Breaking News

‘IAI Harop’ drone, produced by Israel, shown in militaristic pop video in praise of Azeri border defences

An Azerbaijani pop music video has revealed Israel has sold the country high-tech “suicide drones” which loiter over the battlefield for hours before homing in on their targets.

The video shows singer Narmin Karimbayova praising the Azerbaijan State Border Service while tanks, trucks and weaponry are paraded alongside her.

Released earlier this month, the video has been viewed more than 50,000 times and features clips of the longstanding Azerbaijan president, Ilham Aliyev.

Just under two minutes into the video appears the IAI Harop loitering munition system, an Israeli anti-radiation “suicide drone” that zeroes in on radio emissions produced by radar.

The video shows the drone being fired from a missile battery mounted on a truck:

According to Haaretz, the Harop is capable of carrying warheads of up to 15kg and allows attacks from different angles, with the operator having control of the system right up to the point of impact.

Israel and Azerbaijan have been close allies for at least 20 years, since the latter became independent from the Soviet Union.

Aliyev said his country had bought nearly $5bn in Israeli military equipment in 2016, specifically the Iron Dome missile system.

“So far the contracts between Azerbaijani and Israeli companies with respect to purchasing defence equipment have been close to $5bn,” Aliyev said.

“More precisely, $4.85bn.”

Israel has also supported Azerbaijan in its dispute with neighbouring Armenia over the contested Nagorno-Karabakh region.

In 2016 the Armenian defence ministry said a Azeri army drone manufactured by IAI killed seven Armenian “volunteers”.

In August 2017, it was reported that the Israeli defence ministry and police were investigating an Israeli weapons manufacturer after allegations they live-tested a drone on an Armenian army position, while trying to sell the vehicle to Azerbaijan.

This week has seen a build-up of Azerbaijani forces on the border with Armenia as the latter was engulfed by political turmoil leading to the resignation of prime minister Serzh Sargsyan on Monday.

Middle East Eye

Մեր նախորդ հաղորդագրութեամբ (19 փետրուար 2018թ.), տեղեկացուցած էինք որ ՀՅԴ Գանատայի Պատանեկան Միութիւնները պիտի կազմակերպեն Փետրուարեան Ապստամբութեան եւ Արցախեան Ազատամարտի 30-ամեակին նուիրուած ձեռնարկներ: ՀՅԴ Գանատայի Պատանեկան Միութիւններու Ընդհանուր Վարիչ Մարմինը, այսու կը յայտնէ, հետեւեալը՝

 

 

 

 

 

Տարեշրջանի վերջին մեծ նախաձեռնութիւնը պիտի ըլլայ Մայիս 11-13 շաբաթավերջին տեղի ունենալիք ՀամաԳանատական Սեմինարը՝ Հայաստանի Ա Անկախութեան 100-ամեակին նուիրուած, որուն եւ 2019ի Հայաստանագնացութեան նախապատրաստական աշխատանքներուն լայնօրէն կ’անդրադառնանք հետագային:

 

ՀՅԴ Գանատայի Պատանեկան Միութիւններու Ընդհանուր Վարիչ Մարմին

Այս օրերին, մեր հայրենիքի նորօրեայ պատմութեան ամենափայլուն էջերից մէկն է կերտւում, մի էջ որ ամրագրելու է քաղաքացիական հասարակութեան զարգացումը և մեր ժողովրդի երկու հատուածների միասնութիւնը իր հայրենիքի շուրջ:

Մենք յոյս ունենք, որ համաժողովրդային շարժման բոլոր իղձերը տնտեսական ոլորտի հետ կապուած կը դառնան իրականութիւն: Յոյս ունենք նաև, որ առաջիկայում կառավարութեան բարեփոխումների ծրագիրը միտուած գործարար արդար մրցակցութեան և ներդրումային դաշտի բարելաւման կը լինի խորքային, համարձակ ու համապարփակ:

Շատ ժամանակ, վստահութիւն և առիթներ ենք կորցրել, հետևաբար, այս ժողովրդային շարժմանը և ապագայ կառավարութեանը մաղթում ենք արդիւնաւէտ ջանքեր: Անդրազգային հայկական գործարար ցանցը, որի կազմակերպմանն ուղղուած են մեր ջանքերը, աջալուրջ է լինելու անկասկած տնտեսական բարեփոխութիւնների՝ ոգիի և ծրագրերի կատարման ուղղութեամբ: Հայկական Առևտրային Ցանց – Համահայկական Առևտրային Պալատը, իր 12 երկրներում տարածուած անդամ կառոյցների միջոցով, յայտնում է իր լիակատար պատրաստակամութիւնը նոր թափով խթանելու Հայաստան, Սփիւռք և Հայաստան Միջազգային գործարար կապերի ամրապնդումը:

The Armenian St. Tagavor Church in Istanbul’s Kadikoy district has been desecrated, Agos reports.

Social media messages show the words “Bu Vatan Bizim, meaning “This Fatherland Is Ours” sprayed on the church walls.

Photos also show a lot of garbage in front of the church.

The Kadikoy Municiplity has issued a statement, condemning the “racist attack” and informed that the area has already been cleaned.

After studying camera images, the church administration said the man writing on the wall had participated in a liturgy the day before.

Ապրիլ 30-ին Երեւանի մէջ կայացել է ԱԺ ՀՅԴ խմբակցութեան և ՀՀ վարչապետի թեկնածու Նիկոլ Փաշինեանի հանդիպումը։

Հանդիպումից յետոյ լրագրողների հետ կայացած զրոյցում ՀՅԴ Բիւրոյի քաղաքական ներկայացուցիչ Արմէն Ռուստամեանը մասնաւորապէս նշեց․ «Մենք փորձել ենք համադրել մեր տեսակէտները եւ լուրջ տարաձայնութիւններ չունենք․․․Ես ոչ մի բան չեմ բացառում, այս իրավիճակում որեւէ բան բացառելը անմտութիւն է»։

Արմէն Ռուստամեանը կարևորեց Հայաստանում արտահերթ ընտրութիւնների ողջամիտ ժամկէտներում անցկացումը: Նա նշեց, որ բոլոր հարցերը պետք է լուծուեն Սահմանադրութեամբ նախանշուած ճանապարհով: «Արտահերթ ընտրութիւնները նոյնպես պէտք է սահմանադրօրէն նախանշուած դրոյթներով ընդունուեն: Այսինքն` ժամկէտները պէտք է լինեն ողջամիտ և պէտք է կարողանանք միասին, համախոհութեամբ այդ հարցը լուծել»,- ասաց նա:

Ռուստամեանի կարծիքով` պէտք է այնպիսի ընտրութիւններ կազմակերպել, որոնց արդիւնքները որևէ մէկի մօտ կասկած չյարուցեն:

Պատասխանելով հարցին, թէ արդեօ՞ք վաղը վարչապետ կ՚ունենանք, Ռուստամեանը յոյս յայտնեց, որ այո, քանի որ «մեր հիմնական մտահոգութիւնը ղարաբաղեան ճակատին է վերաբերւում։ Որքան երկարի այս չհանգուցալուծուած այս իրավիճակը, այդքան մեր երկիրն է թուլանում, այնքան թշնամու ախորժակն է մեծանում»։

Անդրադառնալով հարցին` ինչո՞ւ դուրս եկան կոալիցիայից, Ռուստամեանը պատասխանեց, որ դրա համար երկու պատճառ կար: «Կոալիցիայից դուրս ենք եկել, քանի որ կոալիցիոն յուշագիրն այս ֆորսմաժորային իրավիճակում չէր գործում, և որ մենք կարողանանք ինքնուրոյն մեր կարևորած ծրագրերն ու մարտավարութիւնը իրականացնել: Մենք չենք կարող այն դաշտի մէջ լինել, որտեղ գրուած է, որ վարչապետի առաջադրման իրաւունքը պատկանում է Հանրապետականին: Որպէսզի սատարենք մեզ համար ընդունելի, ժողովրդի կողմից վստահութիւն վայելող թեկնածուին, նախ պէտք է դուրս գայինք այդ յուշագրով սահմանուած կաշկանդումից: Սա հնարաւորութիւն տուեց, որ ՀՅԴ-ն մտնի այս պրոցեսի մէջ: Ժամանակը կը գայ, կտեսնեք, որ Դաշնակցութիւնն այստեղ խաղացել է կարևորագոյն, լրջագոյն դեր»,- եզրափակեց պատգամաւորը:

Հանդիպումից յետոյ լրագրողների հետ հանդիպեց նաեւ Նիկոլ Փաշինեանը, ով նշեց, որ ՀՅԴ-ի հետ տարաձայնութիւններ չկան, հակադրութեան մասին  խօսք չկայ, որովհետև քաղաքական ուժերը հասկանում են, որ կայ քաղաքական ճգնաժամից դուրս գալու անհրաժեշտութիւն:

«Մենք ունենք ընդհանուր պատկերացում, թե ինչպէս է պէտք հանգուցալուծել քաղաքական ճգնաժամը: Դրանից յետոյ իրադարձութիւնների մասին մտքեր փոխանակեցինք մօտեցումների փիլիսոփայութեան շուրջ: Փիլիսոփայութիւնն այն է, որ պէտք է փորձենք ստեղծել աշխատանքային մթնոլորտ: Հաւանական պաշտօնների և կոալիցիոն գործընկերութեան հարց չի քննարկուել»,-ասել է Նիկոլ Փաշինեանը:

The Japanese Government has awarded Charles Aznavour with an Order of the Rising Sun,  Gold Rays with Rosette, for  his contribution to the developing music in Japan and promoting exchange and friendship between Japan and France through music and cinema.

The Japanese Foreign Ministry announced the recipients of spring decorations on April 29.

Canadian Armenian Miriam  Baghdassarian from Montreal, has qualified for the finals of the TVA singing talent show, “The Voice.”

She was one of four singers to reach the finals after their names were announced during Sunday’s show.

The final is scheduled next Sunday.

ARMENPRESS. Armenia’s national security service (NSS) has prevented a terrorist, who was active in the Syrian war, from entering the country.

The terrorist is identified as Suleymangaji Bagandgajiyev, a Russian citizen and resident of Makhachkala, the national security service told ARMENPRESS.

The NSS said it continues being on high alert and focusing on foreign threats or terrorist organizations, taking into account the difficult tactical situation in the country.

The national security service has heightened border control simultaneously with its other function in order to prevent the continuous attempts of terror suspects from taking advantage from the current domestic tension in Armenia and to target the country. The NSS said it had intelligence reports suggesting that terrorist organization-affiliated suspects would attempt to cross the border into Armenia.

The prevention of entry of Suleymangaji Bagandgajiyev back on 13th of February of 2018 has proven the possible threats to national security relating to international terrorist organizations.

The Russian citizen had arrived in Armenia on a transit flight from Kenya and attempted to use a fake passport of a Ukrainian citizen to illegally cross into Armenian territory.

Suleymangaji Bagandgajiyev was charged under Article 325 and 329 of the Criminal Code as part of the criminal case on using forged documents and illegal border crossing.

The Russian citizen was arrested.

The NSS also gathered intelligence reports on Bagandgajiyev’s recruitment and payment by an international terrorism organization for fighting in Syria from May 2015.

The NSS also gathered information on Bagandgajiyev’s suspicious interest towards individual locations in Yerevan and other Armenian cities.

The investigation continues.

Վարչապետի միասնական թեկնածուի եւ քաղաքական օրակարգի շուրջ համախոհութիւնը, որի անհրաժեշտութեան մասին յայտարարել էինք, կարող է դառնալ իրականութիւն։

Առ այդ, Հ.Յ.Դ Հայաստանի Գերագոյն մարմինը որոշել է մայիսի 1-ին կայանալիք վարչապետի ընտրութիւններին պաշտպանել Նիկոլ Փաշինյանի թեկնածութիւնը։

 

 

News.am – Ferdinand Karapetian of Armenia has become 2018 European judo champion.

Karapetian, 26, defeated his Azerbaijani opponent Hidayet Heydarov in the 73kg weight class of the European Judo Championships 2018 being held in Tel Aviv, Israel.

As a result, Karapetian repeated the success achieved by Armen Nazaryan, the Armenian Judo National Team head coach, by becoming European champion 13 years later.

A total of 368 athletes from 44 countries are competing in the European Judo Championships 2018.

 

 

Ապրիլ 28ին, Թալիշի մէջ տեղի ունեցաւ հարսանիք` առաջին անգամ ապրիլեան պատերազմէն ետք:

Թալիշցիներ Տիգրան Պետրոսեանի եւ Լիլիթ Բիրուզեանի հարսանեկան արարողութիւնը կայացաւ Արցախի հանրապետութեան նախագահի անմիջական հովանաւորութեամբ: 2016-ի Ապրիլէն ետք Տիգրանի եւ Լիլիթի ընտանիքները ստիպուած էին ապաստանիլ Արցախի տարբեր բնակավայրերու`Ասկերանի եւ Մարտակերտի շրջաններու մէջ:

«Վերջին մէկ տարին ես կը բնակիմ Թալիշի մէջ`արդէն մեր հիմնական տան մէջ, որ պատերազմէն ետք վերակառուցած ենք: Այժմ բացի այն, որ կը ծառայեմ Բանակի զօրամասերէն մէկուն մէջ, նաեւ ներգրաւուած եմ Թալիշի վերականգնման ուղղուած շինարարական աշխատանքներուն»,- նշած է Տիգրանը Առաւօտ թերթի հետ հարցազրոյցի մը ընթացքին:

(Լուսանկարը՝ Լուսինէ Թեւոսեանի)

Հայաստանի Ազգային Ժողովին կողմէ վարչապետի թեկնածուի հարցի քննարկման ժամանակ, ՀՅԴ-ն ենթադրելի է, որ պաշտպանէ «Ելք» խմբակցութեան ղեկավար Նիկոլ Փաշինեանի թեկնածութիւնը՝ ՀՀ վարչապետի պաշտօնին համար։

Այդ մասին «Երկիր Մետիա»ի հետ զրոյցի ընթացքին նշեց ՀՅԴ Հայաստանի Գերագոյն մարմնի ներկայացուցիչ Արսէն Համբարձումեանը՝ նշելով, որ որոշումը կը բխի նախապէս տարածած ՀՅԴ ԳՄ յայտարարութեան տրամաբանութենէն։

The Australian Conservatives has recognized the Armenian Genocide as political party policy, announcing on their Facebook page that “it is high time the Australian government officially recognized the Armenian Genocide, as sought by the Armenian National Committee of Australia.”

The Armenian National Committee of Australia (ANC-AU) met with Senator Cory Bernardi in Canberra in February 2018, seeking the formal recognition of the Armenian Genocide by the party he leads.

The recognition by the Australian Conservatives follows recognition by fellow Senate cross-bench powers, The Australian Greens and the Nick Xenophon Team.

ANC-AU Executive Director, Haig Kayserian welcomed the news.

“We thank Senator Bernardi for his time in meeting with us and his careful considering our proposal for party recognition of the Armenian Genocide,” Kayserian said. “The Australian Conservatives have showed they are on the right side of truth and justice on this issue of human rights, and for this we are grateful.”

Kayserian added: “We welcome the party’s call for Federal Australian recognition of the Armenian Genocide, and look forward to working with Senator Bernardi to make that a reality.”

Այսօր ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ ներկայացուցիչ Արսեն Համբարձումեանը «Երկիրն այսօրի» տաղաւարում մանրամասներ է ներկայացրել վարչապետի միասնական թեկնածու առաջադրելու նախաձեռնութեան շուրջ։

Մանրամասները՝ տեսանիւթում։

 

Կարօ Արմենեան
Հայաստանի քաղաքական բեմի ներկայ իրականութեան ճշգրիտ բնորորոշում կարենալ տալու համար, կարևոր է, որ նախ և առաջ մենք մեզի հարց տանք, թէ ի՞նչ է բնոյթը այսօր երկրի քաղաքական կեանքը տնօրինող յարացոյցին (paradigm, պարատիգմա) և այդ լոյսի տակ միայն փորձենք գնահատական տալ կառավարական դաշինքէն ներս մեր կուսակցութեան ներկայ դերակատարութեան և ապագայ անելիքին։

Հաստատուած իրողութիւն է, որ Դաշնակցութիւնը առաջնորդող հանդիսացաւ սահմանադրական փոփոխութիւններու փաթեթի հետապնդման գործին մէջ։ Մենք այդ մէկը ըրինք Նախ. Սերժ Սարգսեանի ամբողջական աջակցութեամբ։ Իրականութեան մէջ, այն օրէն ի վեր, որ Նախագահը որոշեց իր հովանաւորութիւնը ընծայել այս գործին և նախաձեռնեց սահմանադրական փաթեթի ձևաւորման աշխատանքին, ծրագիրը գործնականօրէն դուրս եկաւ մեր ձեռքէն և ան իւրացուեցաւ Նախագահին կողմէ որպէս գործադիր իշխանութեան առաջնահերթութիւն։ Նոյնքան շահեկան է այն փաստը, որ սահմանադրական փոփոխութիւններու այս շարժումը ոչ մէկ դժգոհութիւն յառաջացուց երկրի օլիգարխներու և մենաշնորհի տէրերու շրջանակին մէջ…Քաղաքական բեմը չալեկոծուեցաւ երբեք։ Չկար ոչ մէկ խլրտում։ Ոչ մէկ հրապարակային լուրջ առարկութիւն։ Ինչու՞։ Միթէ այդ մարդիկ չէի՞ն հասկնար, թէ ինչ կը կատարուէր իրենց շուրջ։ Միայն մե՞նք էինք երկրի զգօն քաղաքացիները…Բնականաբար՝ Ո՛Չ։

Անոնք հաստատ համոզուած էին, որ սահմանադրական այս փոփոխութիւններով յարացոյցի փոփոխութիւն տեղի պիտի չունենար, իսկ մենք իրաւամբ դրօշ պարզած էինք յարացոյցի (և անշուշտ տիրող համակարգի) փոփոխութեան դատը մերը ընելով և զայն դնելով մեր ազգային օրակարգին վրայ։
Այժմ յստակօրէն կը տեսնենք, որ Հանրապետական Կուսակցութիւնը այս հարցին մօտեցած էր յատուկ ռազմավարութեամբ։ Ան սահմանադրական փոփոխութիւններու իր օրակարգին համար կենսական կը նկատէր խորհրդարանէն ներս միահեծան ուժ ըլլալու պայմանը։ Առանց այս պայմանին՝ նոր սահմանադրութիւնը կը խոստանար յարացոյցի շեշտուած յեղաշրջում յառաջ բերել և այդ մէկը բնականաբար կ՚ըսպառնար օլիգարխիայի շահերուն։ Հանրապետական Կուսակցութիւնը ամէն գնով նուաճեց այդ նշաձողը, որուն շնորհիւ ան այժմ կը յաջողի առնել յաջորդ քայլը։ Շուտով ՀՀ Նախագահի վարչապետացումով վերջնականօրէն կ՚ամրագրուի մէկ հիմնական երաշխիք։ Նախկին նախագահական համակարգը հանգիստ կը տեղաւորուի նոր սահմանադրութեան դրոյթներուն մէջ։ Եւ անոր հետևող օրէնսդրական գործընթացը ի վերջոյ կրնայ վերածուիլ այս հոլովոյթը մշտնջենաւորող գործիքի։
Պարզ խօսքով, ներկայի յարացոյցը կը շարունակէ մնալ այն ինչ, որ էր։ Այսինքն՝ նո՛յնը։ Այսինքն՝ էութեամբ նախագահական կառավարչաձև՛ մը այս վերջինէն բխող քաղաքական մշակոյթի էական գործօններով։

Այս առումով, պէտք չէ զարմանալ, որ այսօր տեղի կ՚ունենայ վերջին կերպարանափոխութիւնը։ Նախ. Սերժ Սարգսեան «կ՚առաջադրուի» որպէս վարչապետի թեկնածու։ Այսինքն՝ թեկնածու կը դառնայ գործող յարացոյցի ամենէն հարազատ ներկայացուցիչը միաժամանակ վարչապետի ընտրութեան խորհրդարանական գործընթացը վերածելով պարզ ձևականութեան։ Ասիկա այնքան բնական հետևանքն է վերև նկարագրուած հոլովոյթին, որ եթէ յանկարծ ուրիշ անուն մը առաջադրուէր, պէտք էր, որ կասկածի տակ առնէինք պատահածը և դիմակազերծ ընէինք նմանօրինակ բեմադրութիւնը։

Այս բոլորէն ետք, կարևոր է որ հարց տանք։ Պէ՞տք է այնուամենայնիւ փոփոխութիւններ ակնկալել ապագայ Վարչապետ Սերժ Սարգսեանի վարչակարգէն, որուն մաս պիտի կազմէ նաև Դաշնակցութիւնը։ Ես կը կարծեմ, թէ իրապաշտ ակնկալութիւն է համակարգի «արդիականացման» որոշ քաղաքականութիւն նախատեսել նոր կառավարութենէն։ Կասկած չունիմ, որ կան շարք մը բաներ, որոնք պէտք է փոխուին և ապահովաբար պիտի փոխուին և Դաշնակցութիւնը (որպէս Դաշինքի անդամի) պիտի սատար հանդիսանայ այդ գործընթացին։ Եւ սակայն ես դիտմամբ չակերտեցի արդիականացումը, քանի որ կը կարծեմ, թէ ան ընդհանրապէս պիտի մնայ մակերեսին վրայ։ Այս յարացոյցի դարբինները աւելին չեն կրնար տալ մեր երկրին։ Անոնք կը հաւատան այն մաքիավելական օրէնքին, որ կ՚ըսէ, թէ «իրականութիւնը պէտք է փոխուի որպէսզի ան մնայ նոյնը»…Հետևաբար իրենցմէ ծնող արդիականացումը պիտի չըլլայ խորքային։ Ան պիտի չըլլայ համակարգային։ Ան հիմնական լուծում պիտի չբերէ արտագաղթի հարցին։ Ան պիտի չազատագրէ տնտեսութիւնը մենաշնորհային համակարգի տիրապետութենէն։ Ան պիտի չկարողանայ ստեղծել անհրաժեշտ թուով իրական աշխատատեղեր։ Ան պիտի չկարողանայ ծնունդ տալ որակաւոր տնտեսական աճի։ Դատելով վերջին բազմաթիւ տարիներու փորձէն, մենք ստիպուած ենք թերահաւատ ըլլալու բոլոր այս հրամայականներու կապակցութեամբ և անշուշտ ի սրտէ կը մաղթենք սխալած ըլլալ։ Հիմնուած անցեալի փորձին վրայ, Հանրապետական Կուսակցութիւնը իր այսօրուան մեծամասնական դիրքերէն ի վիճակի չէ այդ ոստիւնը իրագործելու։

Այդ բանը պիտի ընէ Դաշնակցութիւնը։ Ես համոզուած եմ, որ Դաշնակցութիւնը չի կրնար լճանալ այս յարացոյցին մէջ և հետ։ Մեր երկիրը ի վերջոյ պիտի յաղթէ ինքզինք և մենք պիտի ըլլանք այդ վճռական կռիւը առաջնորդողը։

Ապրիլ 6, 2018

Raffy Boudjikanian, JOURNEY THROUGH GENOCIDE — STORIES OF SURVIVORS AND THE DEAD, 2018, Dundurn press.

Այս ամիս լոյս տեսաւ Ռաֆֆի Պուճիգանեանի «Ճամբորդութիւն ցեղասպանութեան ընդմէջէն —. վերապրողներու եւ մեռեալներու պատմութիւններ» անգլերէն գիրքը։
Լրագրող Ռաֆֆի Պուճիգանեան գիրքը ձօնած է իր մեծ մեծ-հօր՝ Խարբերդի Եփրատ գոլէճի դասախօս՝ Հայոց ցեղասպանութեան նահատակ Յովհաննէս Պուճիգանեանի, անոր ցեղասպանութենէն վերապրած որդւոյն՝ Արմէնի եւ բոլոր ցեղասպանութեանց զոհերուն ու վերապրողներուն։ Գիրքը կը կեդրոնանայ ցեղասպանութիւն ենթարկուած հաւաքականութիւններուն վրայ եւ արդիւնք է նախապատրաստական երկար աշխտանքի մը, 2006-էն ի վեր, ու հիմնուած է որպէս լրագրող 2012-ի ապրիլին սկսած իր հինգ շաբաթ տեւող ճամբորդութեան օրագրութեան վրայ, մեկնելով Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան Չատի մէջ հիմնած Տարֆուրի ցեղասպանութենէն ազատուած վերապրողներու ապաստանարաններէն, անցնելով Քիկալի՝ Ռուանտա յետ-ցեղասպանութեան հաշտութեան դժուարին որոնման միջավայրէն, հասնելու համար Թուրքիա՝ իր արմատախիլ եղած նախնիներուն աւերակ դարձած հայրենի բնաշխարհը։

Ռաֆֆի Պուճիգանեան ծնած է Լիբանան 1984-ին՝ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքին։ Փոքր տարիքէն տեղեակ եղած է Հայոց ցեղասպանութեան մասին։ Ընտանեօք հաստատուած են Գանատա, ուր ամեն ապրիլ 24-ի մասնակից եղած են հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումի պահանջման ցոյցերու եւ ոգեկոչումներու։ Ռաֆֆի տակաւին երեխայ էր, երբ Ռուանտայի եւ Քոսովոյի ցեղասպանութիւնները տեղի կ՚ունենային, իսկ երբ երիտասարդութեան սեմէն ներս կը մտնէր՝ կը պատահէր Տարֆուրի ցեղասպանութիւնը։ Այս ամենը եւ այլ ցեղասպանութիւններ իրենց ազդեցութիւնը կը ձգեն իր վրայ ու կը մղեն զինք՝ որպէս վերապրողներէ սերած լրագրող, երթալու եւ հարցազրոյց ունենալու նոր ցեղասպանութիւներէ վերապրողներուն հետ։

Գիրքը, մատենագիտական բաժինով, տասներեք գլուխներով, յառաջաբանով եւ վերջաբանով ընթերցողին առաջ կը բանայ Պուճիգանեանի օրագրութիւնը՝ երեք ցեղասպանութիւններու հետքերով կատարած իր այս ճամբորդութեան պատումը։ Դժուարին պատումը Պուճիգանեան կը յաջողի ընթերցողին փոխանցել անկեղծ եւ գեղեցիկ, գրական արագ հաղորդական լեզուով մը։

Պուճիգանեան կը լծուի իր այս դժուարին ճամբորդութեան շարքին, ինչպէս ինք կը խոստովանի, խորհելով թէ հանդիպելով ցեղասպանութենէ վերապրողներու եւ ունկնդրելով իրենց դրուագները, ինք պիտի կարենար իր մէջ լուսաբանել իր նախնիներու ցեղասպանութիւնը։ Իր այս դժուար հանգրուաններու շարքը ան կը սկսի իր նախնիներու ցեղասպանութեան ոգեկոչման օրը, 24 ապրիլ 1915-էն իննիսունեօթ տարիներ անց։

Չատի ապաստարաններէն ետք, ան կ՚անցնի Ռուանտա, ուր Քիկալիի մէջ մասնակից կը դառնայ հաշտութեան փորձերու եւ կը հետեւի կարգ մը ցեղասպաններու դատերուն։ Ապա կը պատրաստուի Թուրքիա ճամբորդելու։

Պուճիգանեանի ճամբորդութիւնը Թուրքիա կը սկսի Պոլիսէն, ուր կ՚այցելէ Շիշլիի հայկական գերեզմանատունը եւ «Ակօս»-ի խմբագրատունը։ Իր այցելութեան օրը խմբագրատան վրայ, որուն առջեւ նահատակուած էր Հրանդ Տինք, պարզուած էին կտաւի վրայ նկարուած Աթաթուրքի մեծադիր պատկերը եւ թրքական դրօշը։
Պոլիսէն ետք, իր նախնիներու հետքերու որոնումով Ռաֆֆի կ՚անցնի Ելազիկ եւ Խարբերդ։ Ճամբորդութեան ընթացքին, ան վկան կ՚ըլլայ թրքական հերքումի քաղաքականութեան, որուն աւերը ան լուսանկարներով ու հարցազրոյցներով կը փոխանցէ ընթերցողին։

Ինչպէս ըսինք, Ռաֆֆի Պուճիգանեան մասնագիտութեամբ լրագրող է եւ այժմ կ՚աշխատակցի Գանատական հեռասփռումի ընկերութեան (պետական) անգլերէն հեռատեսիլի լուրերու (CBC) Էտմընթընի բաժնին։ Որպէս լրագրող ան նախապէս աշխատած է Մոնթրէալի, Նիգարակուայի եւ Ֆրանսայի մէջ։ Բարձրագոյն ուսումը ստացած է Գոնգորտիա համալսարանի լրագրական բաժնէն։ Շրջանաւարտ է Մոնթրէալի Ս. Յակոբ ազգային ամենօրեայ վարժարանէն։

Ս.Ա.Յ

Վերահաստատելով ժողովրդային շարժման արդիւնքում ստեղծուած իրավիճակի հանգուցալուծման մեր մօտեցումները՝ սահմանադրականութեան և օրէնքների շրջանակներում կարգաւորում գտնելու նպատակով, Հ.Յ.Դաշնակցութիւնն առաջարկում է.

Մայիսի 1-ին կայանալիք ԱԺ նիստին ընդառաջ խորհրդարանական բոլոր խմբակցութիւնների մասնակցութեամբ, համախոհաբար ձևաւորել միասնական քաղաքական օրակարգ, համաձայնուել ժողովրդի վստահութիւնը վայելող միասնական թեկնածուի շուրջ, ով պէտք է համախոհութեան հիման վրայ ներկայացնի կառավարութեան համապատասխան կազմ և գործունէութեան ծրագիր:

Սոյն նախաձեռնութիւնը կեանքի կոչելու համար պատրաստակամ ենք առարկայական քննարկումներ սկսել բոլոր շահագրգիռ կողմերի հետ:

ՀՅԴ Հայաստանի Գերագոյն մարմին

ԱՆՑԱ՞Ծ ԷՏԱՊ

Խ. Տէր Ղուկասեան

Հայաստանի անկախացման յաջորդող առաջին ճակատագրական հնգամեակին հայ ժողովուրդի պատմական նոր հանգրուանը ճշդուեցաւ երեք հիմնական գործընթացներու ընդմէջէն. Արցախեան պատերազմը, պետական կառոյցի վերաձեւաւորումը եւ տնտեսական համակարգի ձեւաւորումը:

Այս երեք գործընթացներէն անշուշտ առաջինն էր ամենաճակատագրականը: Ինքնորոշման իրաւունքի հիման վրայ ծնունդ առած արցախեան շարժումը շատ շուտով ինքնապաշտպանութեան անհրաժեշտութեան դէմ յանդիման գտնուեցաւ: Խորհրդային փլուզումէն յետոյ երբ Ազրպէյճան վստահելով իր զինուժի գերակշռութեան, աշխարհաքաղաքական եւ ռազմավարական գերակայութեան եւ Թուրքիոյ պարտադրած շրջափակումին ու տուած առատաձեռն օժանդակութեան վրայ տագնապը վերաճեց ամբողջական պատերազմի, արցախեան շարժումը արդէն ազգային ազատագրական պայքարի վերածուեցաւ: Այդ պատերազմը արցահայութեան համար գոյութեա՛ն կռիւ էր: Բայց այդպէս ընկալեց նաեւ ամբողջ հայ ժողովուրդը: Ազրպէյճանական լուծէն ազատագրումը, պատմական հողատարածքներու վերատիրացումը անբաժանելի չէին այն համոզումէն որ պարտութեան պարագային ազգի վերապրումն էր որ հարցականի տակ պիտի դրուէր: Սումկայթը շատ յստակ ազդարարութիւն մըն էր փանթրքական սպառնալիքի շարունակման: Եւ ինչպէս 1965ին Երեւանի փողոցներուն մէջ Ցեղասպանութեան ժողովրդային զանգուածային եւ ինքնաբուխ զօրաշարժը «Մեր հողերը, մեր հողերը» վանկարկած էր, արցախեան պատերազմին հողային ազատագրումն ու ազգային գոյութենական պայքարը իրարու հետ սերտօրէն առընչուեցան:

Պարագան տարբեր չէր արցախեան պատերազմին իրենց մասնակցութիւնը բերած սփիւռքահայերուն որոնք հասակ առած եւ կազմաւորուած էին 1970-80ականներու Հայ Դատի ուժական պայքարի ոլորտին մէջ: Անոնցմէ կարեւոր թիւ մը այս կամ այն ձեւով մասնակից եւ դերակատար եղած էր այդ պայքարին եւ, անկախ իրենց քաղաքական թէ գաղափարական բոլոր տարբերութիւններէն, իրենց հաւաքական գիտակցութեան մէջ արցախեան պատերազմը Հայ Դատի պայքարը բերած էր իր բնական հողին վրայ:

Այլ խօսքով՝ հայրենի հայութեան թէ Սփիւռքի համար արցախեան շարժման Միացո՛ւմ կարգախօսը նաեւ բարացուցական էր հաւաքական գիտակցութեան մէջ մէկ եւ միակ պահանջատիրական պայքարի միակամ համոզումին:

Անշուշտ, հաւաքական գիտակցութիւնը, թէ հաւաքական ինքնութիւնը, պատմական անհրաժեշտ ենթահող ունենալով հանդերձ հիմնականօրէն արդիւնք են քաղաքական որոշումներու եւ հասարակական գործընթացներու: Արցախեան պատերազմը շատ ձեւերով պայմանաւորեց խորհրդային փլուզումին յաջորդած քաղաքական եւ տնտեսական անցումի գործընթացը: Բայց այդ գործընթացը, այսինքն՝ անկախ պետականութեան կառուցումն ու տնտեսական համակարգի ձեւաւորումը, առաջ տարուեցաւ օրին իշխանութեան վրայ գտնուող Հայոց Համազգային Շարժումի եւ անձնապէս՝ նախագահ Լեւոն Տէր Պետրոսեանի տեսլականի, որոշումներու եւ անոնց գործնականացման առաջացուցած հասարակական հակազդեցութիւններու գործընթացին ընդմէջէն: Անկախ այդ տեսլականի թէ որոշումներու ընդունման կամ մերժումի ամէն նախանձախնդրութենէ, անկախ պետականութեան հիմերն ու տնտեսական համակարգի կառոյցը դրուեցան մինչեւ 1996 երկարող հնգամեակին: Այդ թուականէն յետոյ արդէն սկսաւ անոնց վերատեսութեան այն ժամանակ թերեւս անտեսանելի գործընթաց մը որ բացայայտուեցաւ երկու տարի յետոյ Հայաստանի առաջին Նախագահի ներկայացուցած հրաժարականով: Խիստ պարզաբանելով այլապէս շատ աւելի բարդ վերլուծում պահանջող այդ հրաժարականի երեւոյթը կրնանք ըսել որ այն հետեւանք էր առաջին Նախագահի համոզումին որ իր անմիջական շրջապատին մէջ իսկ կորսնցուցած է իր քաղաքական ուղեգիծին անհրաժեշտ նեցուկը:

Հրաժարականը, որ Տէր Պետրոսեանին պատիւ բերող արարք մըն էր անկասկած, դուռ բացաւ ՀՀՇի բանաձեւած պետական քաղաքականութեան ուղեգիծի փոփոխութեան, եւ արդիւնքները տեսանելի դառնալու սկսան գրեթէ անմիջական կերպով: Միաժամանակ, սակայն, անկախութեան առաջին հնգամեակին հիմնակայուած քաղաքական եւ, մանաւանդ, տնտեսական համակարգէն շատ բան շարունակուեցաւ: Այս իմաստով, Հայաստան-Սփիւռք յարաբերութիւններու ոլորտին մէջ եթէ մէկ կողմէն փոփոխութիւնները ակնբախ են եւ կասկածի առիթ չեն տար, միւս կողմէ անտեսելի չեն նաեւ ՀՀՇական տեսլականի ձգած հետքերը որոնք ատեն-ատեն կու գան յուշելու որ արցախեան շարժման Միացո՛ւմ կարգախօսով համընդհանուր համոզում դարձած ազգային հաւաքական գիտակցութիւնը կոչուած վերացականութիւնը տակաւին որքա՛ն քաղաքական յանձնառութիւն պահանջող ծրագիր մըն է: Տասնիններորդ դարու Զարթօնքի ամենայատկանշական բանաստեղծութիւններէն Նշան Պեշիկթաշլեանի «Եղբայր եմք մենք» քերթուածին առաջին տողը փոխ առնելով եւ զայն Հայաստան-Սփիւռք յարաբերութիւններու ոլորտին մէջ տեղադրելով կրնանք ըսել թէ տակաւին բազմաթիւ են մեզի «մրրկաւ» բաժնող գիծերը, որոնց գիտակցումը անպայմանօրէն նախաքայլ է Միացո՛ւմ, կամ «մէկ ազգ», գաղափար-ծրագրի քաղաքական յանձնառութեան համար: Առանց երբեք անտեսելու որ կարելի է նաեւ ազգային հասկացողութեան այլ տարբերակ մը, աւելի կոսմոպոլիտ, աւելի անհատակեդրոն, պահպանողական թերեւս կրօնական աւանդութիւններու յանձնառութեան իմաստով, բայց անպայմանօրէն ադաբդացուած դրամագլուխի ազատ շրջաքայութեան, ազատ շուկայի պահանջարկային եւ առաջարկային թելադրանքներուն եւ հասարակարգի բացառապէս նէօլիբերալ տարբերակին, ինչ որ իմաստով գլոբալացուած հայու տեսակ մը, որ, ի դէպ, պատմական այլ ժամանակներու եւ ատենուայ պայմաններուն համապատասխան գոյութիւն ունեցած է եւ մինչեւ իսկ ծաղկած-զարգացած է առանց շատ «ժողովուրդ» հասկացողութեան կարեւորութիւն տալու, «ազգ»ը սահմանելով զանգուածէն հեռու մենաշնորհային ընտրախաւի մը մասշտապով, առանց ազգային անկախ պետականութեան անհրաժեշտութիւնն իսկ զգալու…

Անկախութեան առաջին հնգամեակին օրուան իշխանութիւններու կողմէ «պետական մտածողութիւն» եւ «Հայ Դատականութիւն» իրարու հակադրելու եւ, հետեւաբար, Ցեղասպանութեան հիմնահարցը իր քաղաքական բովանդակութենէն պարպելու եւ լոկ ոգեկոչման արարողակարգի վերածելու փորձը, որուն շատ շուտով միացաւ Հայաստանցիի, այսինքն՝ քաղաքացիի, եւ սփիւռքահայու, այսինքն՝ արտերկրացիի, հակադրումը փոխանակ անոնց համարկման ձգտելու, շատ հաւանաբար պիտի յանգէր հայու նոր տեսակի մը կերտման: Այդ մէկը տեղի չունեցսւ: Բայց անկախութեան առաջին հնգամեակի փորձը, որուն ետին կեցած էր Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին Նախագահը քաջ գիտակից բարոյական այն հսկայ վարկին որ այդ հանգամանքը տուած էր իր նման քաղաքական գործիչին, իր հետքը ձգեց ե՛ւ պետական մտածողութեան մէջ, ե՛ւ աւելի խորքային իմաստով հայրենի հասարակութեան որոշ հատուածներու մօտ «նարինջ ուտող» Սփիւռքի մտապատկերի մը կառուցումով:

Պետական մտածողութեան մէջ Լեւոն Տէր Պետրոսեանի ձգած հետքը, կամ բացած ուղին, Ցեղասպանութեան պահանջատիրութեան տեղը եւ կարեւորութիւնը պետական քաղաքականութեան մէջ սահմանելու իմաստով, «Թուրքիոյ հետ առանց նախապայմաններու յարաբերութիւններ»ու սկզբունքն է: Անոր մասին բազմիցս գրուած է բայց անտեղի չէ յիշեցնել որ այս սահմանումը ինքնստինքեան քննադատելի չէ: Բացի եթէ անդրադառնանք թէ անոր հիման վրայ է որ, հակառակ Ցեղասպանութեան հարցին ընդգրկման պետական քաղաքականութեան օրակարգին վրայ, Հայ-թրքական «հաշտեցման» փորձերը կատարուեցան Ռոպերթ Քոչարեանի նախագահութեան ժամանակաշրջանին, ապա եկան «ֆութպոլային դիւանագիտութիւն»ն ու փրոթոքոլները որոնց ուրուականը, թէեւ «սառեցուած» 2010ին, այնուամենայնիւ սպառնալիք մնաց մինչեւ 1 Մարտ 2018: Փրոթոքոլները թերեւս եղան վերջին եւ, պէտք է ընդունիլ, ամենէն յանդուգն գրաւը՝ հայ-թրքական յարաբերութիւնները «առանց նախապայմաններու» բնականոնացնելու նախանձախնդրութեան: Փրոթոքոլները չեղեալ համարելու Նախագահ Սարգիսեանի որոշումով, հետեւաբար, անկախութեան առաջին հնգամեակին սկսած եւ Փրոթոքոլներու վտանգաւոր գրաւին յանգած հայ-թրքական յարաբերութիւններու բնականոնացման այս տարբերակը, պէտք է համարել «անցած էտաբ» -փոխ առնելով Հայ Տղեքի հանրածանօթ երգին խորագիրը: Այսօր երբ Փրոթոքոլները անցած են պատմութեան որպէս ա՛յն վտանգաւոր գրաւնէրէն որուն ռիսքը պէտք չէ առնէ նոյնիսկ ամենաինքնավստահ քաղաքական անձնաւորութիւնը, հարց չկայ «առանց նախապայմաններու» յարաբերութիւններու բնականոնացման դիւանագիտական բանաձեւումէն հրաժարելու: Այնքան ատեն որ գիտակցինք որ Ցեղասպանութեան Հարիւրերորդ Տարելիցի համահայկական Հռչակագիրը ի լուր աշխարհի հատուցումը դրած է պետական քաղաքականութեան օրակարգին եւ «առանց նախապայմաններու յարաբերութիւններ»ու հաստատման հետամուտ ըլլանք հատուցման յանձնառութիւնը պահելով: Անցնող երեք տարիներուն ՄԱԿի ոլորտին մէջ Արտաքին Գործոց Նախարարութեան դիւանագիտական նախաձեռնութիւնները կու գան յուշելու որ «առանց նախապայմաններու» յարաբերութիւններու բնականոնացման սկզբունքը անպայմանօրէն չի հակասեր Ցեղասպանութեան պահանջատիրութեան յանձնառութեան:

Աւելի դժուար պիտի ըլլայ հայրենի հասարակութեան որոշ խաւի մօտ փոխել անկախութեան առաջին հնգամեակին օրուայ իշխանութիւններու աշխոյժ նախաձեռնութեամբ կաղապարուած Սփիւռքի մտապատկեր մը, որ առիթ առ առիթ կը հրապարակայնացուի: Անոր մէկ օրինակն է Առաւօտի խմբագիր Արամ Աբրահամեանի «Կարեւոր 20 տոկոսը» առաջնորդողի հետեւեալ պարբերութիւնը որ լոյս տեսած է թերթի 12 Յունուար 2018ի համարին մէջ.

«Երկրորդ կէսը «դասական» սփիւռքն է, մարդիկ, որոնք Ֆրանսայի, Գերմանիոյ, ԱՄՆ-ի եւ այլ երկրների քաղաքացիներ են եւ որոշակի ազդեցութիւն ունեն իրենց երկրներում, ի վերջոյ, նրանք նաեւ ընտրազանգուած են: Տէ հիմա պատկերացրէք, որ գալիս է ընտրութիւնների ժամանակը, եւ այդ երկրների քաղաքական գործիչներն ու կուսակցութիւնները խնդիր ունեն հաճոյանալու ազգութեամբ հայ իրենց քաղաքացիներին: Ի՞նչ խնդիրներ են դնում մեր հայրենակիցներն այդ գործիչների եւ կուսակցութիւնների առաջ: Այդ խնդիրները գրեթէ բացառապէս կապուած են 1915թ. իրադարձութիւնների, Ցեղասպանութեան ճանաչման հետ: Եւ եթէ յանկարծ այդ երկրների նախագահները, պառլամենտները, նահանգները կամ քաղաքները ինչ-որ՝ թէկուզ ձեւական յայտարարութիւն են անում Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերեալ, սփիւռքահայ կազմակերպութիւնները ցնծում են, համարում են դա կարեւոր նուաճում: Պառլամենտներն ու նախագահները «էժան են պրծնում»` հայերի ականջի համար հաճելի բառեր արտասանելով: Եթե սփիւռքը խնդիրներ դնի, որոնք կապուած են Հայաստան պետութեան, նրա տնտեսութեան, ժողովրդավարութեան, օրէնքի իշխանութեան հետ, դա աւելի բարդ գործ կը լինի, բայց շատ աւելի կարեւոր եւ էական նշանակութիւն կ’ունենայ Հայաստանի համար:

Տարբեր երկրների հայ համայնքները սովորաբար ընկալուում են որպէս միայն անցեալով ապրող մարդկանց խմբեր:»

Մէկ կողմ դնենք յօդուածագրին ակնյայտ գիտակից թէ ակամայ անտեղեակութիւնը՝ սփիւռքեան զօրաշարժի եւ քաղաքական այն նախաձեռնութիւններուն մասին որոնք նպատակաուղղուած են բացառաբար Հայաստանի պետութեան եւ տնտեսութեան, առանց տակաւին անդրադառնալու Արցախի միջազգային ճանաչման: Յօդուածը ինքնին Ցեղասպանութեան մասին չէ առանձնաբար: Ոչ ալ յօդուածագիրը, որուն գրութիւնները անշրջանցելի են հայրենի իրականութեան հետ քայլ պահելու փափաք ունեցող ոեւէ ընթերցողի համար, հակասփիւռք սկզբունքային տրամադրուածութիւն ունեցող անձնաւորութիւն մըն է: Անկարելի չէ նաեւ որ այս տողերը գրուած են առանց իսկապէս մտածելու անոնց մասին, եւ, ի դէպ, սփիւռքեան ոչ մէկ թերթ անդրադարձաւ անոնց, ոչ մէկ խմբագիր կամ յօդուածագիր պատասխանեց գրութեան այն պարագային երբ հեղինակին անդրադարձները պարբերաբար կ’արտատպուին սփիւռքեան մամուլին մէջ:

Հետեւաբար, հոս հարցը այս քանի մը պարբերութիւններուն կարեւորութիւնը ուռճացնելու չի վերաբերիր: Բայց նաեւ չի կրնար բացառապէս պատահականութեան արդիւնք ըլլալ Սփիւռքը բովանդազրկելու այս ճիգը որ կու գայ հայրենի ամենայարգուած եւ ընթերցուած խմբագիրներէն մէկուն կողմէ: Արամ Աբրահամեան, որ երբեք չէ թաքցուցած իր լիբերալ յանձնառութիւնը, ինչ որ ամենայն յարգանքի արժանի է, մասնակից եղած է անկախութեան հոլովոյթին եւ գաղափարախօսներէն է ՀՀՇի ազատականութեան: Հետագային, ի պատիւ իր մտաւորականի յանձնառութեան, Աբրահամեանի գաղափարախօսական յանձնառութիւնը ձերբազատուած է այն պատեհապաշտութենէն որ օրին յատկանշեց սեփականաշնորհման ալան-թալանէն իրենց բաժինը ունենալու համար եւ ամէն գնով իշխանութիւն պահել ուզող ՀՀՇական ղեկավարներուն: Այլ խօսքով, եւ որպէսզի առիթ չտրուի որեւէ դիւրիմացութեան, խնդրոյ առարկայ չէ Աբրահամեանի ազատականութիւնը, ընդհակառակը՝ հայրենի եւ ինչու չէ հայութեան ներկայ իրականութեան մէջ առողջ ազատականութիւնը անկասկած հասարակական քննադատութեան անհրաժեշտ ազդակ է՝ ժողովրդավարութեան, մարդկային իրաւանց, աշխարհականութեան եւ այլ յառաջդիմական արժէքներու պաշտպանութեան ի խնդիր:

Կը մնայ որ կամայ թէ ակամայ խմբագրի մտքին մէջ իրարու հետ շաղկապուած կը թուին ըլլալ Ցեղասպանութեան պահանջատիրութիւնն ու Սփիւռքը եւ այն ալ շատ ժխտական իմաստով, քանի իր եզրակացութիւնը Սփիւռքեան համայնքներու ընկալման մասին պարզ է եւ մէկին՝ «անցեալով ապրող մարդկանց խմբեր»: Իննիսունական թուականներուն կազմաւորուած սփիւռքեան մտապատկերի այս յարատեւումը հայրենի հասարակութեան մէկ հատուածի ենթագիտակցութեան մէջ եւ անոր պարբերական դրսեւորումը, ինչպիսին են Աբրահամեանի այս տողերը, կու գայ յուշելու որ, դժբախտաբար, դեռ այնքան ալ «անցած էտաբ» չէ Տէր Պետրոսեանական օրերուն իրականացած Սփիւռք-Հայաստան իրարմէ հեռաւորումը, Միացո՛ւմ կարգախօսին ենթադրած գործընթացին հարիւր ութսուն աստիճան հակառակ գործընթացը, որուն հետքերը մնացած են եւ անհրաժեշտ է անոնց գիտակցիլ ի խնդիր դիւրահասկացողութիւններու յստակացման:

Սփիւռքի ընկալումը անցեալով ապրող մարդկանց խումբ մըն է որովհետեւ սփիւռքեան համայնքները կը շարունակեն իրենց քաղաքական զօրաշարժին կեդրոնը համարել Հայ Դատն ու Ցեղասպանութեան պահանջատիրութիւնը եւ պատրաստ են միամտաբար հաւատալու իրենց բնակած երկիրներու քաղաքական գործիչներու խօսքերուն որոնց միակ նպատակը քաղաքացիներուն հաճոյանալն է որպէսզի իրենց քուէները շահի: Ա՛յս կը թուի ըլլալ Աբրահամեանի տրամաբանութիւնը որուն հիման վրայ ալ կ’եզրակացնէ թէ Սփիւռքը անկարող է կամ դժկամ ներկայի հարցերով զբաղելու:

Մէկ կողմ ձգենք այս տրամաբանութեան հիմնական անճշդութիւնը որուն փաստերը, ինչպէս վերը նշուեցաւ, բազմաթիւ են ի դէմս Հայաստանի պետութեան ու տնտեսութեան օժանդակութեան նպատակաուղղուած սփիւռքեան զօրաշարժին: Բացատրութեան կարիք իսկ պէտք չէ ունենայ կամ Ցեղասպանութեան պահանջատիրութիւն կամ Հայաստանի պետութեան օժանդակութիւն, կամ անցեալ կամ ներկայ, սխալ բանաձեւումը, քանի փաստերը կան որ ե՛ւ Ցեղասպանութեան պահանջատիրութիւն, ե՛ւ Հայաստանի պետութեան եւ տնտեսութեան օժանդակութիւն տրամաբանութիւնը շատ ալ գործնական կրնայ ըլլալ: Ցեղասպանութեան նոր ոգեկոչման մը այս առիթին անհրաժեշտ է բացատրել թէ ինչո՛ւ Ցեղասպանութեան պահանջատիրութեան եւ ոչ մէկ նախաձեռնութիւն, անոր միջազգային ճանաչումէն մինչեւ արդարահատոյցի յանձնառութիւնը, պետական անձնաւորութիւններու յայտարարութիւններէն մինչեւ ակադեմական ուսումնասիրութիւնները, յօդուածագրութենէն մինչեւ Ցեղասպանութեան զոհերու յուշակոթողներու եւ թանգարաններում կառուցումը, մէկ խօսքով ամէն ինչ որ Սփիւռքը ըրած է մինչեւ հիմա չի կրնար երբեք «անցած էտաբ» ըլլալ: Ոչ ալ պահանջատիրութեան յանձնառութիւնն ու անոր գործնական նախաձեռնութիւնները որոնք անշուշտ որ նիւթական միջոցներու, մարդուժի եւ ժամանակի տրամադրուածութեան իմաստով հսկայական են, հոմանիշ են «անցեալով ապրող մարդկանց»:

Թէ անհրաժեշտ է ուշադիր ըլլալ ամէն տարի Սպիտակ Տան կողմէ Ապրիլ 24ի նախօրեակին հրապարակուած յայտատարութեան բանաձեւումներուն, հետամուտ ըլլալ որ Իսրայէլ ճանչնայ Ցեղասպանութիւնը, պնդել որ Ցեղասպանութեան ժխտումի քրէականացումը, հակառակ իր բոլոր հակասութիւններուն, անհրաժեշտ է, ակադեմական մակարդակով պեղել Ցեղասպանութեան բոլոր հետեւանքները որոնք անտեսուած են մինչեւ օրս ինչպիսին է կնոջ հարցն ու թրքացած կամ իսլամացած հայերը, Ցեղասպանութեան յիշատակի թանգարաններում կառուցման ձգտիլ բոլոր այն երկիրներուն մէջ ուր կազմակերպուած համայնքներ կան եւ տակաւի՛ն ամէն Ապրիլի վերանորոգ յանձնառութեան պահանջատիրական ցոյցերով փողոց ելել… այս բոլորը իրենց ժամանակէն դուրս գտնուող հաւաքականութեան ցուցանիշ չեն: Որովհետեւ՝ ոճիրին պատասխանատւութիւնը մերժող թրքական պետութիւնը ոչ միայն անտարբեր չի մնար այլ յարատեւօրէն հետամուտ է ժխտողականութեան քաղաքականութեան վերաթարմացման: Թրքական ժխտողականութեան մնայուն յարձակողականը Սփիւռքի մէջ աւելի քան շօշափելի է: Էրտողանի թիկնապահներու վայրագութեան թիրախ դարձած խաղաղ ցուցարարներուն համար այն մինչեւ իս ֆիզիքապէս զգալի է: Հետեւաբար, որքան ալ որ ողջունելի ըլլայ թրքական հասարակութեան մօտ սեփական պատմութեան հետ հաշուի նստելու մտաւորականներու քաջութիւնը, այնքան ատեն որ ժխտողականութիւնը կը մնայ պետական քաղաքականութիւն ճշմարտութեան համար պայքարը, ճանաչում եւ հատուցում, սեւ-ճերմակի տրամաբանութեամբ առաջ պիտի տարուի. Ցեղասպանութեան ճանաչումի ամէն ձախողութիւն թրքական յաղթանակ է եւ ամէն ճանաչում, եւ ինչու չէ հատուցման ճամբուն վրայ յառաջընթաց՝ հայութեան յաղթանակ:

«Անցեալով ապրել»ու բարդույթի առիթ պէտք չէ տայ տակաւի՛ն հաստատել որ Սփիւռքին, այդ «20 տոկոս» հայութեան եւ անոր «դասական» հատուածին համար Ցեղասպանութեան պահանջատիրութիւնը ինքնութեան հարց է: Խօսքը հայապահպանման չի վերաբերիր, այլ 21րդ դարու Սփիւռքի ազգային ինքնութեան կերտումի մէկ ազդակին: Ոչ ալ անոր հեռաւորումը հայրենի հայութենէն: Ի վերջոյ իրողութիւն է որ Ցեղասպանութեան նահատակներու առաջին յիշատակումը, թէկուզ եւ լոկ պատահականօէն, տեղի ունեցաւ 1918ին իր անկախութիւնը հռչակած հայրենիքէն դուրս եւ Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ կը գործէր Արեւմտահայոց կոմիտէն որ ամենէն աւելի հետամուտ էր Արեւմտահայաստանի ճակատագրով: Այդ մէկը բնաւ առիթ չէր սակայն մէկ եւ միակ հայրենիքի ու մէկ եւ միակ ազգային ճակատագրի յանձնառու ըլլալու: Միեւնոյն տրամաբանութեամբ ալ այսօր երբ Սփիւռքին մասին մտածենք որպէս յառաջապահը Հայ Դատին, այսինքն՝ Ցեղասպանութեան ճանաչման եւ հատուցման պայքարին, այդ մէկը չի նշանակեր ոչ «անցեալով ապրիլ», ոչ ալ հայրենի հայութենէն: Ընդհակառակը, Ցեղասպանութեան Հարիւրերորդ Տարելիցի համահայկական Հռչակագրին յանձնառու եւ վստահելով 103ամեակի զուգադիպման՝ Հայաստանի մէջ համակարգային փոփոխութեան, Սփիւռքին կը մնայ հետամուտ ըլլալ որ պահանջատիրութեան հատուցման հանգրուանը աւելի յանդգնօրէն բանաձեւուի պետական քաղաքականութեան մէջ: Այդ մէկը անհրաժեշտ պիտի դարձնէ Սփիւռք-Հայաստան քաղաքական աշխատանքներու համակարգումի հայեցակարգ մը որ առ այսօր հազիւ թէ աւելի է քան պատահական, ատ-հոկ, գործակցութիւն մը: Եթէ այդ հայեցակարգը ստեղծուի ապա այն ոչ միայն բարացուցական պիտի ըլլայ մեր քաղաքական որակի ոստումնային բարեփոխումին այլ՝ անհրաժեշտօրէն պիտի ընդգրկէ նաեւ հայրենի հասարակութիւնը: Եւ թերեւս այն ժամանակ հայութեան տոկոսային հաշուարկման եւ Ցեղասպանութեան պահանջատիրութիւնը «անցեալով ապրող» մարդկանց յատուկ համարող տրամաբանութիւնը կ’ըլլայ… անցած էտաբ:

Welcome

...