­ցա­կան Ուխ­տա­ւո­րի այս ա­ռինք­նող դէմ­քին։ Ի­րա­ւամբ նոր ժա­մա­նակ­նե­րու ­Հայ Աս­պե­տի մարմ­նա­ցու­մը ե­ղաւ Ար­մէն ­Գա­րօ։ Խ­րի­մեան ­Հայ­րիկ վստա­հա­բար ի մտի ու­նէր ­Գա­րո­յի օ­րի­նա­կով յան­դուգն եւ ուխ­տա­ւոր հայ յե­ղա­փո­խա­կան­նե­րը, երբ ­Դաշ­նակ­ցու­թեան ծա­ւա­լած ազ­գա­յին-ա­զա­տագ­րա­կան շար­ժու­մը կ­’ա­նո­ւա­նէր «­Հայ­կա­կան նոր Աս­պե­տու­թիւն» եւ ա­նոր շուրջ բո­լո­րո­ւե­լու յոր­դո­րը կ­’ուղ­ղէր իր ժո­ղո­վուր­դի զա­ւակ­նե­րուն։
1896ի Օ­գոս­տո­սին ­Պանք Օ­թո­մա­նի գրաւ­ման յան­դուգն գոր­ծո­ղու­թեամբ հռչա­կո­ւե­ցաւ Ար­մէն ­Գա­րօ ա­նու­նը, իբ­րեւ ­Դաշ­նակ­ցու­թեան ո­րո­շած ցու­ցա­կան այդ մեծ քայ­լին ղե­կա­վար ­Բաբ­գէն ­Սիւ­նիի օգ­նա­կա­նը եւ, Օս­մա­նեան ­Կեդ­րո­նա­կան Դ­րա­մա­տան գրաւ­ման պա­հուն ­Սիւ­նիի նա­հա­տա­կու­թե­նէն ետք, գոր­ծո­ղու­թեան ղե­կա­վա­րը, որ 24 տա­րե­կան էր։
Ար­մէն ­Գա­րօ ա­նու­նը ի՛նք ընտ­րած էր՝ յե­ղա­փո­խա­կան իր գոր­ծու­նէու­թեան ա­ռա­ջին իսկ քայ­լե­րէն։ Ա­ւա­զա­նի ա­նու­նը ­Գա­րե­գին ­Փաստր­մա­ճեան էր, ծնած էր 1872ին ­Կա­րին, մե­ծա­տուն ըն­տա­նի­քի մը յար­կին տակ եւ իր խռո­վա­յոյզ կեան­քի ըն­թաց­քին հպար­տու­թեամբ քա­լեց աշ­խար­հի մեծ ու փոքր բո­լոր քա­ղաք­նե­րէն՝ մեծ հօր ­Խա­չա­տուր Է­ֆեն­տիի եւ հօր ­Յա­րու­թիւն ­Փաստրմա­ճեա­նի ար­ժա­նա­ւոր շա­ռա­ւի­ղը ըլ­լա­լու ինք­նա­գի­տակ­ցու­թեամբ։
­Կար­նոյ հռչա­կա­ւոր «­Սա­նա­սա­րեան» վար­ժա­րա­նի ա­ռա­ջին շրջա­նա­ւարտ­նե­րէն էր։ 1891ին, ու­սու­մը շա­րու­նա­կե­լու նպա­տա­կով, մեկ­նե­ցաւ Ֆ­րան­սա՝ հե­տե­ւե­լու հա­մար ­Նան­սիի ­Հա­մալ­սա­րա­նի երկ­րա­գոր­ծա­կան գի­տու­թեանց։ ­Տա­կա­ւին ու­սա­նող, 1895ին, քա­նի մը ըն­կեր­նե­րով ան­ցաւ ­Ժը­նեւ, ուր Ք­րիս­տա­փո­րի եւ ­Ռոս­տո­մի ծա­նօ­թա­նա­լով՝ ան­դա­մագ­րո­ւե­ցաւ ­Դաշ­նակ­ցու­թեան։ Ու­սու­մը կի­սատ թո­ղած՝ կազ­մա­կեր­պա­կան յանձ­նա­րա­րու­թեամբ մեկ­նե­ցաւ Ե­գիպ­տոս, ուր յե­ղա­փո­խա­կան գոր­ծին զէնք ու նո­ւի­րեալ ա­պա­հո­վե­լու աշ­խա­տանք տա­նե­լէ ետք, ան­ցաւ ­Պո­լիս եւ 1896ի Օ­գոս­տո­սին, ­Բաբ­գէն ­Սիւ­նիի հետ, ծրագ­րե­ցին ու ի­րա­կա­նա­ցու­ցին ­Պանք Օ­թո­մա­նի գոր­ծո­ղու­թիւ­նը։
Դ­րա­մա­տան պար­պու­մէն եւ իր զի­նա­կից­նե­րուն հետ Ֆ­րան­սա տե­ղա­փո­խու­թե­նէն ետք, Ար­մէն ­Գա­րօ դժուա­րու­թիւն ու­նե­ցաւ ամ­բող­ջաց­նե­լու իր կի­սա­ւարտ ու­սու­մը, ո­րով­հե­տեւ ֆրան­սա­կան կա­ռա­վա­րու­թիւ­նը իբ­րեւ ա­հա­բե­կի­չի «ան­բաղ­ձա­լի տարր» հռչա­կած էր հայ յե­ղա­փո­խա­կան­նե­րը եւ ա­նոնց ար­տաք­սու­մը հրա­հան­գած։ ­Գա­րօ ան­ցաւ ­Ժը­նեւ եւ ­Ժը­նե­ւի ­Հա­մալ­սա­րա­նին մէջ շա­րու­նա­կեց իր ու­սու­մը։
1898ին, Հ.Յ.Դ. Երկ­րորդ Ընդ­հա­նուր ­Ժո­ղո­վին, ­Գա­րօ ընտ­րո­ւե­ցաւ ­Դաշ­նակ­ցու­թեան Ա­րեւմ­տեան ­Բիւ­րո­յի ան­դամ եւ ե­ռուն գոր­ծու­նէու­թիւն ծա­ւա­լեց Եւ­րո­պա­յի հայ ու­սա­նո­ղու­թեան յե­ղա­փո­խա­կան կազ­մա­կեր­պու­մին, ինչ­պէս նաեւ եւ­րո­պա­ցի ա­զա­տա­խոհ շրջա­նակ­նե­րու մօտ ի նպաստ ­Հայ­կա­կան ­Հար­ցին հա­մակ­րան­քի շրջա­նակ ստեղ­ծե­լու ուղ­ղու­թեամբ։
1900ին ա­ւար­տեց ­Ժը­նե­ւի հա­մալ­սա­րա­նը՝ ­Քի­միա­գի­տու­թեան ­Տոք­թո­րի տիտ­ղո­սով եւ 1901ին հաս­տա­տուե­ցաւ ­Թիֆ­լիս, ուր հիմ­նեց սե­փա­կան տար­րա­լու­ծա­րա­նը (laboratory) եւ ամ­բող­ջու­թեամբ նո­ւի­րո­ւե­ցաւ հան­րա­յին-հա­սա­րա­կա­կան գոր­ծու­նէու­թեան։
1903ին, հա­յոց ե­կե­ղե­ցա­պատ­կան կա­լո­ւած­նե­րու ցա­րա­կան բռնագ­րաւ­ման ոտնձ­գու­թեանց դէմ՝ ­Կով­կա­սի հա­յու­թեան բո­ղո­քի եւ ծա­ռաց­ման հա­մա­ժո­ղովր­դա­յին շարժ­ման կազ­մա­կեր­պիչ­նե­րէն ե­ղաւ։
1905ին, հայ-թա­թա­րա­կան ընդ­հա­րում­նե­րու դժո­ւա­րին ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նին, Ար­մէն ­Գա­րօ դար­ձեալ յա­ռա­ջա­պահ դիր­քե­րու վրայ էր՝ հա­յու­թեան ինք­նա­պաշտ­պա­նու­թիւ­նը կազ­մա­կեր­պե­լու եւ կռիւ­նե­րը ղե­կա­վա­րե­լու գոր­ծով։
1908ին, Օս­մա­նեան ­Սահ­մա­նադ­րու­թեան հռչա­կու­մէն ետք, ­Դաշ­նակ­ցու­թիւ­նը խորհր­դա­րա­նա­կան իր ցու­ցա­կին վրայ, ­Կար­նոյ շրջա­նէն, ա­ռա­ջադ­րեց Ար­մէն ­Գա­րո­յի թեկ­նա­ծու­թիւ­նը եւ ե­րէ­կի ա­հա­բե­կի­չը ընտ­րո­ւե­ցաւ օս­մա­նեան խորհր­դա­րա­նի պատ­գա­մա­ւոր։ Ար­մէն ­Գա­րօ շատ լաւ կը ճանչ­նար թրքա­կան մո­լե­ռան­դու­թիւ­նը, որ­պէս­զի հա­ւատք չըն­ծա­յէր իթ­թի­հա­տա­կան ա­զա­տա­խո­հա­կան նշա­նա­բան­նե­րուն։ ­Ռու­բէ­նի հետ միա­սին՝ հա­յու­թիւ­նը զի­նե­լու եւ, սեւ ու մութ օ­րո­ւան նա­խա­տե­սու­թեամբ, ինք­նա­պաշտ­պա­նու­թեան մեր կռո­ւան­նե­րը ամ­րապն­դե­լու ու­ղե­գի­ծին դրօ­շա­կիր­նե­րէն դար­ձաւ ­Գա­րօ։
1914ի աշ­նան, իթ­թի­հա­տա­կան­նե­րէն լրիւ հիաս­թա­փուած՝ Ար­մէն ­Գա­րօ վե­րա­դար­ձաւ ­Թիֆ­լիս, ուր տեն­դա­գին նո­ւի­րո­ւե­ցաւ ­Հայ ­Կա­մա­ւո­րա­կան ­Շարժ­ման կազ­մա­կեր­պու­մին։ Դ­րո­յի կող­քին՝ մաս­նակ­ցե­ցաւ թրքա­կան զօր­քե­րու դէմ հե­րո­սա­կան գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րուն։ Ա­հա՛ այդ շրջա­նին էր, որ յաղ­թա­կան մուտք գոր­ծե­լով ­Վան եւ դի­մա­ւո­րե­լով ­Մու­շի ու ­Սա­սու­նի հայ գաղ­թա­կան բազ­մու­թիւն­նե­րը, Ար­մէն ­Գա­րօ ստա­ցաւ սրտի ծան­րա­գոյն խո­ցը եւ հի­ւան­դա­ցաւ իր կեան­քին դա­ժա­նա­գոյն ­Ցա­ւով։
­Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թեան նո­ւա­ճու­մով եւ ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան հիմ­նադ­րու­մով՝ Ար­մէն ­Գա­րօ ընտ­րո­ւե­ցաւ ­Հա­յաս­տա­նի ­Խոր­հուր­դի, ա­պա՝ ­Հա­յաս­տա­նի խորհր­դա­րա­նի պատ­գա­մա­ւոր, իր ե­ռանդն ու հե­ղի­նա­կու­թիւ­նը միա­ժա­մա­նակ ի սպաս դնե­լով ­Դաշ­նակ­ցա­կան կազ­մա­կեր­պու­թեան ու­ժե­ղա­ցու­մին, հե­տա­գայ վտանգ­նե­րուն պատ­րաստ գտնո­ւե­լու հաս­տա­տա­կա­մու­թեամբ։
1920ին, կա­ռա­վա­րու­թեան ո­րո­շու­մով, Ար­մէն ­Գա­րօ մեկ­նե­ցաւ ­Փա­րիզ, իբ­րեւ ­Հա­յոց Ազ­գա­յին ­Պա­տո­ւի­րա­կու­թեան ան­դամ։ ­Մաս­նակ­ցե­ցաւ ­Սեւ­րի ­Դաշ­նագ­րի եւ խորհր­դա­յին­նե­րու հետ ­Դաշ­նակ­ցու­թեան վա­րած ­Ռի­կա­յի բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րուն։ Այ­նու­հե­տեւ ան­ցաւ Ո­ւա­շինկ­թըն՝ իբ­րեւ Մ. ­Նա­հանգ­նե­րու մօտ ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան դես­պան։
­Դեռ յի­սուն տա­րե­կան չէր ե­ղած Ար­մէն ­Գա­րօ, բայց սիր­տը այ­լեւս յոգ­նած էր՝ ան­պա­տիժ մնա­ցած հայ ժո­ղո­վուր­դի ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ծան­րա­գոյն բե­ռը կրե­լով։ ­Դի­ւա­նա­գի­տա­կան զգա­յուն պաշ­տօ­նի վրայ գտնո­ւե­լով հան­դերձ՝ իր վեր­ջին ու­ժե­րը հա­ւա­քեց եւ լա­րեց՝ ի խնդիր Ե­րե­ւա­նի մէջ 1919ին գու­մա­րո­ւած Հ.Յ.Դ. 9րդ Ընդ­հա­նուր ­Ժո­ղո­վի Իթ­թի­հա­տա­կան ցե­ղաս­պան պա­րագ­լուխ­նե­րը մա­հա­պա­տի­ժի են­թար­կե­լու ո­րո­շու­մին, «­Նե­մե­սիս» ա­նո­ւա­նո­ւած գոր­ծո­ղու­թեան ի­րա­կա­նա­ցու­մին։ ­Հայ­կա­կան ­Յե­ղա­փո­խու­թեան ­Յան­դուգն Աս­պե­տը հա­սաւ իր նպա­տա­կին։ 1921էն 1923, ­Պոլ­սոյ, եւ­րո­պա­կան մայ­րա­քա­ղաք­նե­րու եւ Անդր­կով­կա­սի մէջ, ի­րա­րու ե­տե­ւէ, ան­կեն­դան գե­տին փռո­ւե­ցան հայ ժո­ղո­վուր­դի դէմ պե­տա­կա­նօ­րէն գոր­ծադ­րո­ւած ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րը։
Ար­մէն ­Գա­րո­յի սիր­տը չբու­ժո­ւե­ցաւ սա­կայն։
­Կո­րուստն ու ­Ցա­ւը ան­տա­նե­լիօ­րէն ծանր էին։
Եւ 1923ի ­Մարտ 27ին, երբ ­Ժը­նե­ւի մէջ կը մաս­նակ­ցէր ­Ռու­սաս­տա­նի նո­ւի­րո­ւած մի­ջազ­գա­յին խորհր­դա­ժո­ղո­վի մը, վերջ­նա­կա­նա­պէս բա­բա­խե­լէ դադ­րե­ցաւ ­Յան­դուգն Աս­պե­տին եր­կիւղ չճանչ­ցող ու սե­փա­կան մա­հը ար­հա­մար­հող սիր­տը։
Այս տա­րի նաեւ ծննդեան 140ա­մեակն է Ար­մէն ­Գա­րո­յի, ո­րուն նո­ւի­րո­ւած յու­շա­տետ­րի այ­սօ­րո­ւան է­ջը կ­’ար­ժէ փա­կել ­Լի­պա­րիտ ­Նա­զա­րեան­ցի յու­շագ­րա­կան վկա­յու­թեամբ, որ կը վե­րա­բե­րի 1921ին գու­մա­րո­ւած Հ.Յ.Դ. ­Պուք­րէ­շի խորհր­դա­ժո­ղո­վին։ ­Ծա­նօթ է, որ ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան ան­կու­մէն ետք, ­Դաշ­նակ­ցու­թեան գու­մա­րած բարձ­րա­գոյն ժո­ղովն էր ա­տի­կա, ուր եւ կեան­քի կո­չո­ւե­ցաւ, նոյ­նինքն ­Գա­րո­յի գլխա­ւոր մաս­նակ­ցու­թեամբ, պա­տաս­խա­նա­տու այն մար­մի­նը, որ գոր­ծադ­րու­թեան պի­տի յանձ­նէր հա­յաս­պան­նե­րու ա­հա­բեկ­ման «­Նե­մե­սիս» գոր­ծո­ղու­թեան 1919ի ո­րո­շու­մը։ Ար­մէն ­Գա­րօ ­Պուք­րէ­շի խորհր­դա­ժո­ղո­վին նա­խա­գահն էր եւ ինք ար­տա­սա­նեց, ժո­ղո­վի ա­ւար­տին, ա­ւան­դա­կան փակ­ման խօս­քը։
«Ու­րո­ւագ­ծե­լով հայ ժո­ղո­վուր­դի,- կը յի­շէ Լ. ­Նա­զա­րեանց,- եւ կու­սակ­ցու­թեան ո­գո­րու­մը յա­նուն ան­կախ հայ­րե­նի­քի,- Ար­մէն ­Գա­րօ կոչ ը­րաւ ներ­կա­նե­րուն՝ հաս­տատ մնա­լու Հ.Յ.­Դաշ­նակ­ցու­թեան սկզբունք­նե­րուն ու ա­ւան­դու­թիւն­նե­րուն, եւ ա­ւե­լի քան եր­բեք պատ­րաստ լի­նե­լու զո­հո­ղու­թեան՝ ի սէր մեր խեղճ ժո­ղո­վուր­դին։ Երբ կ­’ար­տա­սա­նէր վեր­ջին բա­ռե­րը, ձայ­նը յան­կարծ դո­ղաց ու Ար­մէն ­Գա­րոն, այդ ան­սա­սան, ա­ռիւ­ծա­սիրտ յե­ղա­փո­խա­կա­նը փղձկե­ցաւ…
«Անն­կա­րագ­րե­լի էր տպա­ւո­րու­թիւ­նը։ Ա­մէնքն ալ ի­րենք զի­րենք յան­ցա­ւոր կը զգա­յին.- չլի­նի թէ ո­րե­ւէ բա­նով հիմ տո­ւած էին ­Գա­րո­յին՝ խոր­հե­լու, թէ այ­լեւս պի­տի չկրնան տո­կալ ու պի­տի ընկր­կին հե­տա­գայ պայ­քա­րին մէջ»…
Այդ­պէ՛ս բիւ­րե­ղա­ցաւ եւ յա­ւեր­ժա­ցաւ աս­պե­տա­կան դէմ­քը վե­րած­նեալ ­Հա­յաս­տա­նի եւ հա­յու­թեան ան­վե­հեր ու վճռա­կամ խո­յան­քի ու­ղին հար­թած հայ յե­ղա­փո­խա­կա­նին եւ դաշ­նակ­ցա­կան ուխ­տա­ւո­րին՝ Ար­մէն ­Գա­րօ ա­նուն ան­մա­հին։

Armradio – Luxembourg Foreign Minister Jean Asselborn visited the Tsitsernakaberd Memorial today. The Foreign Minister laid a wreath at the memorial to the Armenian Genocide victims and paid tribute to their memory with a moment of silence.

Mr. Asselborn has arrived in Armenia for an official visit at the invitation of Armenian Foreign Minister Edward Nalbandian. He will have meetings with Armenia’s President Serzh Sargsyan and will visit the National Assembly.

Negotiations between the Foreign Ministers of the two countries will be followed by a joint press conference.

ՀՅԴ Հայաստանի կազմակերպութեան 21րդ Գերագոյն ժողովը, քննելով Հայաստանի քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը, ներքին եւ արտաքին ճակատների վրայ առկայ մարտահրաւէրները՝ արձանագրում է.

Սահմանադրական փոփոխութիւններից բխող պետական կառավարման համակարգի փոփոխութիւնները եւ համապատասխան օրէնսդրական կարգաւորումները անհրաժեշտ նախադրեալներ են ստեղծել մեր պետականութեան կայուն զարգացման համար:

Հայաստանի եւ Արցախի Հանրապետութիւնների անվտանգութեան հիմնախնդիրը շարունակում է մնալ հիմնական օրակարգ եւ թելադրում է առաջնահերթ ռազմավարութիւնները պետական եւ հանրային կեանքի տարբեր ասպարէզներում:

ԵԱՏՄ եւ ԵՄ հետ գործընկերային յարաբերութիւնների համադրմամբ բարենպաստ միջավայր է ստեղծուել բազմավեկտոր, փոխլրացնող արտաքին քաղաքականութիւն իրականացնելու, քաղաքական եւ տնտեսական բարեփոխումները արդիւնաւորելու համար:

Առ այդ, առաջիկայ երկամեայ ժամանակաշրջանի համար ՀՅԴ Հայաստանի Գերագոյն ժողովը առաջնահերթ է համարում՝

– Իրաւունքի գերակայութեան սկզբունքների լիարժէք իրացումը երաշխաւորող մարդու իրաւունքների ու ազատութիւնների ապահովման համակարգի ձեւաւորումը,

– Կայուն զարգացում ապահովող սոցիալական շուկայական տնտեսական համակարգի ձեւաւորումը, սոցիալական արդարութեան սկզբունքների պահպանման գործում պետութեան առաջնային դերակատարութեան ստանձնումը եւ նոր աշխատատեղերի ու ե-կամտաստեղծ գործունէութեան խթանումը,

– Հանրային կեանքի բոլոր ո-լորտներում համակարգային եւ որակական փոփոխութիւնների իրականացումը, իշխանութեան մարմինների թափանցիկ, հաշուետու եւ արդիւնաւէտ աշխատանքը, հակակոռուպցիոն քաղաքականութեան ակտիւացումը,

– Հասարակութեան մէջ պետութեան եւ ապագայի հանդէպ վստահութեան հիմքերի ստեղծումը,

– Երկրի առաջանցիկ զարգացման ռազմավարական տեսլականի մշակումը եւ դրանից բխող ծրագրերի իրագործումը,

– «Ազգ-բանակ» հայեցակարգի ամբողջական գործադրման եւ ռազմաարդիւնաբերական համակարգի զարգացման նախադրեալների ստեղծմանն աջակցումը,

– Ակտիւ ժողովրդագրական քաղաքականութեան իրականացման ուղղութեամբ թիրախաւորուած ու գործուն քայլերի ձեռնարկումը եւ արտագաղթի կասեցումը:

Մեկնելով այս հաստատումներից եւ առաջնահերթութիւններից‘ Հայաստանի առաջին հանրապետութեան 100ամեակի շեմին ՀՅԴ Հայաստանի կազմակերպութիւնը վերահաստատում է իր կամքն ու վճռականութիւնը հետեւողական եւ ամէնօրեայ աշխատանքով նպաստելու մեր պետականութեան յետագայ զարգացմանը, մեր ժողովրդի անվտանգ եւ արժանապատիւ կեանքի պայմանների ապահովմանը:

Mélanie Joly is a Liberal member of the House of Commons of Canada, representing Ahuntsic-Cartierville, and also serves as the Minister of Canadian Heritage.

Horizon Weekly visited her for an exclusive interview at her constituency office.

HW: –You oversee Official Languages and Multiculturalism, among many other things. What does a typical day for Mélanie Joly look like?

MJ: -It really depends whether I’m in the riding, in Montreal or in Ottawa. Usually, I’m in Ottawa 4 days a week. My day starts at 8 o’clock in the morning and ends at 10 pm. It involves a lot of meetings with my team, collegues and ministers.

I’m in charge of everything that involves the Official Languages and the media sector. I’m working on Indigenous languages and diversity, as well as everything related to multiculturalism. There haven’t been any investments in Official Languages in 12 years. It’s been stagnating, so I’m looking forward to making changes.

In the riding it’s different. I have the chance to be on the ground, to meet people in their houses or in my office.

I am also putting a lot of effort in revitalizing the Chabanel district.

A new post office was implemented, which is the hub for online e-commerce. There are 300 new jobs that have now been created in Chabanel.

My job requires making life-changing decisions that are extremely complex to navigate, such as immigration cases. It is about building relationships and trust, listening a lot, understanding complex issues and summarizing them very quickly in order to take the right decisions -that will have an impact on millions of people.

HW: -Speaking of media, what is your approach on equalizing English and French language content, especially in western Canada?

MJ: -We know that francophones outside Quebec are struggling and the rate of assimilation is high. The CBC/Radio-Canada plays a fundamental role in supporting the vitality of these communities. Within the next few weeks, I will be coming up with a new “Official Languages” plan and the idea is to really support the vitality of francophone communities and to increase bilingualism.

Bilingualism is only increasing in Quebec and not really in the rest of the country. What we are doing for anglophones, is looking into supporting more English-speaking communities that are outside of Montreal, in the rural areas.

HW: – Talk to us about your philanthropic work.

MJ:- I’ve been involved in a lot of philanthropy over the years.

As a Minister, I’m not involved as much due to conflict of interest, but I am always very keen on supporting the arts sector. It really is my passion.

I am a contemporary art collector. I love investing in the young generation. Ever since I was 30 years old, I told myself that every year I would buy myself an important art piece from a living artist. Some years I’ve been buying more. The year of my election, I bought three. I’m always going to art fairs. I’ve made some great choices on my collection and some of them have taken some interesting value.

HW: – Tell us about the most inspirational person that you have met throughout your career and why?

MJ:- I’m moved by people in general. I’m on a mission to change the system for the better, for the people. I’ve known that since I was a little girl. My parents, my teachers and the people that I’ve worked with were all great mentors. I’m very cognicient that there aren’t a lot of young women in politics. Therefore, I am now developing a new leadership model with several collegues. For a long time, femininity and politics was not something that was an easy cocktail. If you were a woman in politics, you were actually trying to have a leadership that was not necessarily an authentic one. By authentic, meaning a leadership policy based on male dominated stereotypes.

I believe there is a search for authenticity and in that context, I want to be myself with my strengths and sometimes unfortunately my faults. I know that by doing so, other generations of young women will be themselves when they are in politics or in other types of leadership positions.

HW:- Bilateral relations between Armenia and Canada are characterized by high-level exchanges, close people-to-people ties and collaboration in international organizations such as “La Francophonie”. Bilateral trade has grown between the countries through agreements like the one on Trade and Commerce (1999), yet little has been done in terms of mutual cultural exchanges. What kind of cultural projects would you like to see implemented between the two countries?

MJ: – Former ambassador Armen Yeganyan and I had a very good working relationship. He really worked on having Armenia participate in the 150th anniversary of the Confederation. Exceptional Armenians contributed to the main event held in Ottawa. That was a good way to work together and to develop strong cultural ties. The reality is there are Armenians that are very present in our cultural sector, from being fantastic filmmakers to performing artists.

I am now looking forward to having great conversations with the new ambassador. We had the chance to speak to each other but I would be very interested in promoting these ties.

I was in Scarborough in December and we announced an important anti-discrimination project. We provided around $40,000 to a group to educate the population about the Armenian genocide and its impact. That is another way that the government has been supporting Armenia’s history and culture.

HW: – Armenia will host the 17th Francophonie summit this year. The Honorouable Prime Minister Justin Trudeau has confirmed his attendance which will be his first trip to Yerevan. What about yourself?

MJ: -I am looking forward to go to Armenia in the context of the Francophonie.

HW:- So you are confirming that you will go?

MJ: -I’m working on it. Following that trip, of course I hope that we will be able to strengthen the ties between both countries. It will be the first time that the Prime Minister of Canada goes to Yerevan, and I really hope that I can understand Armenia’s perspective by going there as well. It would also be my first visit.

HW:- As the representative of the Official languages of Canada and the Minister of Canadian Heritage, how do you think that this summit is important to Canadians, specifically for French Canada and the francophones in our country?

MJ: -I think that Canada has a leadership role to play in the Francophonie. Marie Claude Bibeau, the Minister in charge of the Francophonie on a much more international level, has been working very hard on this. The head of the Francophonie is a Canadian and she has been doing a good job at promoting the realities, opportunities and also the difficulties of the Francophonie, especially in Africa. That being said, we value the work of Michaëlle Jean. I think that following our new “Official Languages” plan due to come out before April 1st, we will be in a better position to talk about what our government is doing in order to support French Canada and Francophones across the country.

There are 1 million francophones outside Quebec and there are 1 million anglophones in Quebec. The challenges are different.

We are trying to tackle a difficult problem which is to change the assimilation of francophones in Canada and increase bilingualism. There are a couple of ways to do that, and that’s why the Francophonie summit will be so important.

HW: -The Armenians in Canada established an embassy 25 years ago but in Armenia there is no Canadian embassy. What does Prime Minister Trudeau’s government think about this?

MJ: In general, we have heard from the community for a need of an embassy. My colleague Chrystia Freeland is actually looking at what will be the process in different countries. Currently, no specific decision has been made. What we do have in mind is strengthening trade ties. I think that will help Armenia and it will help the Armenian population here. I have been in close contact with François Philippe Champagne who is the Minister of International Trade to see how we can actually pursue much more important trade talks between Armenia and Canada. There are very big Canadian investments in Armenia especially in the mining sector, and we are looking to see how we can further improve our ties.

Գլուխ Երրորդ

1915 – Վան-Բուլանուխ-Մալազկերտ

Յաղթութեան ու վերածնունդի շրջան է: Լարուած աշխատանքի մը պսակումն է: Յոռետեսութիւնը սարսած է: Խորշակը դեռ չէ դպած մեզ: Երկրի հոծ ու յաղթական ժողովրդի ոգին կը ձուլուի Կովկասէն եկող զինուորական ճիգերուն: Կը համախմբուինք, կըկազմակերպուինք, ազգ ու պետութիւն դառնալու համար կը զգեստաւորուինք:

Վանի մէջ հայոց կառավարութիւնը կը հիմնուի: Վանը, լեռլեան, բոլորի մտքին մէջ կը դառնայ, հայոց առաջին մայրաքաղաքը, ուր կայ հայ իշխանութիւն, հայ բանակ, հայ վարչական կազմ: Յենարան անոր՝ յաղթական ժողովուրդ մը: Հայոց անկախութեան առաջին ճառագայթն է այս: Պատմութեան մէջ անջնջելի վարձատրութիւն մը պիտի մնայ այս իրողութիւնը. Վարձատրութիւն մը հայ մարտնչող ժողովուրդին, վասպուրականցիին, վարձատրութիւն մը նաեւ հայկական ազատարար կամաւորական բանակին:

Վանի գոյամարտը եւ յաղթանակը պիտի մնայ ամենէն լուսաւոր կէտը հայկական յեղափոխութեան եւ ինքնապաշտպանութեան: Անիկա իր արժէքովը պատիւ պիտի բերէ համայն հայութեան, որ լայնատարած Տաճկաստանի մէջ, անպատրաստ ու շուար, խողխողուեցաւ: Շատ տեղեր հերոսական դիմադրութիւններ կազմակերպեցին, բայց յաղթանակի պսակին չարժանացան՝ գերազանց ուժերու ու ձախող դասաւորուած պայմաններու պատճառով:

Յետագայ սերունդները, վերածնուող մեր հայրենիքին մէջ, ապաքինած հոգեկան եւ ֆիզիքական բազմաթիւ վէրքերէն, պիտի մոռնան համատարած յօշոտումը մեր աշխատաւոր բազմութեան, բայց չպիտի մոռնան Վանի հերոսամարտը: Ան մեր ամբողջ ժողովրդի թափած կորովի եւ հերոսութեան կոթողը պիտի մնայ, եւ պարծանքով յիշատակուի սերունդէ սերունդ1:

Այս յաղթանակին մէջ կամաւորական բանակն ունի իր վճռական դերը: Լուրջ որ եւ է պատմաբանի դատաստանի առջեւ, կամաւորական շարժումը պիտի արդարանայ ու երախտագիտակն գնահատանքի արժանանայ, թէկուզ միա՛յն Վասպուրականի ազատագրումը յիշատակուի, որպէս դրական արդիւնք տուող դրուագ, իր զինուորական բոլոր գործերուն մէջ:

2.

Ռուսական զինուորական բարձր իշխանութեան կողմէ Արամ նշանակուեցաւ Վանի նահանգի նահանգապետը: Այս քայլը նկատուեցաւ խոշոր զիջողութիւն մը, որ ռուսական իշխանութիւնը կ’ընէր, նկատի ունենալով յաղթական ժողովրդի եւ մարտնչող կամաւորութեան տրամադրութիւնները:

Ռուսական իշխանութիւնն իր որոշակի գործելակերպն ունէր եւ նորակազմ նահանգապետութիւնը վարչական բաժանում մը կը նկատէր: Սակայն մենք հայերս ալ մեր ըմբռնումն ու սպառնալիքներն ունէինք: Մենք Վանի հայկական իշխանութեան վրայ կը նայէինք որպէս կորիզի մը, որ վաղուայ հայկական պետութեան ազգային կառավարութիւնը պիտի դառնար: Առանց շռնթալից յայտարարութիւններու, հայկական քաղաքական ուժերը այդ ուղղութեամբ սկսան կեդրոնանալ:

Արամ, նահանգապետ մ’ըլլալէ աւելի, վարչապետ մըն էր: Իրեն օգնական նշանակուած էր Սիրական Տիգրանեանը: Տեղական ձեռնհաս գործիչներորոշ տէփարթմաններու վարիչ նշանակուած էին: Դուրսէն հասնող բազմաթիւ գործիչներ, զանազան ճիւղերու մէջ, իրենց օժանդակութիւնը կը բերէին: Նահանգի հին գաւառներն ու գաւառակները կը վերակազմուէին, եւ անոնց ղեկավարութիւնը կը յանձնուէր տեղական ուժերու: Վանի հայութիւնը, մէկ խօսքով, ճակատագրական պայքարի մը մէջ յաղթական դուրս գալէն յետոյ, ինքզինքը կը գտնէր ինքնավարութեան մը առջեւ, եւ պէտք է ըսել որ անիկա պատրաստ գտնուեցաւ իր սեփական ուժերով ինքզինքը կառավարելու:

Այսպիսով մենք, այդ ժամանակ, Վանի նահանգի մէջ կեդրոնացած կը տեսնենք հայկական երեք կարեւոր ուժեր:

Առաջինը հայկական բանակն էր, որ Վանի գրաւումէն յետոյ շփման մէջ կը մտնէր թրքական կարեւոր ուժերուն հետ, դէպի Բիթլիզ-Մուշ երկարող ճանապարհի վրայ: Սակայն այդ բանակին մասնակցող բազմաթիւ վանեցի կամաւորներ կը միանային ազատագրուած ժողովրդին, ու պահ մը պատրանքը կ’ունենային հանգստանալու իրենց սիրելիներուն մօտ. որով Արարատեան բանակի թիւը կը պակսէր, մասամբ՝ որոշ թուով վանեցիներու հեռացումով, մասամբ մըն ալ կատարուած գործողութիւններու հետեւանքով՝ հիւանդներ եւ վիրաւորներ գործօն շարքերէն դուրս մնալով: Այդուհանդերձ հայկական գունդերն իրենց ուժերն ամփոփած՝ կը պատրաստուէին աւելի վճռական գօտեմարտի մտնել թրքական բանակի հետ:

Երկրորդը հայկական կառավարութիւնն էր Արամի գլխաւորութեամբ: Այստեղ վարչութիւնն ու ժողովուրդն իրար շաղախուած էին: Վարչական մեքենան նոր էր եւ լաւ, ու կասկածէ դուրս է որ արագ պիտի կատարելագործուէր: Ժողովուրդն ազատ էր ու ուրախ: Կեանքի եւ ինչքի ազատութեան հետ, անիկա տարօրինակ արագութեամբ, նուիրուեցաւ իր սեփական կեանքի դասաւորման գործին: Խլուած ազատութիւնը ժամանակաւոր չնկատուեցաւ: Ռուսական հզօր հովանին կար, որ ժողովուրդին կը մղէր քիչ մ’աւելի իր տնտեսական բարգաւաճման ուշադիր ըլլալու: Ռուսական բանակը 19-րդ դարու արշաւանքներու ընթացքին միշտ ալ առասպելական նկատուած հարստութիւն բերած էր իր հետ, որմէ օգտուիլ գիտցողը հարստացած էր: Վանի ժողովրդի մեծամասնութիւնը պահ մը տարուեցաւ ռուսական դրամներու հեղեղէն, որ համաշխարհային պատերազմի ընթացքին անհամեմատ աւելի անսահման քանակութիւն մը ունէր, քան նախորդ պատերազմներուն: Ուրեմն, Վանի ժողովուրդը կ’ապրէր իր վարչական մեքենայի կազմակերպութեամբ եւ տնտեսական ու վերաշինական կեանքով: Երկուք եւ կէս ամսուայ ժամանակաշրջանը շատ կարճ էր, ու Վասպուրականի ամբողջ հայութիւնը չկրցաւ ինքզինքն ամփոփել եւ իր նահանգի սահմաններէն անդին, համազգային նշանակութիւն ունեցող ազատագրական գործով վարակուիլ: Այլապէս, մենք ականատես պիտի ըլլայինք խոշոր ժողովրդական շարժումի մը, որ պէտք է ցուցահանէր Վանի հայութիւնը, մարտնչող ու կռուի փորձառու՝ քանի մը հազարնոց ժողովրդական բանակ մը ճամբայ հանելու դէպի Մուշ-Սասուն, ուր հայութիւնն անհաւասար կռուի բռնուած էր թրքական բանակներու եւ քրդերու հետ եւ երկար ժամանակէ ի վեր, ակնդէտ, կը սպասէր ազատարար խումբերուն:

Կարելի է բնորոշելՎանի հայութիւնը հետեւեալ կերպով.- Ըլլայ Վանի, Երեւանի եւ այլ վայրերու մէջ, ուր համախմբուած է Վանի ժողովուրդը, այդ հաւաքականութիւնը ինքնապաշտպանութեան զօրաւոր բնազդ մ’ունի եւ կրնայ հաւաքական կամք մը ստեղծել, երբ վտանգը, իր հաւաքատեղիի դռներուն առջեւն է: Նման կռիւներու ընթացքին, հերոսական է այս ժողովուրդը: Անիկա միշտ կ’ամփոփուի իր տեղի եւ իր ժողովուրդի մէջ: Սակայն այդ սահմաններէն դուրս, վանեցին համազգային ուժեղ եւ ակտիւ տարր ըլլալէ կը դադրի:

Երրորդ ուժը հայ մտաւորականութիւնն էր: Վանի ազատագրումէն ամիս մը յետոյ, մենք կը տեսնենք որ ոչ միայն հայ զինուորական բոլոր մեծ ու փոքր ուժերը կեդրոնացած էին Վանի նահանգին մէջ, այլ հոդ փոխադրուած էին Հ.Յ.Դաշնակցութեան Բիւրոյի գլխաւոր անդամները, Ազգային Բիւրոյի պատասխանատու ղեկավարները, կովկասահայ գրական քանի մը մեծ դէմքեր, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ հայ հասարակական գործիչներ, որոնք մեծերու հետ հոդ փոխադրուած էին եւ ստեղծած էին հայոց մտաւորական, վարչական եւ զինուորական այն հաւաքական սպայակոյտը, որ ի վիճակի էր ազգային իշխանութիւն մը վարելու:

Հայոց ճակատագիրը գործնական կեանքի մէջ անօրինող հաւաքական կամքը Թիֆլիսէն եւ Երեւանէն փոխադրուած էր Վան: Պատգամը Վանէն կուգար: Այդ օրերուն հայոց պատասխանատու սպայակոյտը Վանի մէջ ինքզինք կը գտնէր նորէն ալ ծանր վիճակի մէջ, ինչ որ ունէր Երեւան եղած ատեն, երբ Վանը գրաւուած չէր: Այժմ կեանքի ու մահուան խնդիր կը դառնար Տարօնի նահանգի ազատագրութեան գործը: Բոլորի աչքերը կը դառնային հեռուն, դէպի Սասնայ բարձրաւանդակը, ու ազատագրական հրդեհը բռնկուած էր:

Ռուսական զօրքը կը դանդաղէր: Հայերը կը ստանձնէին զինուորական խիստ պատասխանատու պարտականութիւն մը իրականացնելու, ու ատով կը մղէին ռուսական բանակը նոր շարժումի մը: Հայկական կամաւորական բոլոր գունդերը կ’առաջանային Արտամէրտէն, Վանի լճի հարաւային եզերքի լեռնանցքներով, դէպի Սօրբի բարձունքները, դէպի Դատվան, դէպի Բիթլիզ, միանալու համար Զօր. Նազարբէգեանի եւ Օգանովսքու բանակներուն, որոնք ուղղուած էին դէպի Մուշ-Սասուն:

Այս զինուորական դժնդակ գործողութիւններու ընթացքին հայ կամաւորական բանակը ցուցահանեց խիստ դիմացկանութիւն, յանդգնութիւն եւ իր ազատագրական կոչումին կատարեալ գիտակցութիւն: Բազմաթիւ զոհերու եւ վիրաւորներու գնով անիկա կրցաւ ընկճել թրքական բանակի դիմադրութիւնը եւ քայլ առ քայլ գրաւեց Վանայ լճի հարաւային ամբողջ երկայնքը ու ամիսէն աւելի տեւող գործողութիւններէն յետոյ, կրցաւ հասնիլ Դատվան ու կապուիլ Բուլանուխ-Մալազկերտ շրջանի մէջ գործող ռուսական չորրորդ կորբուսին հետ2:

Հայութիւնն իր ամբողջ հոգիով շնչակտուր կը հետեւէր հայկական ազատագրական արծիւներու խոյանքներուն, ու կը հասնէր թառելու Սիփանի եւ Նէմրութի գագաթներու վրայ, ուրկէ անոր աչքերուն առջեւ կը պարզուէր զմայլելի աշխարհ մը, Բիթլիզը իր Գիւզտէրէյով, Մուշը իր դաշտով եւ Սասնոյ լեռները իրենց զինուորական կեցուածքով: Երկար ու դժուարին ճանապարհները կտրած անցած, ահա կը բախենք մեր յեղափոխութեան որորանի վերջին դուռը: Ու Տարօնի հայութիւնը ծանր զարկերու տակ՝ կը հեւայ… Ցնցող թափ մը եւս, մարտնչող Տարօնը ազատագրուած կ’ըլլայ:

Բուլանուխ-Մալազկերտի շրջանը, մեր ազատագրական արշաւանքի տեսակէտէն, կը դառնար խիստ կարեւոր կեդրոն մը: Թէեւ ռուսական խոշոր ուժեր կեդրոնացած էին այդ ճակատի վրայ, սակայն անոնք մեր անմիջական նպատակներուն ընդառաջ չէին երթար: Քօսուրի լեռնաշղթայի շարք մը կարեւոր դիրքեր կ’իշխէին Մշոյ դաշտի վրայ: Յանդուգն ներխուժում մը, բաւական պիտի ըլլար, ոչ միայն ազատելու այդ հոծ հայութիւնը, այլ նաեւ կազմակերպուած նոր ուժ մը հրապարակ բերել ընդդէմ թուրքերուն, որոնք կռնակէ զարնուած՝ շփոթութեան պիտի մատնուէին: Կռիւները դանդաղ կը զարգանային:

Բուլանուխ-Մալազկերտի մօտ 34,000 հայութիւնը ազատուած էր: Թրքական ջարդի ծրագիրը յղացուած ու գործադրութեան դրուելու վրայ էր, երբ ռուսական բանակի անակնկալ եւ արագ արշաւանքն այդ ծրագրի գործադրութիւնը ջուրը կը ձգէր: Երկու գիւղեր, թրքական վերջին օրերու ջղայնութիւններէն եւ բացայայտ կոտորածէն խուսափելու համար կ’ապաստանին Եփրատէն գոյացած փոքրիկ կղզեակի մը վրայ ու կը դիմադրեն: Զանազան վայրերէ, փախստական անհատներ հոն կ’ապաստանին: Ուրիշ քանի մը գիւղեր, որ կ’իյնային Քօսուրի կողմը, աւելի մօտ Մշոյ դաշտին, ենթարկուեցան կոտորածի, թրքական նահանջող ուժերու կողմէ: Այս դէպքերէն զատ, համեմատած ուրիշ շրջաններու հետ, առանց մեծ ցնցումներու, Բուլանուխ-Մալազկերտի հայութիւնը թրքական լուծէն կ’ազատուէր եւ ազատ շունչ կը քաշէր: Սակայն ժողովուրդի շատ չնչին տոկոսը միայն զէնք ունէր, եւ այն ալ ազատ իրաւունք չունէր կրելու: Այդ ճակատի վրայ, հայ կամաւորական գունդ չկար, ու հետեւաբար, անհնարին էր յայտնի զինել հայ հասարակութիւնը, որպէսզի, նեղ ինկած պարագաներուն, իր գլխու ճարը տեսնէր:

Այսպիսով, Վան հաւաքուած ղեկավարները երկու ուղղութեամբ կը մտահոգուէին Բուլանուխ-Մալազկերտի մասին: Առաջին, որ այդ շրջանի համար ստեղծուի հայկական վարչութիւն մը: Այն ինչ որ կարգադրուած էր Վանի համար, չէր գործադրուած այդ գաւառակներու մէջ: Ռուսական զինուորական իշխանութիւնը այդ տեղը նկատած էր անմիջական պատերազմական վայր, ու հետեւաբար՝ քաղաքացիական իշխանութիւն մը, այն ալ հայկական , չէր ուզած ստեղծել: Չորրորդ գորպուսի բռնած տարածութեան վրայ դռները հայ կամաւորներ չկային, ու այսպիսով կը դժուարանար հայերու յարաբերութիւնը այդ զօրամասերուն հետ:

Սակայն Զօր. Օգանովսքու (որ գորպուսի հրամանատարն էր), կեդրոնական սպայակոյտի մօտ կը մնար Տիգրան Դեւոյեան, հետախուզական խիստ կարեւոր պաշտօնով: Տիգրան Դեւոյեանի պաշտօնի բերումով, ինչպէս նաեւ Կովկասէն հասնող գաղթականութեան օգնող մարմնի իրաւունքներու շնորհիւ, շարք մը հայ տղաներ կրնային զինուած պտտիլ: Տիգրան Դեւոյեան բացի իր պաշտօնական պարտաւորութիւններէն, Ազգային Բիւրոյէն եւ Դաշնակցութեան Բիւրոյէն յանձնարարութիւններ ունէր կապուիլ Մշոյ եւ Սասնոյ ուժերուն հետ. գիտակ պահել զանոնք կատարուած շարժումներուն եւ անոնցմէ ստացած տեղեկութիւնները հաղորդել յիշեալ մարմիններուն: Լռելեայն կը հասկցուէր, անշուշտ, որ Տիգրան Դեւոյեան ամէն ջանք պիտի թափէր, որ ռուսական բանակը տրամադրուէր յառաջ խաղալու: Մինչ այս ակնկալիքներն ունէին Տ. Գեւոյեանէն, երբ բազմաթիւ բողոքներ կը հասնէին անոր մասին:

Արդ, Բուլանուխ-Մալազկերտի վարչական կազմակերպութեան գործով եւ Տ. Դեւոյեանի զինուորական միսիայով հետաքրքրուելու եւ դրական հետեւանքի մը հասնելու համար, խումբ մը գործիչներ1 Վանէն ճամբայ ելան դէպի Մալազկերտ, որ երկու գաւառներու կեդրոնն էր:

Հոդ կը գործէրգաղթականական մարմին մը: Ա. Շարաֆեանի ղեկավարութեամբ: Ռուսական գրաւումէն քանի մը շաբաթ յետոյ, Գաղթ. Կեդրոնական Կոմիտէի կողմէ Ա. Շարաֆեան խումբ մը աշխատակիցներու հետ անմիջապէս հասած էր Մալազկերտ ու կրցած էր կազմակերպել սննդատու կայաններ եւ բժշկական անհրաժեշտ օգնութիւնը: Շարաֆեան բացի իր հետ բերած գործիչներէն, տեղի հայութեան մէջ կը գտնէր տեղական ուժեր, ինչպիսիքն են Միհրան Գրիգորեան, Մ. Դարմանման, Արշ. Մանուկեան, Մ. Խաչատուրեան, Օհանէս Թէրլոյեան եւ ուրիշներ, որոնք ջերմօրէն կը լծուէին ժողովրդին օգնելու գործին:

Վանէն հասնող գործիչները գաղթականական գործի մէջ կ’օգնէին Շարաֆեանի խումբին եւ այս միացեալ ուժերը թէեւ կը ճանչցուէին որպէս օգնութեան մարմիններ, սակայն իսկութեան մէջ հայ ժողովրդի վերաբերեալ բոլոր գործերը կը կարգադրէին: Տեսակ մը վարչութիւն, որ գաղթականական գործերէն կը բխէր, բայց հետզհետէ պիտի դառնար այդ գաւառներու ազգային իշխանութիւնը:

Ամենէն մտահոգիչը զինուորական կացութիւնն էր: Յառաջխաղացումը կ’ուշանար, մինչդեռ Սասունէն եւ Մուշէն ստացուած լուրերը ցոյց կուտային որ Տարօնի մէջ հրդեհը բռնկուած էր: Դեւոյեանը ճիշդ այդ օրերուն ստացած էր շորի կտորի վրայ գրուած ծածկագիր նամակ մը Փափազեանէն, եւ Ռուբէնէն: Անոնք կը գրէին, Սասնոյ կռիւներու մասին եւ կը յայտնէին թէ՝ հաւանական ընդհանուր բռնկումի մը պարագային՝ իրենք միայն ութ օր պիտի կրնային դիմանալ: Եթէ այդ կարճ միջոցին ռուսական զօրքերը եւ կամաւորները չհասնէին, հայութեան ամբողջ ռազմամթերքը պիտի վերջանար եւ ժողովուրդը կոտորուէր: Այդ ընդարձակ նամակը դրութիւնը խիստ լարուած կը ներկայացնէր. ան սրտառուչ կոչ մըն էր Տարօնի օրհասական կռուին օգնելու համար: Կային գործնական կարգադրութիւններ: Անոնք կը խնդրէին որ պահակներ ունենանք Նէմրութի գագաթին, եւ կրակ վառենք հոն, որպէսզի Սասնոյ լեռներէն նշմարուին բոցերը, իբր ազդանշան, սկսած ընդհանուր յարձակողականին: Իսկ իրենք Սասնոյ լեռներու վրայ պիտի վառէին երկու խոշոր կրակներ, ի նշան օրհասական կռուին: Ծածկագրի համար կը թելադրէին նկատի ունենալ «Բլբուլ թող չերգէ Մշոյ դաշտերում» երգի այսինչ տուները:

Բազմահազար արծիւներու աչքերը ջուր կտրեցան հեռաւոր Նէմրութին ակնկառոյց, բայց Նէմրութի գագաթէն հրեղէն լեզուները չխօսեցան… Ու «Բլբուլը այլեւս չերգեց Մշոյ դաշտերում»…

***

Վանէն Մալազկերտ հասնող յանձնախումբը դժգոհ մնաց Դեւոյեանի գործելակերպէն եւ մանրամասն զեկուցում ներկայացուց Վանի ղեկավար ընկերներուն: Բայց ժամանակը կարճ էր. ճակատի ընդհանուր կացութիւնը մէկէն ի մէկ կը փոխուէր: Խնուսի կողմէն թրքական բանակը ուժեղ յարձակողականի մը կը սկսէր ուղղակի Մալազկերտի դէմ, կողէն հարուածելով Զօր. Օգանովսկու բանակը: Մինչդեռ կամաւորական գունդերը գրաւած էին արդէն Վանի լճի ամբողջ եզերքը, ու հնարաւորութիւն ստեղծած էին ռուսական յառաջապահ գօզաքներու համար, ներխուժելու դէպի Մշոյ դաշտը:

Առանց Բիթլիզը գրաւելու, ռուսական գօզաքներու թեթեւ զօրամաս մը սրարշաւ կը մտնէր Չխուրի շրջան (Վարդէնիս, Մշոյ դաշտ) եւ կ’առաջանար մինչեւ Մառնիկ: Սակայն նոյն արագութեամբ ետ կը նահանջէր, իրեն հետ ազատելով Չխուրի շրջանի հայութիւնը:

Չխուրի շրջանի կռուող ուժերը Հասրաթի եւ Մարտիրոսի ղեկավարութեամբ, ամիսներ առաջ, ապաստանած էին իրենց շրջանի ճահիճներու մէջ, ու դժնդակ պայմաններու տակ, կռուած էին թրքական ուժերու դէմ: Ռուսական բանակի յառաջապահներու արագ նահանջը տեսնելով՝ իրենց շրջակայ քանի մը գիւղերու (Վարդէնիս, Արտոնք, Ղարս եւն.) ամբողջ բնակչութեան հետ ճամբայ կ’ելնեն, ու միայն Ախլաթի եւ Արճէշի միջեւ կը հասնին Դրոյի եւ Անդրանիկի գունդերուն եւ անոնց հետ կը նահանջեն դէպի Երեւան:

Թրքական յարձակողականը երեւոյթապէս շատ ուժեղ էր եւ նպատակ ունէր անցնիլ Եփրատը, գրաւել Սիփանը եւ Ալադաղի փեշերը, մինչեւ Զիլան, ու կտրել ռուսական բանակի թիկունքը: Տ. Դեւոյեան, որ Զօր. Օգանովսքու կեդրոնական սպայակոյտի կից հետախուզական բաժինը կը վարէր, իր զեկուցման մէջ թրքական յարձակողական բանակի ուժը ներկայացուցած էր մօտ 70,000 հոգի: Այդ տուեալները ցոյց կուտային որ Բուլանուխ-Մալազկերտի ռուսական բանակը չպիտի կրնար դիմագրաւել այդպիսի խոշոր ուժի մը, եւ հետեւաբար՝ հարկադրուած էր ընդհանուր նահանջ մը ընել ամբողջ ճակատի վրայ2:

Այս դէպքերը կը պատահէին 1915 յուլիս 20-23-ին, ու կը ստիպէին Վասպուրականի եւ Բուլանուխ-Մալազկերտի ողջ հայութիւնը, առաջին անգամն ըլլալով, թողնել իրենց հայրենի օճախը եւ մեկնիլ դէպի Կովկաս:

Անմիջական հարուածը ուղղուած էր Մալազկերտին եւ Կոբին, ուր նահանջը հարկադրանքի մը տակ տեղի կ’ունենար: Սակայն ընդհանուր նահանջի լուրը կը շշմեցնէր կամաւորական բանակը, որ այնքան հերոսութիւններու գնով յառաջացած էր մինչեւ Նէմրութ եւ իրեն դէմ թշնամի մը չէր տեսներ: Աւելի քան ցնցուած էր Վանի հայկական իշխանութիւնը, որ ծանր երկնտրանքի մը առջեւ կը գտնուէր. կամ մնալ Վանի մէջ, ու կամաւորական ուժերով պաշարուիլ, կամ հրաժարուիլ հայկական իշխանութենէ, դառնալ գաղթականական բազմութիւն մը եւ դիմել դէպի Իգտիրի եւ Էջմիածնի փոշոտ ճանապարհները: Այդ ժամանակուայ ղեկավարները չկրցան եւ չէին ալ կրնար չափել դէպքերու ծանրութիւնը: Անպատրաստ գտնուեցան սեփական ուժերով, ժամանակ մը պահպանելու Վանի գլխաւոր դիրքերը: Ու նախընտրեցին զանգուածային գաղթը, ժողովրդի ֆիզիքական գոյութիւնը փրկելու մտահոգութեամբ:

Մեր վառ աւերը մշուշի մէջ կը թաղուէր: Խոշոր փլուզում մը տեղի կ’ունենար, ու մեզ մեր նորակառոյց կեդրոններէն ցրիւ կուտար…

 

Վասպուրականի եւ Շատախի կռիւներու մասին ժամանակին գիրք մը հրատարակեց նաեւ Ադօն: Դէպքերու մանրամասնութեանց ծանօթանալու համար ընթերցողը կարող է լիովին գոհացում ստանալ, դիմելով այդ երկու գրքերուն:

Դաշնակցական յայտնի խմբապետ Խեչօն սպաննուեցաւ այդ կռիւներու ընթացքին:

Բասէնի մէջ գործողներս բոլոր աշխատանքները յանձնեցինք մեր յաջորդներուն եւ Յունիսի սկզբին Ռոստոմի հետ, Իգտիրէն մեկնեցանք Վան: Հազիւ տաս օր մնացինք ազատուած ու ոգեւորուած Վանի երիտասարդութեան հետ, երբ Հ.Յ.Դաշնակցութեան Հայաստանի Բիւրոյի (որու գլխաւոր անդամներն էին Ռոստոմ եւ Արամ Վանի մէջ) որոշումով, Բասէնի մէջ գործող հինգ ընկերներս մեկնեցանք Մալազկերտ:

Ամենէն հաւանականութեամբ թրքական յարձակողական բանակի թիւը 30,000-ի կը հասնէր: 70,000-ը մեծ չափազանցութիւն մըն էր: Այդ թիւերը կրնան ստուգուիլ միայն թրքական զինուորական պատմութեան էջերէն, ինչ որ մեզի կը պակսի: Տ. Դեւոյեանի ընթացքը շատ մեծ դժգոհութիւն յարոյց անոր դէմ: Տարօնի գործիչները կուսակցական դատ բացին եւ 1919-ին Երեւանի մէջ գումարուած Հ.Յ.Դ. 9-րդ Ընդհ. Ժողովը այդ խնդիրը քննեց եւ յանձնեց կուսակցական դատական ատեանին. սակայն դէպքերու բերումով այդ դատական գործը կիսատ մնաց:

«Վասպուրականի Գոյամարտը» գրուած Օ. Մխիթարեանի կողմէ եւ հրատարակուած «Հայրենիք» ամսագրի 1925-ի թիւ մէջ, սքանչելի գրուածք մըն է, ուր այնքան ճշգրիտ ու վառ գոյներով տրուած է Վասպուրականի հերոսամարտի պատմութիւնը:

 

Welcome

...