Breaking News

ANCA Government Affairs Director Raffi Karakashian submitted testimony to the Senate Appropriation Subcommittee on State-Foreign Operations

Congressional Testimony Prioritizes U.S.-Armenia Economic and Military Partnership

WASHINGTON—In testimony submitted Wednesday to the Senate panel drafting the Fiscal Year 2019 foreign aid bill, the Armenian National Committee of America called for a targeted $70 million aid package that would fund de-mining and rehabilitation in Artsakh, implementation of the Royce-Engel proposal to deploy gunfire locators along the line-of-contact, the expansion of U.S-Armenia economic and military partnerships, and support for Armenia as a regional safe haven for at-risk Middle East refugees.

ANCA Government Affairs Director Raffi Karakashian opened his testimony to the Senate’s Appropriations Subcommittee on State-Foreign Operations by marking the 100th anniversary of the first Armenian Republic, inviting the panel to join with him in celebrating a century of U.S.-Armenia relations. He then turned to the ANCA’s top-line priorities:

In each of these areas, Karakashian shared with appropriators how the ANCA’s proposals advance U.S. interests and suggested concise, draft legislative language for their consideration. He closed his testimony by reaffirming the ANCA’s commitment to Armenia’s aid-to-trade transition, asking Members of the Subcommittee to encourage the Trump Administration to make full use of the U.S.-Armenia Trade and Investment Framework Agreement (TIFA) and Economic Task Force, and, most urgently, to move forward with the long-overdue negotiation of a modern U.S. Armenia Double Tax Treaty.

The full text of the ANCA’s testimony is provided below. In the coming weeks, the ANCA will also offer testimony to the U.S. House panel drafting the FY19 foreign aid bill .

The Armenian American Community & U.S. Foreign Assistance Policy for Fiscal Year 2019
Presented by Raffi Karakashian, Government Affairs Director, Armenian National Committee of America (ANCA)

For the Subcommittee on State, Foreign Operations, and Related Programs Committee on Appropriations United States Senate

As we mark the 100th anniversary of the first Armenian Republic – celebrating a century of U.S.-Armenia relations – we want to thank the Subcommittee for its longstanding leadership in fostering the bilateral friendship of our two nations, to voice our appreciation for the steady progress of Armenia’s aid-to-trade transition, and to seek your continued support for strengthening Armenia’s independence, securing a durable and democratic peace for Artsakh (Nagorno Karabakh), and sustaining Armenia as a regional safe haven for at-risk refugees.

Our specific requests are as follows:

1. Artsakh (Nagorno Karabakh): Complete De-Mining, Promote Peace, Help the Disabled
Since Fiscal Year 1998, direct U.S. aid to Artsakh (Nagorno Karabakh) has represented a powerful investment in peace and an enduring expression of America’s leadership in supporting a negotiated and democratic resolution of outstanding security and status issues between Artsakh (Nagorno Karabakh) and Azerbaijan.

American assistance has met pressing humanitarian needs, including clean water for families and mine-clearance across Artsakh’s (Nagorno Karabakh) farmlands, towns, and villages. The HALO Trust, with the support of this Subcommittee, is close to declaring Artsakh (Nagorno Karabakh) mine-free, but needs continued funds to complete its life-saving work. We were, in this regard, encouraged by the support of Secretary of State Rex Tillerson, who, in his written response to questions about Artsakh (Nagorno Karabakh) submitted to him during a June 2017 House Foreign Affairs hearing, affirmed: “We remain focused on completing demining as quickly and as thoroughly as possible.”

In addition to de-mining, we urge this panel to support the operations of Artsakh (Nagorno Karabakh)-based regional rehabilitation centers, like the Lady Cox Rehabilitation Center in Stepanakert, which serve children, adults, and seniors with physical and mental disabilities.

We commend legislators for supporting the Royce-Engel peace proposals, which call for the placement of OSCE-monitored, advanced gunfire locator systems and sound-ranging equipment to determine the source of attacks along the line of contact.

Request: We ask the Subcommittee to appropriate no less than $6,000,000 in direct aid for Artsakh (Nagorno Karabakh), and no less than $4,000,000 for the deployment of gunfire locator systems along the line of contact.

Of the funds appropriated by this Act, not less than $6,000,000 shall be made available for assistance for Nagorno Karabakh.

The Committee recommends funding for Nagorno Karabakh-based regional rehabilitation centers to care for infants, children and adults with physical and cognitive disabilities.

The Committee recommends continued funding for, and the geographic expansion of, Nagorno Karabakh de-mining, ordnance clearance, and mine-safety programs.

In the interest of effective U.S. oversight of our aid programs, the Committee recommends, that the Department of State and USAID lift any official or unofficial restrictions on U.S. travel, communication, or contacts with Nagorno Karabakh government officials or civil society stakeholders.

The Committee recommends making available no less than $4,000,000 to deploy gunfire locators, as part of the Royce-Engel peace proposals.

2. Azerbaijan: Suspend U.S. Military Aid
The oil-rich Azerbaijani regime of Ilham Aliyev neither needs nor deserves U.S. military aid.

Azerbaijan has, in recent years, failed three key Congressional tests of its commitment to peace:

a. The Aliyev government, in the wake of its April 2016 major military offensive, has obstructed the implementation of the bipartisan Royce-Engel accountability/peace proposals, which call on all parties to the Artsakh (Nagorno Karabakh) conflict to agree to the withdrawal of snipers, heavy weapons, and new armaments, the addition of OSCE observers, and the deployment gunfire locator systems.

b. The Aliyev government has condemned the U.S.-Artsakh Travel and Communication Resolution (H.Res.697), a constructive bipartisan measure that seeks simply to open up channels of dialogue and discourse toward a peaceful resolution of regional conflicts.

c. Azerbaijan remains a recipient of U.S. military aid despite acting contrary to the spirit and letter of Section 907 of the FREEDOM Support Act.

In both cases, the Aliyev regime has rejected reasonable pathways to peace, choosing violence over the hard but necessary work of negotiations.

Request: We ask the Subcommittee to zero out U.S. military aid to Azerbaijan, including Foreign Military Financing and International Military Education and Training, until its government agrees to the Royce-Engel proposals, ceases its threats of renewed war, stops cross-border attacks into Armenia and Artsakh (Nagorno Karabakh), and agrees to the resolution of regional conflicts through peaceful means alone.

None of the funds appropriated by this Act may be made available for assistance to the armed forces or security services of Azerbaijan until such time as the President determines and reports to the Committees on Appropriations that Azerbaijan has stopped obstructing implementation of the Royce-Engel proposals, ceased its threats of violence, ended cross-border attacks into Armenia and Nagorno Karabakh, and agreed to the resolution of regional conflicts through peaceful means alone.

Add the following certification requirement to the President’s waiver authority under Section 907 of the FREEDOM Support Act:

In the last fiscal year, Azerbaijan has not taken hostile action, either through military force or incitement, including but not limited to threatening pronouncements by government officials toward Armenia or Nagorno Karabakh, and has both stated and demonstrated its commitment to pursuing a lasting peace with Armenia and Nagorno Karabakh through solely non-violent means.

3. Armenia: Support a Democratic Ally and Trading Partner
Armenia – a Christian nation deeply rooted in Western democratic values – has, despite dual Turkish and Azerbaijani blockades, emerged an important regional ally and international partner for the United States on a broad array of complex challenges. The Armenian military has been among the highest per capita providers of peacekeepers to U.S.-led deployments, including those in Afghanistan, Iraq, Lebanon, Kosovo, and Mali. Increased U.S. assistance will facilitate the further growth of bilateral military cooperation (in the areas of peace-keeping, field hospitals, and capacity-building), while also promoting the continued expansion of U.S.-Armenia economic relations.

We commend the Subcommittee’s commitment to American Schools and Hospitals Abroad, which continues to provide vital support for the American University of Armenia and the Armenian American Wellness Center.

Request: We ask the Subcommittee to appropriate at least $30,000,000 in U.S. economic assistance and $10,000,000 in military assistance to Armenia, in order to further develop U.S.-Armenia economic relations and to expand the scope and depth of U.S.-Armenia military cooperation.

Of the funds appropriated by this Act, not less than $30,000,000 shall be made available for economic assistance to Armenia.

Of the funds appropriated by this Act, not less than $10,000,000 shall be made available for military assistance to Armenia.

The Committee encourages the Millennium Challenge Corporation, upon Armenia meeting its merit-based governance criteria, to give full and fair consideration to Armenia for a Science, Technology, Education, and Math education grant for its public school system.

4. Armenia: Sustain a Safe Haven for At-Risk Christians and other Middle East Refugees
Armenia, a small country with a per capita GDP of less than $4,000 per year – has welcomed nearly 25,000 refugees from Syria, with only modest levels of U.S. and international relief and resettlement assistance.

Armenia has provided full citizenship rights to Armenian Syrian refugees, and has sought to compassionately integrate all arriving families into Armenian society, but faces serious financial constraints in meeting the needs of these refugees. Specific areas in need of support include short-term housing/rental assistance, job-training, and social and economic integration.

Request: We ask the Subcommittee to appropriate at least $20,000,000 to help Armenia provide transition support to refugees from Syria and throughout the Middle East who have found safe haven in Armenia.

Of the funds appropriated by this Act, not less than $20,000,000 shall be made available for assistance to Armenia for the purpose of providing transition and resettlement assistance to Middle East refugees.

In closing, we would like to emphasize, once again, our appreciation for this Subcommittee’s leadership in Armenia’s aid-to-trade transition. It is in this spirit that we call upon you to continue encouraging the Administration to make full use of the Trade and Investment Framework Agreement (TIFA) and U.S.-Armenia Economic Task Force, and – most urgently – to move forward with the long-overdue negotiation of a modern U.S. Armenia Double Tax Treaty.

The ANCA, as always, thanks you for your leadership and looks forward to working with the Subcommittee to strengthen the U.S.-Armenia alliance, promote regional stability, and advance American foreign policy and economic interests.

Բերիոյ Հայոց Թեմի Առաջնորդ Գերշ. Տ. Շահան Սրբ. Արք. Սարգիսեան, Ազգ. Վարչութեան եւ երեսփոխանական ժողովներու ներկայացուցիչներ՝ տիար Ժիրայր Րէիսեան, Կարօ Իւզպաշեան, Տարօն Մակարեան, Արժ. Տ. Զարեհ Քհնյ. Շաքարեան եւ Հ1-ի ներկայացուցիչները, Չորեքշաբթի 28 Փետրուար 2018-ին, յատուկ առաքելութեամբ մեկնեցան ազատագրուած Տէր Զօր քաղաք, ուր պաշտօնական հանդիպում ունեցան նորընտիր նահանգապետին՝ Ապտ ալ Մաճիտ Քաուաքիպիի եւ շրջանի պատասխանատուներուն հետ։

Առաջնորդ Սրբազան Հայրը յանուն սուրիահայ համայնքին շնորհաւորեց նահանգապետը իր ստանձնած կարեւոր եւ սրբազան ու դժուարին պաշտօնին համար։ Անդրադառնալով Տէր Զօրի ազատագրումին եւ հայութեան համար անոր իւրայատուկ նշանակութեան, Սրբազան Հայրը ըսաւ, որ Հայոց Ցեղասպանութեան օրերուն նոյն ոճրագործները փորձեցին հայութիւնը ոչնչացնել Տէր Զօրի մէջ, սակայն հզօր Տիրոջ օրհնութեամբ եւ Սուրիոյ ասպնջական ժողովուրդին շնորհիւ յարութիւն առինք։ Այս իմաստով Տէր Զօրը տոկունութեան եւ յարութեան, վերապրելու եւ վերականգնելու խորհրդանիշն է։

Նահանգապետը բարձրօրէն գնահատեց հայութեան կապուածութիւնը Սուրիական Հայրենիքին եւ ազնիւ դերակատարութիւնը Սուրիոյ ծաղկումին, իսկ յետպատերազմեան օրերուն վերականգնումին մէջ

Պատուիրակութիւնը եւ պետական պաշտօնական ներկայացուցիչները այցելեցին ականուած եւ ամբողջութեամբ քանդուած Սրբոց Նահատակաց Յուշահամալիր, ուր կատարուեցաւ պաշտօնական ծաղկեմատոյց եւ հոգեհանգստեան յատուկ աղօթք Սուրիոյ եւ հայութեան բոլոր նահատակներուն համար։ Ապա ներկաները ուղղուեցան մեծ մզկիթ, ուր տեղւոյն հոգեւոր պատասխանատուն նահատակաց հոգւոյն համար աղօթք բարձրացուց առ Աստուած։

Այս առիթով խորհրդակցութիւն կատարուեցաւ միասնաբար որդեգրուելիք ծրագիրներուն եւ քայլերուն առնչութեամբ։

Պաշտօնական պատուիրակութիւնը վերանորոգ յանձնառութեամբ նոյն օրուան երեկոյեան վերադարձաւ Հալէպ։

Sacramento Bee – While the California Legislature can only set policy for the state’s nearly 40 million residents, its ambitions are often much grander. With, we are often reminded, one of the largest economies in the world to dangle and deploy for influence, lawmakers regularly wade into issues on the global stage, thousands of miles from California’s borders.

The tense relations between Armenia and Turkey, which continues to deny that the then-Ottoman Empire committed a genocide of 1.5 million Armenians during World War I, is a perpetual topic. California has the largest population of ethnic Armenians outside of Armenia — hundreds of thousands in Los Angeles County alone — and there is an annual resolution to recognize the Armenian Genocide.

Last year, the Assembly even passed a bill to prohibit California’s public employee retirement funds from investing with the Turkish government, though it ultimately died in a Senate committee.

The divestment push has found more success at the University of California, which is reported to hold more than $70 million in Turkish bonds and investments. Activists have pushed the student governments at nearly every campus to pass resolutions urging UC to divest.

A Senate hearing, 1 p.m. in Room 2040 of the Capitol, will highlight that campaign by inviting the student founders of the Divest Turkey movement to testify. Jagdeep Singh Bachher, UC’s chief investment officer and vice president of investments, is also slated to discuss why UC remains committed to its financial obligations in Turkey.

Sen. Anthony Portantino, a Democrat from La Cañada Flintridge who represents a large Armenian-American population and will chair the hearing, said California should treat Turkey the same way it does Iran, which the state divested from a decade ago.

“If I can help highlight those human rights atrocities and use that as a justification for divestiture, I’m going to do that,” Portantino said. “At the end of the day, we’re talking about Californians with both human and business ties to these countries.”

Եգիպտոսի խորհրդարանի Պաշտպանութեան եւ ազգային անվտանգութեան յանձնախումբի նախագահի տեղակալ զօր. Եահիա Քիտուանի եւ Արտաքին յարաբերութիւններու յանձնախումբի քարտուղար Թարեք Խուլի անցեալ շաբաթ դարձեալ արծարծեցին 1915ի հայոց կոտորածները իբրեւ ցեղասպանութիւն ճանչնալու հարցը:

Երկու երեսփոխանները վկայակոչեցին Հոլլանտայի խորհրդարանի օրինակը եւ Եգիպտոսի խորհրդարանէն պահանջեցին նմանօրինակ որոշում տալ:

Ըստ Քիտուանիի՝ անհրաժեշտ է նման քայլ առնել հակադարձելու համար Թուրքիոյ շարունակուող ոտնձգութիւններուն, պարզելով, որ Թուրքիոյ շարունակուող սպառնալիքներուն եւ Քաթարի հետ գործակցաբար ահաբեկչութեան աջակցութեան պատասխանելու բոլոր կարելիութիւնները առկայ են:

Քիտուանի աւելցուց, որ հայոց կոտորածները պատմական իրողութիւն են, եւ բոլորն ալ պարտաւոր են կեցուածք ճշդել անոր նկատմամբ:

Իր կարգին, Թարեք Խուլի «Վեթօ» շաբաթաթերթին յայտնեց, թէ Եգիպտոս մաս կազմած է այդ իրադարձութիւններուն եւ պատմութեան ականատես է՝ տրուած ըլլալով, որ հայեր Եգիպտոս ապաստանած էին: «Ջարդերէն ճողոպրածներու թոռները կ՛ապրին մեզի հետ, հետեւաբար Օսմանեան պետութիւնը վերակենդանացնելու ծրագիրները պէտք է բացայայտել եւ փշրել Թուրքիոյ հետապնդած ծաւալապաշտական երազները», ըսաւ ան:

Ան դիտել տուաւ, որ այդ կոտորածը դատապարտելու համար խորհրդարանի երկրորդ գումարումէն մնացած երեսփոխաններէն հաւաքուած ստորագրութիւնները կան, սակայն հոլովոյթը խորհրդարանին մէջ տակաւին չէ ամբողջացած՝ ընդգծելով յատկապէս հոլանտական խորհրդարանի ճանաչման քայլէն ետք զայն ամբողջացնելու կարեւորութիւնը, որպէսզի միջազգային լայն կեցուածք ձեւաւորուի այս առնչութեամբ:

ԵՐԵՒԱՆ, Կիրակի, 25 Փետրուարին, Պռոշեանի «Զօրաց պանթէոն»ին մէջ, երդման պաշտօնական արարողութենէ ետք, 50 նորագիրներ համալրեցին ՀՅ Դաշնակցութեան Երիտասարդական Միութեան (ՀԵՄ) շարքերը:

Մինչեւ երդման արարողութիւնը, երիտասարդները յարգանքի տուրք մատուցեցին պանթէոնին մէջ հանգչող ազատամարտիկներու շիրիմներուն, ապա ուղղուեցան դէպի գիւղի կեդրոնը գտնուող Կարօտ Մկրտչեանի յուշարձան:

ՀՅԴ աւագ ընկերներէն Սիմոն Գաֆալեանի կողմէ օրուան խորհուրդը լսելէ ետք, 50 երիտասարդներ խոստանալով ըլլալ անձնուէր հայու օրինակ եւ ծառայել հայրենիքին ու ժողովուրդին՝ համալրեցին ՀՅԴ Երիտասարդական Միութեան շարքերը:

Հաագայի Խաղաղութեան պալատին մօտէն Հոլանտայի հայկական կազմակերպութիւններուն նախաձեռնութեամբ մեկնարկեց քայլարշաւ-ցոյցը` նուիրուած սումգայիթեան ջարդերու եւ Արցախեան ազատամարտի 30-ամեակին:

Ըստի՝ ցուցարարները քայլարշաւով կը շարժին դէպի Ատրպէյճանի դեսպանութիւն:

Կը մասնակցին «Հոլանտահայ կազմակերպութիւններու ֆետերասիոն»-ի, Հայ Դատի յանձնախումբի, ՀՅԴ Հոլանտայի «Գարեգին Նժդեհ» երիտասարդական միութեան ներկայացուցիչները: Ցոյցին գլխաւոր պահանջքը ուղղուած է Ատրպէյճանի յարձակողական տրամադրութեան դէմ: Ցուցարարները կը պահանջեն յարգել Արցախի ժողովուրդին իրաւունքը:

ANCC Statement on the 30th Anniversary of the Sumgait Massacre

Ottawa — Thirty years ago, this week, Azerbaijani authorities organized and systematically committed the mass pogroms and massacres against the peaceful Armenian population of Sumgait. In what was seen as a response to the peaceful manifestation of Artsakh Armenians for self-determination, dozens of Armenians were brutally killed or detained, beaten and tortured.

The Sumgait massacre was the first ethnic cleansing campaign that Azeri nationalists committed since the onset of the Karabakh movement which fueled further bloody episodes of ethic cleansings perpetrated by Azeri authorities in Kirovabad, Mingechaur, Baku and elsewhere around Azerbaijan.

“Instead of facing their history and repenting for their monstrous crimes, Azerbaijani authorities spare no effort today to deny their past and shift the international community’s attention in order to escape responsibility” said Shahen Mirakian, president of the Armenian National Committee of Canada.

The massacre claimed the lives of over 36 innocent Armenian men, women and children. Internationally renowned media sources including the New York Times, Washington Post, and many others reported about these heinous crimes committed by Azeri nationalists.

“The international community’s silence is what further encouraged Azeri nationalists to perpetrate their crimes and instill hatred and discrimination against Armenians in the region” said Shahen Mirakian.

As a result of lack of monitoring and international pressure, to this day, Azerbaijan remains committed to its campaign of aggression against Armenians by constantly violating the current ceasefire regime and by making outrageous threats of attacking Armenia proper itself.

“It is the international community’s responsibility to put an end to Aliyev’s bellicose war-mongering and aggression that not only is threatening the political stability of the region, but also causing serious consequences for global peace and security” concluded Mirakian.


The ANCC is the largest and the most influential Armenian-Canadian grassroots human rights organization. Working in coordination with a network of offices, chapters, and supporters throughout Canada and affiliated organizations around the world, the ANCC actively advances the concerns of the Armenian-Canadian community on a broad range of issues and works to eliminate abuses of human rights throughout Canada and the world.

Հարցազրոյց «Հայ հորիզոն» հեռուստաժամի տնօրէնուհի Թամար Շահինեանի հետ

6 Մարտ 2018-էն սկսեալ «Հայ հորիզոն» հեռուստաժամի սփռումի տեւողութիւնը կէս ժամուան փոխարէն պիտի ըլլայ մէկ ժամ, շնորհիւ հեռուստաժամի հաղորդավար, արտադրող եւ տնօրէնուհի Թամար Շահինեանի ջանքերուն, ICI հեռուստակայանի հայկական ժամին շնորհած առաջնահերթութեան եւ հիմնականօրէն հեռուստաժամի դիտողներուն քաջալերանքին, որոնք, ըստ ICI հեռուստակայանի տուեալներուն, կը գերազանցեն 25000 դիտորդը: Այս առթիւ «Հորիզոն» շաբաթաթերթը հարցազրոյց մը ունեցաւ տիկին Շահինեանի հետ, զոր կը ներկայացնենք ստորեւ.

Հ.- Տիկի՛ն Շահինեան, ե՞րբ կեանքի կոչուած է «Հայ Հորիզոն» հեռուստաժամը, ի՞նչ պայմաններու տակ եւ որո՞ւ ջանքերով:

Թ.Շ.- «Հայ հորիզոն» հեռուստաժամը կեանքի կոչուած է աւելի քան 30 տարի առաջ, ՀՅԴ «Միհրան Փափազեան» կոմիտէութեան ջանքերով: Ես այս ծրագիրին մաս կազմած եմ առաջին օրէն սկսեալ եւ առ այսօր, առանց ընդհատումի, կը շարունակեմ կամաւորաբար աշխատիլ «Հայ հորիզոն» հեռուստաժամի գոյատեւման եւ բարելաւման ի խնդիր: Նախ եղած եմ հեռուստաժամի հաղորդավար, իսկ վերջին չորս տարիներուն, «Միհրան Փափազեան» կոմիտէութեան արտօնութեամբ, յայտագիրը սեփականութիւն դարձուցած եմ Sev-Sar Productions ընկերութեան անուան տակ եւ կը վարեմ հաղորդավարի, արտադրիչի եւ ընդհանուր տնօրէնի պաշտօնները (host, producer, director): Ներկայ դրութեամբ անձնակազմին մաս կը կազմեն նաեւ երկու պաշտօնեաներ՝ Նարէ Նոխուտեան (editing) եւ Կարօ Շոհմէլեան (camera man): Սոյն տարիներուն ընթացքին «Հայ հորիզոն»ը գործակցած է չորս տարբեր կայաններու հետ. TEQ, CJNT, GLOBAL եւ այժմ՝ ICI: Յիշեմ, որ նշեալ կայաններուն հետ բաւականին յաջող եւ սերտ յարաբերութիւններ ունեցած ենք եւ լաւ տպաւորութիւն գործած՝ որպէս հայկական հեռուստաժամ:

Հ.- Որպէս Մեծն Մոնթրէալի հայկական միակ հեռուստաժամ, ի՞նչ է «Հայ Հորիզոն»ի առաքելութիւնը գաղութիս կեանքէն ներս:

Թ.Շ.- Կարելի է ըսել, որ «Հայ հորիզոն»ը մեր գաղութի հայելին է, այն իմաստով որ մեր ժողովուրդը գաղութի բոլոր իրադարձութիւններէն տեղեակ կը դառնայ «Հայ հորիզոն»ի միջոցաւ: «Հայ հորիզոն»ը կ’անդրադառնայ գաղութիս բոլոր ձեռնարկներուն, առանց խտրութեան, հայկական դպրոցներէն ներս տեղի ունեցող ձեռնարկներուն եւ դպրոցական կեանքին, փայլուն եւ յաջողակ դէմքերուն, արուեստագէտներուն, գաղութիս զաւակներուն իրագործած յաջողութիւններուն, մրցանակներուն եւ նուաճումներուն, ինչպէս նաեւ ի հարկին այլ գաղութներու լուրերուն, տեղեկատուութեանց, հայրենիքի եւ Արցախի իրադարձութիւններուն, մեր մշակոյթին եւ այլն: Մէկ խօսքով հայ իրականութեան առնչուող եւ մեր ժողովուրդը յուզող բոլոր հարցերուն կ’արձագանգէ «Հայ հորիզոն»ը: Կարեւորութեամբ կ’ուզեմ յիշել, թէ «Հայ հորիզոն»ը մեր գաղութի բոլոր խաւերուն, միութիւններուն եւ դպրոցներուն եւ եկեղեցիներուն հարազատ թարգմանն է, առանց բացառութեան: Հայկական հեռուստաժամին առաքելութիւնն ալ այդ է, որ հայկական տուներէն ներս, գոնէ շաբաթը մէկ անգամ հայկական սփռում դիտուի, մեր ժողովուրդը իրազեկ դարձնէ մեր գաղութի եռուն եւ բազմաբեղուն գործունէութեան եւ ըստ այնմ ներշնչէ հպարտութեան զգացում։

Հ.- Երեսուն տարիներու ընթացքին «Հայ Հորիզոն»ը ինչպիսի՞ դժուարութիւններ դիմագրաւեց եւ ի՞նչ նուաճումներ արձանագրեց:

Թ.Շ.- Վստահ որ դիւրին ճանապարհէ չանցաւ «Հայ հորիզոն»ը, ունեցանք դժուարութիւններ եւ նուաճումներ: Մեր հիմնական դժուարութիւնը եղած է եւ է նիւթականի ապահովումը, որովհետեւ նման ծրագիրի մը գոյատեւումը կախեալ է նիւթական կարելիութիւններէն: Բարեբախտաբար մենք ունինք հովանաւորներ, որոնք տարեկան իրենց հովանաւորութիւնը կը նորոգեն եւ նեցուկ կը կանգնին «Հայ հորիզոն»ին, սակայն այդ մէկը բաւարար չէ, պէտք է նաեւ գաղութը եւ մանաւնդ միութիւնները իրենց մասնակցութիւնը բերեն զանազան միջոցներով, որպէսզի մեր ժողովուրդը կարենայ վայելել հայկական հեռուստաժամի սփռումը: Օրինակ գործարարներ իրենց գործի ծանուցումները կամ միութիւնները իրենց ձեռնարկներուն յայտարարութիւնները կրնան յանձնել մեզի եւ կամ պարբերաբար նուիրատուութիւններ ընել: Իսկ մեր հիմնական իրագործումը այն է, որ ձեւով մը մենք յաջողեցանք գաղութիս միութիւններուն եւ զանազան խաւերուն մէջ համախմբում կամ միաւորում ստեղծել. «Հայ հորիզոն»ը միասնականութեան ենթահողը պատրաստողը եղաւ: Հեռուստաժամին իրագործումներէն մէկն է նաեւ հայ դիտորդներու թիւը, որոնք այսօր ICI հեռուստակայանի տուեալներով կը գերազանցեն 25000 դիտորդը: Այս կը նշանակէ, թէ «Հայ հորիզոն»ը կրցաւ թափանցել մեր հայկական տուներէն ներս եւ ձեւով մը գոհացում տալ մեր ժողովուրդի ակնկալութիւններուն: Մեր ժողովուրդը նաեւ չի զլանար իր քաջալերանքը յայտնելու, մանաւանդ մեր մեծ մայրերը, որոնք կարելիութիւն չունին անմիջականօրէն մասնակից դառնալու մեր գաղութի կեանքին. անոնց ուրախութիւնը անսահման կ’ըլլայ, երբ կը տեսնեն իրենց թոռնիկները կամ հարազատները որեւէ յայտագիրի ընդմէջէն:

Հ.- «Հորիզոն» շաբաթաթերթին միջոցաւ յայտարարուած էր, թէ հայկական հեռուստաժամը մօտօրէն մէկ ժամի պիտի վերածուի, կէս ժամուան փոխարէն. ի՞նչ է այս բարեփոխումին նպատակը:

Թ.Շ.- Նախ ըսեմ, որ հեռուստաժամի սփռումի տեւողութիւնը մէկ ժամի վերածելու առաջարկը ստացանք կայանի տնօրէնութենէն, որոնք մեզի տուին առաջնահերթութիւն, նկատի ունենալով մեր ծրագիրին դիտորդներուն թիւը: Անշուշտ առաջարկը ընդունեցի մեծ ոգեւորումով եւ խանդավառութեամբ, որովհետեւ այնքան շատ փոխանցելիք ունինք մեր ժողովուրդին, որ յաճախ կը ստիպուիմ կրճատել կամ կտրատել յայտագիրները, որպէսզի կարելիութիւնը ունենամ բոլորին տեղ տալու եւ նիւթերու այլազանութիւն ապահովելու: Սակայն այս մէկը աւելի մեծ պատասխանատուութեան դէմ յանդիման կը դնէ մեզ, մանաւանդ ֆինանսական հարցի գծով: Մենք յաճախ ունեցած ենք մէկ ժամի վերածելու հեռանկարը, եւ որովհետեւ հիմա առիթը ներկայացած է, կ’ուզենք օգտագործել, որպէսզի մէկ ժամուան աւելի ճոխ յայտագիրով, աւելի լայն անդրադարձներով կարենանք ներկայութիւն ըլլալ մեր հայկական տուներէն ներս:

Հ.- Այս ծրագիրը բնականաբար մեր ժողովուրդին բոլոր խաւերուն աջակցութեան եւ նեցուկին կը կարօտի, ուստի ի՞նչ կոչ կուղղէք մեր ընթերցողներուն:

Թ.Շ.- Կոչս շատ յստակ է. եթէ կ’ուզէք, որ «Հայ հորիզոն»ի սփռումը շարունակուի, աջակցեցէ՛ք մեզի: Գաղտնիք չէ, որ մենք շատ սահմանափակ կարելիութիւններով կ’իրագործենք այս յայտագիրի սփռումը՝ նուազագոյն ծախսերով: Հետեւաբար, կը խնդրեմ, որ հայկական միութիւնները, հայ ընտանիքները եւ մեր ժողովուրդի բոլոր զաւակները, իրենց կարելիութեանց սահմաններուն մէջ իրենց ներդրումը ունենան Մոնթրէալի հայկական միակ հեռուստաժամին: Եւ ես վստահ եմ, որ երբ գոնէ 25000 դիտորդ ունինք եւ եթէ իւրաքանչիւրը իր լուման բերէ (թէկուզ շատ չնչին գումարով), կը յաջողի այս ծրագիրը:

Հ.- Ապագայի այլ ծրագիրներ ունի՞ «Հայ Հորիզոն»ը:

Թ.Շ.- Ծրագիրները շատ են ու այլազան, սակայն բոլորին իրագործումը կրկի՛ն կախեալ է նիւթական կարելիութիւններէն. օրինակ յաճախ մտածած ենք զանազան բաժիններ ունենալու մասին (բժշկական, գեղագիտական, տնտեսական, հայկական խոհանոցի եւ այլն), կամ ինչու չէ ունենալ գաղութներու լուրերու բաժին մը, որոնց միջոցաւ մեր ժողովուրդին կարենանք փոխանցել մեր միւս գաղութներուն մասին տեղեկութիւններ: Այս բոլորը մասնագիտական ձեւով ընելու համար կարիքը ունինք արհեստավարժ անձերու մասնակցութեանց (բժիշկներ, խորհրդատուներ, գաղութներէն լրագրողներ եւ այլք): Հետեւաբար, կրկին կը շեշտեմ, որ որքա՛ն մեծ ըլլայ մեր ժողովուրդին աջակցութիւնը «Հայ հորիզոն»ին, այնքա՛ն կարելի կ’ըլլայ բարեփոխել մեր յայտագիրներն ու իրականացնել մեր ծրագիրները:

Կրկին անգամ կ՚ուզեմ շնորհակալութիւն յայտնել մինչեւ օրս մեզի աջակցող բոլոր հովանաւորներուն եւ միութիւններուն, որոնք իրենց ծանուցումները կ՚ընեն մեր յայտագրի միջոցաւ, եւ փափաքս է, որ իւրաքանչիւր ընտանիք ընդառաջէ հանգանակութեան մեր կոչին եւ իր ներդրումը ունենայ էջին միջոցաւ:

Հարցազրոյցը վարեց

Սոնա Թիթիզեան

Azerbaijan and Turkey are using the Khojaly events as a propaganda tool, pursuing at least several goals, Armenia’s Foreign Minister Edward Nalbandian says.

“First, Ankara and Baku are obviously opposing the international recognition of the Armenian Genocide.  By disseminating falsified accusations about ‘violence committed by Armenians’ they are trying to justify their century-long policy of denial, spreading fraud, claiming that Armenians are the perpetrators, not victims, that they have slaughtered and have not been slaughtered,” Minister Nalbandian said in comments to

He said that Turkey has even erected a monument on the Armenian-Turkish border as a symbol of ‘massacres committed by Armenians against Turks.

Second, he said, Baku and Ankara aim to shadow the commemorations of the 30th anniversary of the Sumgait pogroms. According to him, Baku is using Ankara’s experience of organizing Gallipoli events to shadow the commemoration of the 100th anniversary of the Armenian genocide in 2015.

Third, Minister Nalbandian said, Baku follows Ankara’s example of pretending to be the victim of violence and harassment in an attempt to win dividends.

“Fourth, Azerbaijan is trying to divert attention and avoid responsibility for the massacre of Armenians not only in Sumgait, but also Baku, Kirovabad, Maragha, etc.,” Edward Nalbandian said.

“Fifth, the Azerbaijani authorities carry out targeted anti-Armenian propaganda, radicalize their society, trying to unite it in the fight against the so-called enemy,” Armenia’s top diplomat said. According to him, on one hand, this is a means for diverting the public’s attention from domestic problems, and on the other hand, a propaganda tool against the Armenian sides to inspire the army to commit crimes.

“This was particularly striking in April 2016, when gross human rights violations were committed against civilians and captivated soldiers, “he said.

“Baku spends millions on this multilayered propaganda, but even under those layers it is impossible to conceal the reality,” Nalbandian stated.

“Even the name Khojaly which was been given to this wave of propaganda does not correspond to reality because Khojaly residents, using the humanitarian corridor, moved to Aghdam region controlled by Azerbaijani armed forces several kilometers away from the settlement where they were killed. All this is proven by Azerbaijani sources, the testimonies of the survivors of Khojaly, independent eyewitnesses and journalists. The then President of Azerbaijan blamed Azerbaijani, not Armenian armed groups for Khojaly killings,” Minister Nalbandian said.

He concluded that “Azerbaijan’s attempts to avoid responsibility are useless and they will have to assume responsibility sooner or later.”

Յառաջիկայ օրերուն Լիբանանի Հանրապետութեան զբօսաշրջութեան նախարար Աւետիս Կիտանեան իր առաջին այցելութիւնը պիտի կատարէ Գանատա։ Այցելութեան ընթացքին նախարար Կիտանեան գանատահայ գաղութին իրազեկ պիտի պահէ Լիբանանի մօտակայ ընտրութիւններուն՝ գանատաբնակ լիբանահայերու քուէարկութեան մասին:

Գանատահայ գաղութին հետ նախարարին իրազեկման հանդիպումները նախատեսուած են՝ Կիրակի Մարտ 4-ի յետմիջօրէի ժամը 2։00-ին՝ Թորոնթոյի Հայ Կեդրոնին մէջ եւ նոյն օրուան երեկոյեան ժամը 7։30-ին, Մոնթրէալի Հայ Կեդրոնին մէջ:

Նշենք, որ Յառաջիկայ Մայիսին, Լիբանանի մէջ տեղի պիտի ունենան 2018 թուականի երեսփոխանական ընտրութիւններ։ Վերոնշեալ ընտրութիւններուն, Լիբանանի խորհրդարանի որոշումով, առաջին անգամ ըլլալով արտասահման ապրող լիբանանցիները իրաւունք պիտի ունենան քաղաքացիական իրենց պարտականութիւնը կատարել՝ քուէարկելով իրենց բնակած վայրերուն մէջ:

Լիբանանի հայ համայնքի իրաւունքներու պաշտպանութեան ի խնդիր՝ կարեւոր է լիբանանեան քաղաքացիութեան տէր բոլոր գանատահայերուն մասնակցութիւնը վերոնշեալ իրազեկման հանդիպումներուն։


2016թ. Յուլիսի 15ին Թուրքիայում կատարուած ռազմական յեղաշրջման փորձից յետոյ այստեղ կտրուկ աւելացել են անխտիր բոլոր ընդդիմադիրների նկատմամբ հետապնդումներն ու հալածանքները: Գլխաւոր թիրախում են յայտնուել յատկապէս գիւլենականները, երկրի ձախակողմեան զանգուածը, քրդական Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցութեան (Halklarin Demokratik Partisi/HDP) ներկայացուցիչները եւ այլք: Նոյն տարուայ Յուլիսի վերջին յայտարարուած եւ մինչ օրս շարունակուող արտակարգ դրութիւնը լայն հնարաւորութիւններ է ընձեռել Թուրքիայի ներկայիս իշխանութիւններին՝ իւրաքանչիւր ըննդիմադիր ձայն արագ կերպով եւ արդիւնաւէտ միջոցներով լռեցնելու առումով:

Արտակարգ դրութեան հետեւանքով ի յայտ եկած պայմաններում աւելի է բարդացել Թուրքիայի փոքրամասնութիւնների վիճակը: Դիարբեքիրում բնակուող սասունահայ Կարօտ Սասունեանի դիպուկ բնորոշմամբ՝ «Ծայրայեղ ազգայնամոլներն ու ծայրայեղ կրօնապաշտները ստանձնեցին երկրի կառավարումը: «Գորշ գայլերն» ու «բորենիները» խիստ ազգայնամոլական եւ անգութ ճակատ կազմաւորեցին, որն այսօր լիովին իր ձեռքն է վերցրել Թուրքիայի կառավարումը»:

Այս վիճակի հետեւանքով Թուրքիայում առաջացած վախի մթնոլորտում, բնականաբար, իրենց առաւել անապահով են զգում յատկապէս փոքրամասնութիւնների ներկայացուցիչները: Սոյն դրութիւնը բացասական հետեւանքներ թողեց նաեւ վերջին տարիներին ինքնակազմակերպուել փորձող եւ միութիւններ ստեղծած արեւմտահայերի, մասնաւորապէս՝ համշէնահայերի շրջանում:

Թէեւ 2011թ. Ստամբուլում հիմնուած համշէնահայերի ՀԱՏԻԿ միութեան ղեկավարները մինչ այդ էլ խուսափում էին համշէնահայերի հայկական արմատների մասին շեշտադրումներից, իսկ որոշ անդամներ նոյնիսկ չէին էլ ընդունում իրենց հայկական ծագումը, սակայն այս դէպքերից յետոյ նրանց որոշ ներկայացուցիչներ է՛լ աւելի զգուշաւոր են դարձել: Բնականաբար, այդ զգուշաւորութեան հիմնական պատճառը թուրքական իշխանութիւնների հրահրմամբ համշէնական ՀԱՏԻԿ միութեան դէմ հանդէս եկող ազգայնամոլների սպառնալիքներն են:

Ինչպէս այս տարի իր ֆէյսբուքեան էջում յայտնում էր ՀԱՏԻԿի ներկայիս նախագահ եւ «Վովա» երաժշտական խմբի անդամ Հիքմեթ Աքչիչեքը, սոյն միութիւնը եւ վերջինիս որոշ անդամներ սոցիալական մեդիայում (ընկերային զանգուածային միջոցներու-Խմբ.) ենթարկւում են ցեղապաշտ, ֆաշիստ եւ պարանոյայով (հալածախտով-Խմբ.) տառապող որոշ անձանց ու շրջանակների զրպարտանքներին, վարկաբեկմանը եւ թիրախաւորմանը:

Ուշագրաւ է, որ այս տարի նման սպառնալիքների թիրախ է դարձել նաեւ Համշէնցիներին ծառայող հիմնադրամը (Hemsinliler Hizmet Vakfi), վերջինիս ղեկավար Նեջմեթին Այդընը եւ քարտուղար Մեհմեթ Ալթունքայեան: Ի դէպ, նշենք, որ ՀԱՏԻԿ միութեան նախկին նախագահը եղած Մեհմեթ Ալթունքայեան այնքան էր ազդուել այդ սպառնալիքներից, որ անգամ հարկադրուած եղաւ ինձ ու Հայաստանից եւ Սփիւռքից իր այլ ծանօթների հեռացնել ֆէյսբուքեան ընկերների շարքից: Իսկ Համշէնցիներին ծառայող հիմնադրամի նախագահ Նեջմեթին Այդընը հանդէս եկաւ յայտարարութեամբ՝ մասնաւորապէս նշելով հետեւեալը. «Մեր թանկագին անդամներ ու համակիրներ, մեր կառոյցի հիմնադիր անդամները հանդիսացող՝ մամուլի եւ հասարակայնութեան հետ կապերի պատասխանատու Շերիֆ Սարըն եւ մեր հիմնադրամի քարտուղար Մեհմեթ Ալթունքայեան սոցիալական ցանցերում հանդիպում են զանազան կեղծ անուններով հանդէս եկող որոշ անձանց աներեւակայելի մեղադրանքներին: Մեր հիմնադրամի շրջանակներում, ինչպէս նաեւ՝ նախկինում սոցիալական եւ մշակութային գործունէութեամբ հանդէս եկած մեր ընկերները միշտ թափանցիկ են աշխատել: Մենք մեր հիմնադրամի շրջանակներում պատասխանատուութիւն ստանձնելով եւ հասարակական գործունէութիւն ծաւալելով՝ մեր մասնաւոր գործերից եւ ընտանիքից խլուած ժամանակը ծախսում ենք Թուրքիայի տարբեր շրջաններում բնակուող համշէնցիներին նիւթական եւ հոգեկան աջակցութիւն ցուցաբերելու համար՝ մեր հիմնադրամի կանոնադրութեան համաձայն: Սակայն ժամանակ առ ժամանակ մեր ընկերները եւ հիմնադրամը հանդիպում են որոշ անձանց անհիմն, իրականութիւնից հեռու եւ յետին մտքով արուող մեղադրանքներին, բայց վերջիններս ոչ մի կերպ չեն կարող արգելք հանդիսանալ Համշէնցիներին ծառայող հիմնադրամի կանոնադրութեան շրջանակներում մեր ծաւալած գործունէութեանը: Մեր՝ որպէս Համշէնցիներին ծառայող հիմնադրամի ղեկավար խորհրդի անդամների աշխատելու սկզբունքը հիմնուած է Թուրքիայի Հանրապետութեան համապատասխան ատեաններով հաստատուած մեր հիմնադրամի կանոնադրութեան վրայ: Այդ կապակցութեամբ վերջին անգամ ենք յայտնում, որ մեր ղեկավար խորհրդի համաձայնութեամբ կազմաւորուած Համշէնցիներին ծառայող հիմնադրամի բոլոր անդամները, մեր երկրի օրէնքների շրջանակներում, շարունակելու են համշէնական հասարակութեանը ծառայելուն ուղղուած իրենց գործունէութիւնը»:

Թէեւ Թուրքիայի համշենահայերի ինքնութեան ու մշակոյթի պահպանմանն ուղղուած այս միութիւնների գործունէութեան դէմ հիմնականում հանդէս են գալիս կեղծ պրոֆիլների (դիմանկար-Խմբ.) տակ ծպտուած իբրեւ թէ հասարակ անձինք, սակայն, կարծում ենք, միամտութիւն կը լինի մտածել, թէ նրանք, ինչպէս նաեւ, օրինակ, ASIMDER-ի պէս կառոյցները չեն ուղղորդւում թուրքական իշխանութիւնների կողմից:

Հարկ է նշել, որ յատկապէս այս տարի Թուրքիայի համշէնահայերի դէմ ուղղուած յայտարարութիւններով յաճախ է հանդէս եկել ադրբեջանցիներով հոծ բնակեցուած Իգդիրում 2002թ. հիմնուած ASIMDER կազմակերպութիւնը՝ «Հայերի անհիմն պնդումների դէմ պայքարի միութիւն»ը: Սոյն կազմակերպութիւնը միշտ է յայտնի եղել իր հակահայկական յայտարարութիւններով ու գործունէութեամբ: Սակայն, յատկապէս այս տարուայ վերջին ամիսներին նրա հիմնական թիրախներից են դարձել Թուրքիայի ծպտեալ եւ իսլամացուած հայերը, այդ թւում՝ համշէնահայերը:

Այսպէս, օրինակ, այս տարի ASIMDER-ի ներկայիս նախագահ Գէօքսել Գիւլբէյը հանդէս էր եկել հերթական յերիւրանքով, համաձայն որի՝ «Թուրքական բանակում ծառայող որոշ հրամանատարներ, ովքեր հարում են գիւլենական հոսանքին, հնարաւոր է՝ ծպտեալ հայեր լինեն»:

Սոյն կազմակերպութիւնը, յատկապէս այս տարի, յաճախ է անդրադարձել նաեւ Թուրքիայի համշէնահայութեան հիմնախնդրին: Այսպէս, օրինակ, 2017թ. Փետրուարին Գէօքսել Գիւլբէյը յայտարարել է, թէ Թուրքիայի Սեւծովեան շրջանում Հայաստանի հայերը գաղտնի ծրագրեր են մշակում: Նրա խօսքով՝ հայերն ուսումնասիրութիւններ են կատարում համշէնցիների բնակավայրերում եւ ձգտում տեղի բնակչութեանը համոզել, որ նրանք հայկական ծագում ունեն: ASIMDER-ի նախագահի համաձայն՝ հայերը գաղտնի աշխատանքների միջոցով փորձում են հողային պահանջ ունենալ Թուրքիայի Սեւծովեան շրջանից:

Եթէ այս տարուայ Փետրուարին ԳԷօքսել Գիւլբէյն այդ թեմային անդրադառնալիս ընդհանրացնելով «Հայաստան» էր ասում, ապա Սեպտեմբերին մասնաւորեցնելով նշեց, թէ այդ աշխատանքների հետեւում կանգնած է ՀՀ սփիւռքի նախարարութիւնը: «Դողան» լրատուական գործակալութեան եւ «Հիւրիէթ» օրաթերթի փոխանցմամբ, Գէօքսել Գիւլբէյը յայտարարել է, թէ ՀՀ սփիւռքի նախարարութիւնը եւ հայկական լոբբիստական կազմակերպութիւնների կողմից հովանաւորուող որոշ կառոյցներ ու գիտնականներ, Թուրքիայի Սեւծովեան շրջանում ապրող համշէնցիներին օգտագործելով ու պնդելով, թէ այս տարածքում կիրառուող համշէներէնը հայերէնի մի բարբառն է, հանդէս են գալու նախ՝ մայրենի լեզուով կրթութեան, ապա՝ հողային պահանջով: ASIMDER-ի նախագահը նաեւ ենթադրել է, թէ հայկական լոբբիստական կազմակերպութիւնները, որոնց կենտրոնը գտնւում է Եւրոպայում, Թուրքիայի Սեւծովեան շրջանի համշէնցիներին հարկադրելու են «համշենական սփիւռք» ստեղծել իրենց եւրոպաբնակ ազգականներից. «Հայկական լոբբին ձգտում է եւրոպաբնակ համշէնցիներից «համշենական սփիւռք» ձեւաւորել, որը կը պաշտպանի նրանց վերադարձն այդ հողեր, կարծես թէ նրանց բռնի կերպով են այդտեղից աքսորել: Այդ փորձերի հետ մէկտեղ, սոյն տարածքում գործունէութեան դաշտ որոնող ՀՀ սփիւռքի նախարարութիւնն իր աջակցութեամբ գործող որոշ կազմակերպութիւնների միջոցով ընկած է կողմնակիցներ հաւաքելու յետեւից, ովքեր Ռիզէի եւ Արդուինի նահանգներում քննարկումներ եւ կոնֆերանսներ (ասուլիսներ-Խմբ.) կը կազմակերպեն՝ համշէնցիների հայ լինելու եւ համշէներէնի՝ իրականում հայերէն լինելու թեմաներով: Նմանատիպ աշխատանքների եւ տարածուող հանդէսների միջոցով նպատակ ունեն մայրենի լեզուի հարցին անդրադառնալով՝ նոր գիտակցութիւն ձեւաւորել: Շուտով հայկական լոբբիստական կազմակերպութիւնների հետ համագործակցող որոշ քաղաքացիական-հասարակական կազմակերպութիւններ համշէնցիների անունից հանդէս կը գան պաշտօնական դիմումով՝ առ այն, որ համշէնցիների բնակավայրերի դպրոցներում թոյլ տրուի համշեներէնի ուսուցումը, ճիշդ այնպէս, ինչպէս՝ քրդերէնի դէպքում»:

Բնականաբար, թուրք ազգայնամոլների՝ յատկապէս համշէնահայերի թեմայի վրայ կենտրոնանալու այս միտումը պայմանաւորուած է համշէնահայերի բնակավայրերի աշխարհագրական դիրքով. ինչպէս յայտնի է, բուն Համշէնն ընդգրկող ներկայիս Ռիզէ նահանգը եւ հայախօս համշէնահայերով հոծ բնակեցուած Արդուին նահանգը, գտնուելով Սեւ ծովի ափին եւ ներառուած լինելով Սեւրի դաշնագրով եւ Վուդրօ Վիլսոնի իրաւարար վճռով նախատեսուած սահմաններում, աւելի մեծ մտահոգութիւն են պատճառում թուրքերին:

Թուրքական իշխանութիւններն, օգտուելով ներկայում յայտարարուած արտակարգ դրութեան ռեժիմի (վարչաձեւ-Խմբ.) պայմաններից, փորձում են նաեւ լռեցնել իրենց ակտիւ սոցիալական գործունէութեամբ հանդէս եկող համշէնահայ որոշ մտաւորականների: Դրա վառ օրինակն էր յատկապէս այս տարուայ Հոկտեմբերին Արդուինում ձերբակալուած համշէնահայ մտաւորական Ջեմիլ Աքսուն: Նրանից 2 օր առաջ կալանաւորուել էր նաեւ նրա կինը՝ Նուրջան Վայիչը: Աքսու ամուսինները յայտնի են իրենց ընդդիմադիր կեցուածքով: Ի դէպ, Ջեմիլ Աքսուն, դեռ նախքան ամուսնանալը, 8-9 տարի բանտարկուել էր իր ձախակողմեան հայեացքների պատճառով: Թուրքական իշխանութիւնները Ջեմիլ Աքսուի եւ Նուրջան Վայիչի դէմ դատական գործ յարուցելու «հիմնաւորում» են ներկայացնում սոցիալական ցանցերում նրանց հրապարակումները: Թէեւ նրանց բաւականին երկար բանտում պահելուց յետոյ վերջերս ազատ արձակեցին՝ մինչեւ դատավարութեան սկիզբ, բայց եւ այնպէս նրանց երկուսին էլ շարունակում է սպառնալ ազատազրկման վտանգը: Նշենք, որ նաեւ համշէնական «Գոր» ամսագրի խմբագիրներից մէկը եղող Ջեմիլ Աքսուն միաժամանակ Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցութեան՝ Խոփա գաւառի ղեկավարն է: Աքսու ամուսինների ձերբակալութեան հետեւանքով լրիւ միայնակ էր մնացել նրանց 8-ամեայ որդին՝ Արեւը: Ի դէպ, Ջեմիլ Աքսուն գրեթէ միակ համշէնահայն է Արդուինում, ով համարձակուել է հայկական անուն տալ իր զաւակին: Աքսուների ճակատագիրն առայժմ անյայտ է. նրանք սպասում են դատավարութեանը: Սակայն ակնյայտ է, որ թուրքական իշխանութիւնները ներկայում փորձում են լռեցնել Համշենի լեռներից հնչող այդ խիզախ մտաւորականի ձայնը: Հետաքրքիր է, որ ժամանակաւորապէս ազատ արձակուելուց յետոյ անգամ Ջեմիլը չի խուսափում իր կարծիքն ազատօրէն արտայայտելուց եւ շարունակում է ակտիւ կերպով գրառումներ անել իր սոցիալական էջում:

Եւ ինչպէս Ջեմիլի կալանաւորման կապակցութեամբ իր հեղինակած յօդուածում նշում է մէկ այլ համշէնահայ մտաւորական՝ իր դստերը դարձեալ հայկական անունով կոչած ստամբուլաբնակ Մահիր Օզքանը, հայկական անուններ կրող դստեր՝ Լուսինի եւ Ջեմիլի որդու՝ Արեւի առկայութեան դէպքում խաւարը նրանց չի սպառնում:


Australia’s NSW Premier Gladys Berejiklian offering remarks at the ANCA welcoming reception hosted at The Aramian House

Hosts Leadership Meeting and Community Reception Honoring Visiting Premier

WASHINGTON—The Armenian National Committee of America (ANCA) rolled out an Armenian red carpet for New South Wales (NSW) Premier Gladys Berejiklian during her visit to Washington, DC as part of Australia’s largest ever trade delegation to the United States.

During her official visit, Premier Berejiklian made time for a leadership meeting with the ANCA in their national headquarters, a community reception at The Aramian House, home to the ANCA’s youth training and career placement programs, and interviews with Voice of America and Armenian television stations.

In her remarks to a capacity crowd of ANCA supporters at The Aramian House, the Premier underscored that: “I am here in my capacity as the Premier of New South Wales, but I’m also here with you as someone who shares a common heritage of our Armenian culture and history.  I want to thank you for the work you do on the ground here in Washington, DC, thank you for the warm reception you’ve given me this morning, and please know that communities like yours all around the world support your activities. We often look to DC and take great strength from what you’re doing to support Armenian communities around the world.” She closed with an invitation to the gathered youth to visit Australia, gain valuable international foreign policy experience as interns with her office, and maybe even volunteer for her re-election campaign.

“We were honored to host Premier Berejiklian, a great leader in both the Australian and Armenian traditions,” said ANCA Communications Director Elizabeth Chouldjian.  “Her visit to the ANCA reminds us, in very powerful and personal ways, that – as Armenians, diverse and dispersed across the globe – we remain informed by our common history, inspired by our shared values, and united in our enduring devotion to the future of the Armenian nation.”

The grand-daughter of Armenian Genocide survivors, Berejiklian grew up an active member in Australia’s vibrant Armenian community, attending Hamazkaine’s Saturday School, participating in Homenetmen scouts and basketball, and later taking leadership roles in the Armenian Youth Federation and Armenian National Committee of Australia (ANC-AU).

Berejiklian joined the Liberal Party in 1993 and was first elected to represent Willoughby in the NSW Parliament in 2003, becoming NSW Transport Minister in 2011, Treasurer in 2015 and ascending to the position of NSW Premier in 2017, only the second woman to hold that post.

Alongside her successes in each of these positions, Berejiklian has been instrumental in representing Australian Armenian community concerns, advocating for state and federal recognition of the Armenian Genocide, supporting Republic of Artsakh freedom, and expanding Australia-Armenia ties.

The Hague (AFP) – Accusations of treason levelled by a Turkish newspaper at five Dutch MPs of Turkish descent for voting to recognise the massacre of Armenians under the Ottoman Empire as genocide provoked a strong backlash in The Netherlands on Monday.

Dutch lawmakers overwhelmingly voted on Thursday in favour of a proposal that the country’s parliament refer to the massacre as “the Armenian genocide” — a move strongly condemned by Ankara.

Turkish pro-government newspaper Sabah on Saturday said “the five MPs showed again that they are against Turkey” by supporting the “scandalous decision”.

Dilan Yesilgoz

Dutch parliamentary speaker Khadija Arib responded on Sunday, saying that “threatening or inciting threats in reaction to people expressing their opinion in unacceptable”.

“It has no place in a democracy or an open and free society such as ours,” Arib was quoted Monday by De Volkskrant newspaper as saying, adding that “it is called freedom of speech”.

Another pro-government newspaper, Yeni Akit, labelled the five lawmakers “degenerates” on Sunday.

Since then, the lawmakers — two from the Socialist Party, two from the environmental GreenLeft party and one from the Liberal VVD party — have reported receiving threats and hate mail.

“The era of intimidation and demonisation is over,” Zihni Ozdil, one of the GreenLeft MPs, told the Algemeen Dagblad tabloid.

“I do not feel totally targeted by these kind of people. I am Dutch,” said Dilan Yesilgoz of the VVD, who arrived in the Netherlands as a refugee in 1984.

The front of Turkey’s pro-government newspaper Akit, with a headline that reads “Five bastards at the Dutch parliament!”

Նազարէթ Պէրպէրեան

Փետ­րո­ւա­րի այս օ­րե­րուն կը զու­գա­դի­պի 26րդ ­տա­րե­դար­ձը ­Խո­ջա­լո­ւի ա­զա­տագ­րու­մին։

Փետ­րո­ւար 25-էն 26 լուս­ցող գի­շե­րը, 26 տա­րի ա­ռաջ, Ս­տե­փա­նա­կեր­տէն չորս մղոն դէ­պի հիւ­սիս գտնո­ւող ­Խո­ջա­լո­ւի մէջ, ար­ձա­նագ­րո­ւե­ցաւ ռազ­մա­քա­ղա­քա­կան մեծ նշա­նա­կու­թեամբ դար­ձա­կէտ մը Ար­ցա­խի ազ­գա­յին-ա­զա­տագ­րա­կան պայ­քա­րի տա­րեգ­րու­թեան մէջ։

Հայ ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րու ջո­կատ­նե­րը ընդ­հա­նուր յար­ձա­կո­ղա­կա­նի ձեռ­նար­կե­ցին ատր­պէյ­ճա­նա­կան հրե­տա­նիի մահ սփռող կեդ­րո­նա­տե­ղին դար­ձած ­Խո­ջա­լո­ւի վրայ եւ, թշնա­մին ան­փա­ռու­նակ պար­տու­թեան մատ­նե­լով ու դուրս մղե­լով, վնա­սա­զեր­ծե­ցին Ար­ցա­խի ոս­տան­նե­րը Կ­րատ եւ այլ տի­պի ռում­բե­րու եւ հրթիռ­նե­րու ա­մէ­նօ­րեայ տա­րա­փէն։

Յատ­կա­պէս մայ­րա­քա­ղաք Ս­տե­փա­նա­կերտն ու ­Բեր­դա­ձո­րը ա­մէ­նօ­րեայ ռմբա­կոծ­ման թի­րախ դար­ձած էին ­Խո­ջա­լո­ւի կող­մէ։ ­Շու­շիի ի­րենց ա­նա­ռիկ դիր­քե­րէն ա­զե­րի զի­նեալ­նե­րու ծա­ւա­լած ռմբա­կոծ­ման կի­սատ թո­ղած քան­դումն ու ա­րիւ­նա­հե­ղու­թիւ­նը ամ­բող­ջաց­նե­լու կու գար Խո­ջա­լուն։

Աս­կե­րա­նի շրջա­նին մէջ ռազ­մա­գի­տա­կան կա­րե­ւոր դիրք գրա­ւող ­Խո­ջա­լուն նաեւ ի­րար­մէ կտրած էր ­Մար­տա­կերտն ու Ս­տե­փա­նա­կեր­տը՝ ան­շար­ժու­թեան մատ­նե­լով ան­զէն հա­յու­թեան մարդ­կա­յին թէ զի­նա­կան օգ­նու­թիւն հասց­նող հայ­կա­կան ջո­կատ­նե­րը։

Թէեւ Ար­ցախ ­Դեկ­տեմ­բեր 1991ին ար­դէն հռչա­կած էր իր ան­կա­խու­թիւ­նը եւ ձեռ­նար­կած Լեռ­նա­յին ­Ղա­րա­բա­ղի ­Հան­րա­պե­տու­թեան կա­ռա­վար­ման հա­մա­կար­գի ստեղ­ծու­մին, այ­դու­հան­դերձ՝ ­Շու­շին, ­Խո­ջա­լուն եւ Աղ­դա­մը ատր­պէյ­ճա­նա­կան կա­մա­կոր ու­ժե­րու ձեռ­քին կը շա­րու­նա­կէին հան­դի­սա­նալ հայ­կա­կան ար­ծո­ւե­բոյ­նը պա­տու­հա­սող եւ, մահ ու ա­ւեր սփռե­լով, ծուն­կի բե­րե­լու ու­ղին ընտ­րած ատր­պէյ­ճա­նա­կան բռնու­թեանց վտան­գա­ւոր յե­նա­կէ­տե­րը։

Խո­ջա­լո­ւի վտան­գա­զերծ­ման գոր­ծո­ղու­թիւ­նը մե­ծա­թիւ զո­հեր խլեց ոչ միայն ա­զե­րի զի­նեալ­նե­րու, այ­լեւ ­Խո­ջա­լո­ւի խա­ղաղ բնակ­չու­թեան շար­քե­րէն։ ­Պա­տա­հե­ցաւ նաեւ ա­հա­ւոր ող­բեր­գու­թիւն մը, երբ հայ­կա­կան ջո­կատ­նե­րու հսկո­ղու­թեան տակ առ­ճա­կատ­ման գի­ծը կտրած եւ ատր­պէյ­ճա­նա­կան կող­մի ա­ռա­ջա­ւոր դիր­քե­րը հա­սած ա­զե­րի բնակ­չու­թիւ­նը սպան­դի են­թար­կո­ւե­ցաւ նոյ­նինքն ատր­պէյ­ճա­նա­կան զօր­քին կող­մէ։

Խո­ջա­լո­ւի այդ ող­բեր­գու­թեան ծալ­քե­րը բարդ են եւ տա­կաւ առ տա­կաւ կը բա­ցա­յայ­տո­ւին վեր­ջին տա­րի­նե­րուն։ Ինչ­պէս օ­րին, նոյն­պէս եւ մին­չեւ վեր­ջերս մի­ջազ­գա­յին հան­րա­յին կար­ծի­քը ան­վա­րան՝ հա­լած իւ­ղի պէս կուլ կու տար ատր­պէյ­ճա­նա­կան կող­մի եւ ա­նոր թափ տո­ւող թրքա­կան շրջա­նակ­նե­րու հա­կա­հայ քա­րո­զար­շա­ւին տա­րա­ծած ան­հիմն վե­րագ­րում­ներն ու մե­ղադ­րանք­նե­րը։

Կը բա­ւէ հա­մա­ցան­ցի ո­րո­նու­մի սպա­սար­կու­թեանց տալ ­Ղա­րա­բաղ բա­ռը, որ­պէս­զի Ար­ցա­խի վե­րա­բե­րեալ պատ­մա­կան թէ այժ­մէա­կան, քա­ղա­քա­կան թէ ընդ­հա­նուր տե­ղե­կու­թեանց վե­րա­բե­րեալ յղում­նե­րու շար­քին, գլուխ ցցեն ատր­պէյ­ճա­նա­կան եւ թրքա­կան կայ­քէջ­նե­րու «­Խո­ջա­լո­ւի ­Ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը» հրամցնող… խե­ղա­թիւ­րում­նե­րը։

Թե­րեւս 1992-ին եւ ա­նոր հե­տե­ւող տա­րի­նե­րուն կա­րե­լի էր բա­ցատ­րու­թիւն մը գտնել Ա­րեւ­մուտ­քի կող­մէ դրսե­ւո­րո­ւած թրքան­պաստ կողմ­նա­կա­լու­թեան՝ ընդ­դէմ ­Ռու­սա­կան գոր­ծօ­նի այդ ժա­մա­նա­կի դե­րա­կա­տա­րու­թեան, որ կը նկա­տո­ւէր ի նպաստ Ար­ցա­խեան ի­րա­ւուն­քին ու ար­դա­րու­թեան վե­րա­կանգ­նու­մին։ ­Բայց նոյ­նը կա­րե­լի չէ ը­սել վեր­ջին տա­րի­նե­րուն եւս յա­մե­ցող ա­րեւմ­տեան կողմ­նա­կա­լու­թեան մա­սին։

Ճիշդ է, ի­րենց խիղ­ճը վար­ձու հա­նած թղթա­կից­ներ ու պատ­մա­բան­ներ միշտ ալ գտնո­ւած են եւ, այս պա­րա­գա­յին ալ, բա­ցա­ռու­թիւն չեն կազ­մեր բո­լոր ա­նոնք, ո­րոնք այս­պէս կո­չո­ւած «­Խո­ջա­լո­ւի ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան» սուտ վկա­նե­րը կ­’ու­զեն դառ­նալ՝ ձայ­նակ­ցե­լով ատր­պէյ­ճա­նա­կան եւ թրքա­կան աղ­բիւր­նե­րու հա­կա­հայ քա­րոզ­չու­թեան։

Դժ­բախ­տա­բար միեւ­նոյն դա­տա­պար­տե­լի ըն­թաց­քին մէջ կը յայտ­նո­ւին նաեւ մի­ջազ­գա­յին ա­տեան­նե­րու կող­մէ եւ ա­նոնց ա­նու­նով հան­դէս ե­կող ո­րոշ հե­ղի­նա­կու­թիւն­ներ, ո­րոնք ի­րենց կար­գին, այ­սօր եւս, կը շա­րու­նա­կեն ար­ցա­խա­հա­յու­թեան վե­րագ­րել ­Խո­ջա­լո­ւի մէջ «ա­զե­րի­նե­րը ցե­ղաս­պա­նու­թեան են­թար­կած ըլ­լա­լու յան­ցա­գոր­ծու­թիւն»ը։

26 տա­րի ան­ցած է ­Խո­ջա­լուի վնա­սա­զեր­ծու­մէն աս­դին։ ­Վա­ւե­րագ­րա­կան ամ­բողջ գրա­կա­նու­թիւն մը ար­դէն գո­յու­թիւն ու­նի, որ­պէս­զի պա­տաս­խա­նա­տու դիր­քե­րու վրայ գտնուող եւ հե­ղի­նա­կու­թիւն նկա­տո­ւող անձ­նա­ւո­րու­թիւն­ներն ու շրջա­նակ­նե­րը քիչ մը ժա­մա­նակ տրա­մադ­րեն եւ ստու­գեն փաս­տե­րը, փո­խա­նակ կուլ տա­լու ատր­պէյ­ճա­նա­կան քաղց­րա­պատ թոյ­նե­րը։

Իսկ վա­ւե­րա­կան փաս­տե­րը բա­զում են՝ նոյ­նինքն Ատր­պէյ­ճա­նի այդ ժա­մա­նա­կո­ւան նա­խա­գահ Մու­թա­լի­պո­վի խոս­տո­վա­նու­թիւն­նե­րէն սկսե­լով, հա­կա­հայ վե­րագ­րում­նե­րը հե­տա­զօ­տած օ­տար լրագ­րող­նե­րու եւ պա­տո­ւի­րա­կու­թիւն­նե­րու զե­կոյց­նե­րէն անց­նե­լով եւ ­Խո­ջա­լո­ւի ա­րիւ­նա­լի ող­բեր­գու­թե­նէն վե­րապ­րող­նե­րու վկա­յու­թեանց հաս­նե­լով։

Կը բա­ւէ աչ­քի առ­ջեւ ու­նե­նալ խօ­սուն օ­րի­նա­կը ա­տե­նին աշ­խար­հով մէկ սփռո­ւած հան­րա­ծա­նօթ այն լու­սան­կա­րին, ուր գլու­խը փաթ­թո­ւած կին մը կ­’ող­բայ կողք-կող­քի շա­րո­ւած դիակ­նե­րը մա­նուկ­նե­րու… Ա­ւե­լի քան 15 տա­րի Ատր­պէյ­ճա­նի եւ ­Թուր­քիոյ հա­կա­հայ ա­պա­տե­ղե­կա­տո­ւու­թեան լծո­ւած աղ­բիւր­նե­րը ա­մէ­նուր տա­րա­ծե­ցին այդ լու­սան­կա­րը՝ իբ­րեւ սահմռ­կե­ցու­ցիչ ա­պա­ցոյ­ցը… ­Խո­ջա­լո­ւի մէջ իբր թէ «հա­յե­րու գոր­ծած ցե­ղաս­պա­նու­թեան»։

Այ­սօր ար­դէն մաս­նա­գի­տա­կան փաս­տե­րով ա­պա­ցու­ցո­ւած է, որ խնդրոյ ա­ռար­կայ լու­սան­կա­րը ո՛չ մէկ կապ ու­նի ­Խո­ջա­լո­ւի հետ, ար­խի­ւա­յին լու­սան­կար մըն է 1983-ին ­Թուր­քիոյ ա­րե­ւե­լեան շրջան­նե­րը ցնցած մեծ երկ­րա­շար­ժէն եւ կը ներ­կա­յաց­նէ քիւրտ մայր մը, որ կ­’ող­բայ երկ­րա­շար­ժին զոհ գա­ցած քիւրտ մա­նուկ­նե­րը։

Ա­հա՛ այս­պի­սի կեղ­ծի­քով եւ յե­րիւ­րան­քով Ատր­պէյ­ճան եւ ­Թուր­քիա յա­ռաջ կը մղեն հա­կա­հայ ա­պա­տե­ղե­կա­տո­ւու­թեան ի­րենց ար­շա­ւը՝ այս­պէս կո­չո­ւած «­Խո­ջա­լո­ւի մէջ հա­յե­րու գոր­ծած ցե­ղաս­պա­նու­թեան» թղթած­րա­րը հնա­րե­լով։

Այ­սօր ար­դէն ա­րար-աշ­խար­հին ներ­կա­յա­ցո­ւած են փաս­տա­ցի բա­ւա­րար տո­ւեալ­ներ, որ­պէս­զի մէ­կան­գա­մընդ­միշտ պարզ ու յստակ դառ­նայ ամ­բող­ջա­կան ճշմար­տու­թիւ­նը՝ ­Խո­ջա­լո­ւի մէջ ա­զե­րի ան­զէն բնակ­չու­թեան դէմ նոյ­նինքն ա­զե­րի բա­նա­կա­յին­նե­րու եւ զի­նեալ­նե­րու գոր­ծադ­րած սպան­դին մա­սին։

Ա­լիեւ հօր՝ ­Հայ­տար Ա­լիե­ւի մատ­նա­հետ­քե­րով սադ­րանք մըն էր ե­ղա­ծը սե­փա­կան ժո­ղո­վուր­դի զա­ւակ­նե­րուն դէմ…
Եւ ի՞նչ նպա­տա­կով…

Մէկ կող­մէ օ­րո­ւան նա­խա­գահ ­Մու­թա­լի­պո­վի դէմ ժո­ղո­վուր­դը գրգռե­լու եւ իշ­խա­նա­փո­խու­թեան յե­ղաշր­ջում ի­րա­կա­նաց­նե­լու նպա­տա­կով, ա­պա՝ ­Պա­քո­ւի եւ ­Սում­կայ­թի մէջ հա­յե­րու բնաջն­ջու­մին դէմ բարձ­րա­ցած մի­ջազ­գա­յին դա­տա­պար­տան­քի ա­լի­քին պա­տաս­խա­նե­լու… «­Խո­ջա­լո­ւի մէջ հա­յե­րու գոր­ծած ցե­ղաս­պա­նու­թեան» յե­րիւ­րան­քով եւ հա­մա­պա­տաս­խան հա­կա­հայ ա­պա­տե­ղե­կա­տո­ւու­թեամբ։

Խո­ջա­լո­ւի վտան­գա­զերծ­ման հե­տե­ւած 26 տա­րի­նե­րու ըն­թաց­քին, ­Հա­յաս­տանն ու հա­յու­թիւ­նը հե­տե­ւո­ղա­կա­նօ­րէն քա­ղա­քա­կիրթ աշ­խար­հին ներ­կա­յա­ցու­ցին ատ­րէյ­ճա­նա­կան-թրքա­կան հա­կա­հայ քա­րոզ­չու­թիւ­նը մեր­կաց­նող փաս­տա­կան նիւ­թեր՝ տե­սա­նիւ­թեր, լու­սան­կար­ներ եւ ար­խի­ւա­յին փաս­տա­թուղ­թեր։

Կը մնայ, որ քա­ղա­քա­կիրթ աշ­խար­հը ղե­կա­վա­րող ու­ժե­րը ար­դա­րու­թեան եւ ճշմար­տու­թեան չգե­րա­դա­սեն ի­րենց նաւ­թա­յին ու ռազ­մա­քա­ղա­քա­կան ինչ-ինչ հա­շիւ­ներն ու ա­խոր­ժակ­նե­րը։

Կը բա­ւէ, որ վերջ տրո­ւի քա­ղա­քա­կան աշ­խար­հը եր­կու չափ եւ եր­կու կշի­ռով ղե­կա­վա­րե­լու պա­տե­հա­պաշ­տու­թեան։
Խո­ջա­լո­ւի վնա­սա­զեր­ծու­մը, ի վեր­ջոյ, միակ ելքն ու գրա­ւա­կանն էր հայ­կա­կան Ար­ցա­խի ինք­նա­պաշտ­պա­նու­թեան՝ ա­զատ ու ան­կախ ապ­րե­լու ա­նոր բնա­կան եւ անբռ­նա­բա­րե­լի ի­րա­ւուն­քին նո­ւա­ճու­մին։

Ժա­մա­նա­կը շա­տոնց ե­կած է, որ­պէս­զի Ար­ցա­խի ա­զատ ու ան­կախ ապ­րե­լու ի­րա­ւուն­քը յար­գե­լու եւ նուի­րա­գոր­ծե­լու քա­ղա­քա­կան թէ բա­րո­յա­կան ի­րենց պար­տա­ւո­րու­թեանց տէր կանգ­նին մե­ծա­պե­տա­կան աշ­խար­հը ղե­կա­վա­րող ու­ժե­րը։

Գլուխ Երկրորդ

1914 – Բասէն Եւ Ալաշկերտ


Վարչական Եւ Զինուորական Աշխատանքը

Օգնութեան գործին զուգահեռաբար կը տարուէր վարչական կազմակերպութեան աշխատանքները: Գիւղական նախկին վարչութիւնները կը լրացուէին նոր անդամներով: Անոնց լիազօրութիւն կը տրուէր որ հաշտարար դատաւորներու դերը ստանձնեն, փոքրիկ վէճերը հարդելու համար: Այդ վարչական կազմերու եւ Բասէնի մարմնի անմիջական հսկողութեան շնորհիւ խիստ կարգապահ վիճակի մէջ կը մնային գաղթականները: Մինչդեռ ռուսական Բասէնի գիւղերը կը մնային անկերպարան եւ ենթակայ էին ստրաժնիքներու(ժանտարմա) քմահաճոյքին:

Գաղթականութեան մէջ տարուած աշխատանքը իր բարերար ազդեցութիւնը ունեցաւ տեղացիներու վրայ: Իրենց խնդրանքով, Բասէնի մարմինը ձեռնարկեց ռուսական Բասէնի հայ գիւղերու ներքին կազմակերպութեան: Ռուսական իշխանութիւնը զգալի էր: Բայց Ազգային իշխանութեան եւ Դաշնակցութեան հմայքը բաւական բարձր էր: Գիւղացիները հարկադրուած էին կատարուած աշխատանքը նկատել ներքին ազգային գործ,- գաղտնի, եթէ կ’ուզէք, եւ ենթարկուիլ կարգադրութիւններուն: Այդ ձմեռուայ ընթացքին, ուրեմն, կազմակերպուած էր նաեւ ռուսական Բասէնը եւ կը տնօրինէր իր ներքին կեանքը, առանց ապաւինելու բրիստաւին (ոստիկանապետին):

Կամաւորական գունդերու բացակայութեան պատճառով, ապահովութեան խնդիրը կը դառնար առաջնակարգ: Մենք չէինք կրնար կլանուած մնալ միայն օգնութեան եւ կազմակերպչական աշխատանքով: Ստիպուած էինք այդ անզէն բազմութեան ինքնապաշտպանութեան մասին մտածել: Զինուորական լուրջ ձեռնարկ մը գլուխ բերելու համար հարկաւոր էր Թիֆլիս, փոխարքայէն, կամ Կարսի ճակատներու ընդհանուր հրամանատարէն արտօնութիւն եւ միջոցներ խնդրել: Բայց դիտուած է որ կեդրոններու գլխաւոր իշխանութիւնները միշտ խեթ աչքով նայած են նման ձեռնարկներու վրայ, եւ արգիլած: Կամաւորական գունդերն իսկ մեծ դժուարութիւններու մատնուած էին իրենց գործը քիչ մը աւելի լայնցնելու դիտաւորութեան մէջ: Հարկաւոր էր այլ միջոցներու դիմել եւ առանց բարդութիւններու հասնիլ հետապնդուած նպատակին…

Քեռիի գունդին տրամադրած էին 400 բերդաններ, որպէսզի իր կամաւորներու թիւը աւելցնէր: Բայց բերդան հրացանով թրքական բանակներու դէմ կռուիլն անհնարին էր: Այդ զէնքերն առանց գործածութեան կը մնային Սարիխամիշ: Այլ վայրեր փոխադրելը դժուար էր: Բասէնի մարմինը մտածեց դիմել Բասէնի ճակատի հրամանատար Զօր. Բարաթովին եւ համոզել զայն տեղական միլիցիա կազմակերպելու: Մենք կը խոստանայինք ամէն տեսակ թիկունքային օժանդակութիւն բերել Բասէնի ճակատի զօրքերուն, ներքին կարգը պահպանել եւ հսկել շրջակայ քիւրդերու վրայ, որպէսզի ռուսական զօրքի թիկունքը չվտանգեն: Այն ինչ որ հնարաւոր չէր գլուխ բերել Թիֆլիսի կամ Կարսի մէջ, ճակատի մը հրամանատարի հետ կարելի եղաւ կարգադրել: Զօր. Բարաթով արտօնեց 400 բերդան հրացաններու փոխադրումը եւ անոնցմով զինել Բասէնի երիտասարդութիւնը՝ միլիցիա անուան տակ: Բարաթովի բարեացակամ վերաբերմունքը մեզի կը զօրացնէր Բասէնի մէջ: Օրինական թղթերով կը զինուէր ժողովուրդը եւ բերդան հրացանի հետ, թրքական մաւզէրն ու ռուսական մօսին ալ եղած արտօնութեան տակ կը ծածկուէին:

Զէնքերը բաշխուեցան ընտրովի երիտասարդներուն: Իւրաքանչիւր գիւղն ունեցաւ իր տասնեակները: Աւելի մեծ գիւղերը քանի մը տասնեակ: Մինչեւ գարնան, երկրագործական աշխատանքներու վերսկսիլը, մարզանքը պարտաւորիչ դարձուցինք: Շատ յաճախ շարք մը գիւղերու տասնեակները ի մի կը բերուէին, միասին մարզանք կատարելու համար:Այսպիսով, մենք Բասէնի մէջ ունէինք 400 հոգինոց զինուած ժողովրդական բանակ (միլիցիա) մը, որ մասամբ կը փոխարինէր կամաւորական գունդերը: Զինուորական այս ուժի ներկայութիւնը եւ զինելու մեր ունեցած արտօնութիւնը կը բարձրացնէր Բասէնի մարմնի հեղինակութիւնը, որով իր միւս կարգադրութիւններն ալ կ’արդիւնաւորուէին:

Համայնական Աշխատանքը

Առաջին շրջանի շինարարական եւ վարչական ընդհանուր աշխատանքի մէջ, վերին աստիճանի հետաքրքրական է, եւ շատ ուսանելի իմաստ մը կը պարունակէ Բասէնի համայնական շինարար աշխատանքը որուն ձեռնարկեց Բասէնի Ազգ. Մարմինը եւ կրցաւ գլուխ բերել: այդ տեղ յայտ կուգայ ոչ միայն մարմնի ընդունակութիւնն, գործի գիտակցութիւնն ու համերաշխութիւնը, այլ նաեւ մեր ժողովրդի համայնական կենցաղի ատակութիւնը:

Ժողովրդի ֆիզիքական գոյութիւնը պահպանելու հետ մէկտեղ, Բասէնի Ազգ. մարմինը 1915 փետրուար ամսէն սկսած՝ ձեռնարկեց սերմացուի հաւաքման գործին: Պատրաստուած ծրագրի մը համաձայն մարտի սկզբէն ռուսական Բասէնի մէջ կուտակուած գաղթականութիւնը, մաս առ մաս փոխադրուեցաւ տաճկական Բասէնի հայկական եւ այլազգի (թուրք եւ քիւրդ) թափուր մնացած գիւղերը: Այդ գիւղերը կռուի ճակատէն 15 քիլօմէթր հեռու պիտի գտնուէին: Բարեբախտաբար դատարկ գիւղերը շատ էին եւ լիովին կը բաւարարէին Բասէնի ազգաբնակչութիւնը տեղաւորելու. սակայն ապրեցնելու համար հարկաւոր էր բոլոր հողերը մշակել:

Տեղաւորման գործը վերջացաւ երկու շաբաթէն: Գաղթականներու մէջ կազմակերպուած վարչական մարմինները եւ գիւղական միլիցիան օժանդակեցին մարմնին, տեղաւորման ծրագիրը կանոնաւոր կերպով գործադրելու:

Տեղաւորման զուգընթաց՝ հացահատիկներու հաւաքման գործը կազմակերպուեցաւ, եւ վարչական մարմիններու կողքին ստեղծուեցան ցորեանի ամբարներ, յատուկ պաշտօնեաներու հսկողութեան ենթակայ: Ընթերցողը պիտի զարմանայ գարնանային այդ հունձքի մասին կարդալով: Բայց իրօ՛ք ատիկա փրկարար հունձք մըն էր: Մենք մինչեւ գարնանամուտ Բասէնի կարիքաւոր ժողովրդին օգնութեան հասած էինք ընդամէնը 2000րուբլու սահմաններու մէջ: Բարեգործական ընկերութիւնները հազիւ այդքան մը օգնութիւն կրցած էին հասցնել: Իսկ այն աշխատանքը որ Բասէնի մարմինը կը ծրագրէր սկսելու հարիւր հազար րուբլիներու կը կարօտէին: Այս խոշոր կարիքին ընդառաջ երթալու համարԲասէնի մարմինն իր ուշադրութիւնը դարձուց գրաւուած վայրերու հնարաւորութեանց վրայ, եւ աշխատեցաւ կազմակերպուած համայնական աշխատանքով կատարել այն, ինչ որ բարեգործութեամբ եւ այլ օժանդակութիւններով անկարելի պիտի ըլլար իրականացնել:

Գարնան այդ հունձքը լքուած հորերն էին: Աշնան առաջի ամիսներուն Բասէնի այլազգի բնակիչները հեռացած էին թրքական զօրքին հետ եւ այլեւս ետ չդարձան: Հայերն իրենց հորերը մաս առ մաս հանեցին եւ ապրեցան: Այսպիսով, երբ գարնան մենք ժողովուրդը տեղաւորած էինք մեզի առայժմ բաժին մնացած Բասէնի գիւղերուն մէջ, մրջնային եռուզեռ կեանք մը սկսաւ հոն, աշնան հունձքի մը տպաւորութիւնը թողնելով: Կային անհատներ, որ իրենց սեփական հորերն ապահով վիճակի մէջ կը գտնէին եւ տէր կը դառնային իրենց ճակատի քրտինքին: Բայց ընդհանուր առմամբ մնացորդ ցորեանի հորերը այլ ազգիներուն կը պատկանէին: Այդ բոլոր հորերը գտնելը, առանց կողոպուտի հանելը եւ բաշխումը կատարելը բաւական բարդ գործեր էին: Սակայն ժողովուրդը բաւական վարժուած էր ազգային իշխանութեան, միեւնոյն ժամանակ զինուորական ուժ ալ ունէր իր ձեռքինտակ: Ցորենի հաւաքման գործը նկատուեցաւ համայնական աշխատանք մը, իսկ ցորենի ամբողջութիւնը՝ համայնքի սեփականութիւնը: Գիւղի աչքերը շատ էին եւ լեզուները անզուսպ: Գաղտնի իւրացումները դարձան անկարելի: Ու սովորութիւն դարձաւ անմիջապէս գտնուած հորի մասին լուր տալ գիւղի վարչութեան, կամ Ազգային Մարմնին: Կային գաղտագողի աշխատանք կատարողներ ալ, բայց վերջ ի վերջոյ օձիքը ձեռք կուտային՝ իրարու հետ չհամաձայնելով: Գլխաւոր քանի մը գիւղերու մէջ հիմնուեցան սերմացուի պահեստներ: Գտնուած ցորենի մէկ մասը կը տրուէր նոյն գիւղի բնակիչներուն, ամբողջ ամառուայ ապրուստի չափով, իսկ մնացեալ պաշարը գիւղացիներու փոխադրական միջոցներով կը կեդրոնանար կամ տեղի պահեստի, կամ մօտակայ գլխաւոր վայրի մը մէջ: Թէ բաշխուած ցորենի եւ թէ պահեստներու մէջ հաւաքուածը կ’արձանագրուէր որոշ պատասխանատու անհատներու կողմէ: Նոյնիսկ իրենց սեփական հորեր ունեցողներէն ցորենի մեծ մասը, փութը մէկ րուբլի արժէքով կը գտնուէր եւ պահեստ կը փոխադրուէր:

Այսպիսով մարմնի տրամադրութեան տակ մարտի սկզբին հաւաքուած էր մօտ 60,000 փութ (կոտ) ցորեն եւ գարի: Ժողովրդի ապրուստը ապահովուած էր. ուստի որոշուեցաւ պահեստի ամբողջ հացահատիկները սերմացու նկատել եւ կազմակերպել վարուցանքսի խնդիրը: Այդ հիմնական աշխատանքով միայն կարելի պիտի ըլլար դիմագրաւել եկող աշնան եւ ձմեռուայ կարիքները: Բացի այդ վարուցանքսէն, գիւղացին հիմնապէս կը կապէինք նոր գիւղի մը, հայկական շէնութեան մէջ:

Վարուցանքսի խնդիրը բաւական դժուարութիւններ հրապարակ բերաւ, որոնցմով մարմինը ստիպուած էր զբաղիլ: Ամենէն առաջ լծկաններու պակասը, կամ աւելի շիտակը, անոնց անհաւասար բաշխումը (երբ իւրաքանչիւրը տէր կը մնար իր եզներուն) մեզի կը ստիպէր մտածել այն գիւղացիներու մասին, որոնք կամ բնաւ լծկան չունէին եւ կամ՝ մէկ հատ միայն: Կար երկրագործական գործիքներու պակասը: Լծկաններու խնդիրը շատ դժուար էր:

Լծկաններ գնել եւ չունեւորներուն տալ անկարելի էր նիւթական պատճառներով: Նման պարագայի մը, գոնէ 400 զոյգ եզեր պիտի ճարէինք, որ այդ ժամանակուայ գներով, առնուազն 100,000 րուբլիի արժողութիւն պիտի ունենային: Իսկ հայոց հասարակական հաստատութիւնները, այդ ժամանակամիջոցին, նման գումար մը միանուագ հրապարակ չէին կրնար բերել: Մարմինը մտածեց եղածով գոհանալ եւ որոշեց համայնական աշխատանքի կազմակերպման ծրագիր մը հրապարակ դնել, գիւղացիներուն ընդունելի դարձնել եւ աշխատանքով լրացնել պակասը:

Երկրագործական գործիքներու խնդիրը համեմատաբար աւելի դիւրին էր: Բնական է պիտի գոհանայինք նախնական գործիքներով, եւ միայն անոնց վրայ պիտի ջանայինք աւելացնել խոփեր եւ քաի մը գութաններ: Այդ մտածողութեամբ, ցորենի հաւաքման միջոցին, կը հաւաքէինք գտնուած լուծերը, արօրները եւ բոլոր պէտքական գործիքները: Գաղթականական օգնութեան մարմիններէն եւ Ազգային Բիւրոյէն Բասէնի մարմնի մօտ մնացած գումարներով, նոր խոփեր եւ երկաթէ այլ գործիքներ (սղոց, ուրագ, պայտ եւն.) գնուեցան Սարիխամիշէն եւ Կարսէն, ու փոխադրուեցան Բասէն:

Բասէնի մարմինն, ուրեմն ունէր սերմացու, բաւական քանակութեամբ նոր կամ հին երկրագործական գործիքներ եւ ամենէն հիմնականը, Նոր գիւղ, որու հողը, լռելեան՝ ազգին կը պատկանէր. իսկ ազգի ներկայացուցիչը՝ Բասէնի գործիչներու խումբն էր: Այս տուեալները զօրաւիգ հանդիսացան առաջ քշելու համայնական աշխատանքի որոշումը: Մարմնի բոլոր անդամները համոզուած էին այդպիսի աշխատանքի մը արդիւնաւորման: Անոնք ընկերվարականներ էին եւ միեւնոյն ժամանակ լաւ կը ճանչնային հայ գիւղացին: Սակայն զուտ ընկերվարական սկզբունքներու մղումովը չէր որ անոնք այդ գործին ձեռնարկեցին, այլ միջավայրի պահանջը, գործնական օգտակարութիւնն եւ լծկաններէ զուրկ մեծամասնութեան ընդհանուր շահը ստիպեցին Բասէնի մարմինը որ շինարարութեան այդ խոշոր գործը հիմնէ համայնական աշխատանքի վրայ:

Ինչպէ՞ս կարելի պիտի ըլլար համոզել հայ գիւղացիութիւնը նման անսովոր քայլի մը: Մարմինը համոզելու քանի մը զօրաւոր տուեալներ ունէր: Նախ՝ գիւղացիներու հասկցուեցաւ որ հողը ազգինն է եւ ձրի կը տրուի իրենց: Սերմացուն ազգային պահեստէն պիտի ստանար, նաեւ մաս մը գործիքներ: Գիւղացին տէր կը մնար լծկաններուն եւ իր բազուկի ուժին: Մենք կը պահանջէինք որ այդ լծկաններն ու բազուկները համայնանային: Այդ մտածողութիւնը բաւական դիւրութեամբ կ’իւրացնէին անոնք որ լծկան չունէին, կամ միայն մէկ հատ ունէին: Մնացածներուն պէտք էր համոզել: Մարմինը գիւղացիութեան կը համոզէր անոր հասկնալի երկրագործական եւ գիւղատնտեսական կարելիութիւնները պարզելով: Օրինակի համար, դիւրին էր ցոյց տալու երկու եզ ունեցողին, որ դժուար է միայն երկու եզով վարել, ցանել եւ ցաքան ընել, առանց զրկուելու հողի խոնաւութենէն: Այն ինչ որ ջոկ ջոկ չէին կարող ընել 5 անհատներ, շատ դիւրութեամբ պիտի կրնային ընել հինգը միասին, ու շատ աւելի կարճ ժամանակուայ մը ընթացքին: Մէկ մէկ եզ ունեցող տասնեակ մը մարդիկ իրենց միացեալ ուժերով բան մը պիտի կրնային ընել, ու չզրկուիլ եղանակի նպաստաւոր վիճակէն, մինչդեռ առանձին մնալով, կամ ասկէ անկէ (անոնց պարապ ատենը) եզ փոխ առնելով չպիտի կրնային ճիշդ ժամանակին հացահատիկները հողին յանձնել: Շատ եզներ եւ միջոցներ ունեցողներն աւելի կը դժկամակէին, սեփականութեան քարացած իրենց համոզումներով: Այդ վերջիններուն կը բացատրուէր որ իրենք ցանքսին բաժնետէր պիտի ըլլան իրենց եզներու եւ աշխատաւոր ձեռքերու քանակովը:

Շաբաթ, 24 Փետրուարին, Գանատայի Թեմի Առաջնորդ Բաբգէն Արք. Չարեան մեկնեցաւ Ուինիփէկ, նախագահելու համար Ս. Վարդան Հայց. Առաքելական եկեղեցւոյ շաբաթավերջի ձեռնարկներուն եւ արարողութիւններուն։

Շաբաթ երեկոյեան St. Andrews United եկեղեցւոյ մէջ տեղի ունեցաւ դասական երգերու երեկոյ, սոփրանօ Սվեթլանա Ղարակոզեանի եւ դաշնակահար Տիգրան Սահակեանի մենակատարութեամբ։

Ձեռնարկի բացման խօսքը փոխանցեց հոգաբարձութեան ատենապետ պրն. Սարօ Պօղոսեան, իսկ աւարտին, Բաբգէն Արքեպիսկոպոս գնահատանքի իր խօսքը փոխանցեց արուեստագէտ երիտասարդներուն՝ մաղթելով իրենց փայլուն ու կանաչ ապագայ։

Karen Khachanov lifted his second ATP (The Association of Tennis Professionals) World Tour title with a 7-5 3-6 7-5 victory over Lucas Pouille at the Open 13 Provence in Marseille. Karen Abgarovich Khachanov is a Russian tennis player of Armenian descent.

Khachanov has now won both of his two tour-level finals after triumphing at the inaugural Chengdu Open in 2016.

Khachanov ranked world number 47 hit 16 aces in the 109-minute contest to outlast home favourite Pouille, the recent Open Sud de France champion.

Khachanov, ranked 47th, won his second title in as many finals after clinching the Chengdu Open in China two years ago. Pouille missed out on a second title of the season and a sixth overall. The 16th-ranked Pouille was also runner-up at the indoor event in the southern seaport of Marseille last year.

 Լոս Անճելըսի Ճորճ Տեքմէճեան համայնքային կեդրոնի «Արարատ» տան մէջ մարտ 16-ին պատմական գիտութիւններու դոկտոր Հայկ Դեմոյեան պիտի  մասնակցի «400-ամեայ հայ-ամերիկեան ժառանգութեան տօնակատարութիւն, 1618-2018թթ.» խորագիրը կրող հայ-ամերիկեան բազմադարեան ժառանգութեան նուիրուած գիտաժողովին: Հայկ Դեմոյեան գիտաժողովի եւ ցուցահանդէսի կազմակերպման գլխաւոր աջակիցներէն է:

«Հայերն այօր»-ը, յղում կատարելով Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկին, կը յայտնէ, որ միաժամանակ տեղի պիտի ունենայ յատուկ ցուցադրութիւն, որուն ընթացքին պիտի ներկայացուին հայ-ամերիկեան առնչութիւնները ներկայացնող թանկարժէք իրեր, պատմական արտեֆակտներ (նիւթական մշակոյթի նմուշներ-Հ.Ա) Արարատ-Էսքիճեան թանգարանէն եւ Հայկ Դեմոյեանի մասնաւոր հաւաքածուէն:

Այս գիտաժողովը, որ նուիրուած է առաջին հայուն` Մարթին Հայի (Martin the Armenian) ամերիկա ժամանման 400-ամեակին (Վիրջինիա, 1618թ.), կը ներկայացնէ հայ-ամերիկեան համայնքի պատմութեան եւ ժառանգութեան նշանակալի ձեռքբերումները: