Breaking News

Lebanon and Egypt made the basketball finals at the Arab Women’s Club Basketball Championship in Alexandria, Egypt.

Lebanese-Armenian club Homenetmen Antelias became Champions after defeating Ahly (Egypt) 83-57 in the finals.

The Arab Women’s Club Championship is an annual basketball tournament for Arab teams for women.

Russia’s Artur Dalaloyan won gold on Wednesday in men’s all-around event at the 2018 Artistic Gymnastics World Championships, held in Qatar’s Doha between October 25 and November 3.

Following all-around event’s six disciplines (floor exercise, pommel horse, rings, vault, parallel bars, horizontal bar) Dalaloyan raked in a total of 87.598 points.

Defending champion Xiao Ruoteng of China also earned a total of 87.598 points, but the 22-year-old Russian won the gold on execution score leaving Xiao with the silver.

Dalaloyan’s teammate Nikita Nagorny finished the disciplines with an aggregate score of 86.331 points to pack the bronze of the World Championships.

This is Russia’s first gold of the World Championships in men’s all-around event in almost 20 years. Last time a Russian gymnast won gold in this event was at the 1999 Artistic Gymnastics World Championships and it was won by Russian gymnast Nikolai Kryukov.
22 year old Russian-Armenian Dalaloyan started doing gymnastics at age six. In 2017, Dalaloyan had a career breakthrough when he became the 2017 Russian National all-around champion.

 

Ներկայիս Թուրքիոյ Օրտուի եւ Կիրեսունի (Կերասուն-ակունքի խմբ.) բնակիչներու կողմէ որպէս մզկիթ օգտագործուող Սեմեն եայլայի եկեղեցին մարտահրաւէր նետած է ժամանակին: Այդ մասին, ըստ Akunq.net-ի, կը հաղորդեն թրքական լրատուամիջոցները:

Աղբիւրին համաձայն` սոյն եկեղեցին ամառնային ամիսներուն որպէս մզկիթ կ՛օգտագործուի եայլաներ բարձրացող տեղացիներու կողմէ: Եկեղեցւոյ շուրջ գտնուող տուներուն մէջ բնակողները կը փորձեն պահպանել եւ այցելուներուն ներկայացնել այս պատմական կառոյցը:

Սեմենի եկեղեցւոյ այցելուներէն Պիւլենթ Աքչայ առաջին անգամ տեսնելով այս շինութիւնը` շեշտած է, թէ միաժամանակ երկու նահանգներու համատեղ արժէքը եղող սոյն կառոյցը հարկ է վերականգնել` տուեալ շրջաններու մէջ զբօսաշրջութիւնը զարգացնելու նպատակով:

Հարկ է նշել, որ Սեմեն աւանին մէջ 1900-1920 թուականներուն մօտ 5000 յոյն կը բնակէր: 1915-1920 թուականներուն տուեալ շրջանի յոյն բնակիչներու մէկ մասը բռնի կերպով տեղահանուած է Հալէպ, իսկ միւսը` գաղթել Յունաստան: Յայտնի է նաեւ, որ Սեմենի եայլայի մէջ աճող առանձնայատուկ սալորէն կը պատրաստուէր գինի, որ կ՛արտահանուէր եւրոպական երկիրներ: Հակառակ բնութեան բոլոր արհաւիրքներուն՝ կանգուն մնալ յաջողած Սեմենի եկեղեցւոյ տանիքը կառուցուած է 1900-1910 թուականներուն` լաւագոյն յոյն վարպետներո կողմէ, յատուկ Մարսէյլէն բերուած կղմինդրներով:

Պատրաստեց Մելինէ Անումեանը

Հարցազրոյց Հալէպի Նահանգային Խորհուրդի անդամ Մարիա Գաբրիէլեանի հետ

«Բնականաբար նահանգը բազմաթիւ եւ բազմաբնոյթ կարիքներ ունի, որոնց ապահովելը այսօրուան պայմաններուն մէջ այնքան ալ հեշտ բան չէ, սակայն առաջին քայլերէն իսկ մեր դիմաց յայտնուած խոչընդոտներուն եթէ չյանձնուինք, կը կարծեմ, որ արդիւնքը դրական կ‏’ըլլայ». Մարիա Գաբրիէլեան

 Մեթր Մարիա Գաբրիէլեան աւարտած է Հալէպի Պետական Համալսարանի Լրագրական, ապա Իրաւաբանական ճիւղերը: Հետեւած է Հալէպի Համազգայինի Հայագիտական Հիմնարկի դասընթացքներուն: Կը պաշտօնավարէ որպէս հայերէնաւանդ ուսուցիչ Քարէն Եփփէ Ազգային Ճեմարանէն ներս եւ «Երկիր Մետիա» հեռուստակայանի Սուրիոյ գրասենեակի ներկայացուցիչն է: Զանազան պարգեւատրումներու արժանացած է պետական թէ ազգային բնագաւառներէն ներս: Որպէս Բերիոյ Թեմի Ազգային Առաջնորդարանի թեկնածու, անդամ դարձաւ Հալէպի Նահանգային Խորհուրդին: Այս առթիւ «Հորիզոն» իր հետ ունեցաւ հետեւեալ հարցազրոյցը.

 Հ.- Անցնող Սեպտեմբերին տեղի ունեցան Սուրիոյ Տեղական Ինքնակառավարման մարմիններու նահանգային խորհուրդներու ընտրութիւնները, եւ դուք, որպէս Բերիոյ Թեմի Ազգային Առաջնորդարանի թեկնածու, դարձաք Հալէպի Նահանգային Խորհուրդի անդամ: Ի՞նչ ձեւով կը բնութագրուի այս խորհուրդին գործունէութեան ասպարէզը, եւ ի՞նչ գործելաոճ կ՚որդեգրուի անոնց իրագործման ի խնդիր:

Մ.Գ.- Սուրիոյ պետութեան որդեգրած ընդհանուր քաղաքականութեան հիման վրայ, նահանգային խորհուրդը կը զբաղի բոլոր այն ծրագիրներով, որոնք նահանգի տնտեսական, ընկերային, մշակութային եւ կառուցային վերելքին կը նպաստեն: Այս աշխատանքները համահունչ եւ համաչափ կ“ընթանան տարբեր ոլորտներու մէջ նահանգի զարգացման հանգրուաններուն հետ, յատկապէս ծառայողական բնագաւառի յառաջընթացին հետ:

Նահանգային խորհուրդը իր ծրագիրները իրականացնելու համար կարճաժամկէտ եւ երկարաժամկէտ նախագիծեր կը մշակէ: Առաւել եւս հիմքեր կը հաստատէ տեղական այն հարստութիւններու ներդրման համար, որոնց առնչութեամբ համապատասխան նախարարութիւնները ներդրման կեդրոնական ծրագիրներ կամ միջոցներ չեն ճշդած:

Այլ խօսքով կը ստանձնէ, նահանգի մակարդակին, կարգաւորումը բոլոր այն հարցերուն, աշխատանքներուն կամ ձեռնարկութիւններուն, որոնք կեդրոնական իշխանութեան անմիջական ենթակայութեան մէջ չեն:

Հ.- Յետպատերազմեան այս նոյնքան դժուար օրերուն, ի՞նչ է ձեր տեսլականը Հալէպի առնչութեամբ, եւ որքանո՞վ կը կարծէք, թէ դուք պիտի կարենաք ձեր նպաստը բերել Հալէպի վերականգնումի ծրագիրներուն:

Մ.Գ.- Չափազանցած թերեւս չըլլամ երբ ըսեմ, որ այսօր Հալէպը ամէնօրեայ բարեփոխման ընթացքի մէջ է: Ռազմական գործողութիւններու պատճառով վնասուած ենթակառոյցը կը վերականգնուի, փողոցները կը վերասալայատակուին, ջուրի խողովակները կը վերանորոգուին, ելեկտրականութեան լարերը կը վերահաստատուին: Կը վերաբացուին ճաշարաններ, սրճարաններ, վաճառատուներ: Կը վերագործեն արհեստանոցներն ու մէկ-մէկ գործարաններու մեքենաները կրկին կը բանեցուին: Հնագիտական վայրերը կը վերապատրաստուին: Մէկ խօսքով անդուլ աշխատանք կ‏’իրականացուի: Սակայն որովհետեւ աւերուածութիւնը մեծ էր, եւ քանդումները ահաւոր էին, այս բոլորը իրականացնելը բնականաբար ժամանակ կը պահանջէ: Այսուամենայնիւ յուսադրուած ենք եւ ունինք յուսադրուելու տուեալները, փաստօրէն այսօր լուծուած են ծառայողական ամենաբարդ խնդիրները` ջուրի եւ ելեկտրական հոսանքի մատակարարումը: Ջուրի հարց բնաւ չունինք, իսկ ելեկտրականութիւնը օրական 3-4 ժամ միայն կ‏’անջատուի: Այս բոլորը իրականացաւ խաղաղութիւնը հաստատուելէ կարճ ժամանակ անց, մինչ այդ Հալէպէն ոչ շատ հեռաւորութեան վրայ, տակաւին ռազմական գործողութիւնները կը շարունակուին:

Իսկ թէ որքանով պիտի կրնամ նպաստ բերել Հալէպի վերականգնումի աշխատանքներուն, հաստատ որ ջանք պիտի չխնայեմ առաւելագոյնս ներդնելու եւ քաղաքիս բարելաւման սատարելու:

Հ.- Հալէպի հայկական գաղութը ծանրագին պայմաններ ապրեցաւ պատերազմի օրերուն. ի՞նչ իրավիճակ կը պարզէ այսօր այն` տնտեսապէս, թուապատկերով եւ կրթական ու եկեղեցական հաստատութիւններով:

Մ.Գ.- Տնտեսապէս հալէպահայ համայնքը այն չէ, ինչ որ կար նախապատերազմեան շրջանին: Տնտեսական բնագաւառի մէջ նահանջը բացայայտ է: Շատ ափսոս: Թուապատկերով նոյնպէս շատ տուժեցինք, հալէպահայութեան համարեա՛ երկու երրորդը գաղթեց, սակայն կրթական, եկեղեցական, մարզական, մշակութային, բարեսիրական եւ ազգային թէ միութենական այլ հաստատութիւններով համայնքը կայուն է, եւ ոչ միայն, այլեւ կը շարունակէ նոյն թափով ու կորովով աշխատիլ ու ստեղծագործել: Այս առումով իրավիճակը իւրաքանչիւր հալէպահայու թէ՛ հայու համար խրախուսանք առթող երեւոյթ է եւ այս բոլորը ի պատիւ յետ եղեռնեան շրջանին կազմաւորուած հալէպահայ գաղութի ջամբած ազգային ու հայեցի դաստիարակութեան:

Հ.- Ինչպիսի՞ ծրագիրներ կը մշակուին հալէպահայ գաղութի վերկանգնման ի խնդիր, եւ որքանո՞վ պետութիւնն ու պետական մարմինները պատրաստակամութիւն կը յայտնեն օժանդակելու այդ ծրագիրներուն:

Մ.Գ.- Շուրջ տարի մըն է, որ կը մշակուին եւ կը գործադրուին հալէպահայ համայնքի վերականգնումի ծրագիրները: Վերականգնուեցան դպրոցներ, եկեղեցիներ, ակումբներ, անհատական թէ համայնքային հաստատութիւններ: Վերականգնումի ծրագիրներուն գլխաւոր բաժինը ստանձնած է Սուրիահայութեան Օգնութեան եւ Վերականգնումի Մարմինը: Ասոր կողքին կան հսկայական նախահաշիւներ ցոյց տուող վերաշինութեան ծրագիրներ, որոնք կ‏’իրագործուին պետական անմիջական օժանդակութեամբ:

Բնականաբար նահանգը բազմաթիւ եւ բազմաբնոյթ կարիքներ ունի, որոնց ապահովելը այսօրուան պայմաններուն մէջ այնքան ալ հեշտ բան չէ, սակայն առաջին քայլերէն իսկ մեր դիմաց յայտնուած խոչընդոտներուն եթէ չյանձնուինք, եթէ հաւատանք, որ ջանքն ու փորձը միացած շատ բան կրնան փոխել, եթէ չընկրկինք եւ չյուսահատինք, կը կարծեմ, որ արդիւնքը դրական կ‏’ըլլայ:

Կը սիրեմ Հալէպը, հոսկէ կու գայ արեւմտահայաստանի գաւառներուն բոյրը, այն բոյրը, որ մեր նախահայրերը իրենց հետ բերած էին երկրէն: Բերած էին ժամանակաւորապէս, որովհետեւ գիտէին, թէ շուտով պիտի վերադառնային իրենց արտերը եւ իրենց գօտիէն կախուած բանալիներով կրկին պիտի բանային իրենց դռները: Ժամանակը արագ անցաւ, եւ անոնք չհասցուցին երթալ, սակայն բանալիները յանձնեցին մեզի, յանձնեցին նաեւ արտերուն բոյրը, որպէսզի շնչելով առաջնորդուինք դէպի մեր այգիները…

Երբ վերադառնանք մեր պապենական տունը` Հալէպը արեւմտահայը արեւմտահայ պահող նուիրական քաղաք պիտի հռչակուի…

Հարցազրոյցը վարեց Սոնա Թիթիզեան

 

2018 թ. Հոկտեմբերի 17-ին Թուրքիայի խորհրդարանում ներկայացուած չորրորդ խոշոր ուժի՝ «Լաւ» (IYI) կուսակցութեան խորհրդարանական խմբակցութեան փոխնախագահ Լիւթֆու Թուրքքանը յայտարարեց, որ սիրիացի փախստականները ներկայումս մեծ սպառնալիք են դարձել Թուրքիայի համար. «Պաշտօնական տուեալները վկայում են, որ Թուրքիայում բնակւում է 3.6 միլիոն սիրիացի փախստական, սակայն ոչ պաշտօնական տուեալներով նրանց թիւը հասնում է 4 միլիոնի։ Եթէ շարունակուի սիրիացի փախստականների հանդէպ Թուրքիայի սխալ քաղաքականութիւնը, ապա 2040 թ. նրանց թիւը կը հասնի 7․5 միլիոնի։ Ներկայումս մեր երկրում իւրաքանչիւր 20 քաղաքացուց մէկը սիրիացի է։ Կան հաշուարկներ, որ 2023 թ. սիրիացի կը լինի արդէն ամէն 13 քաղաքացուց մէկը։ Եթէ այսպէս շարունակուի, ապա Կազիայնթէպում, Շանլըուրֆայում, Հաթայում ու Քիլիսում թուրք բնակչութիւնը կը դառնայ փոքրամասնութիւն, իսկ Մերսինում ու Ատանայում բնակչութեան հաւասարակշռութիւնն ամբողջովին կը փոխուի, այսինքն մեր մարդիկ մեր հողերում կը դառնան փոքրամասնութիւն»։ Պատգամաւորի խօսքերով՝ Թուրքիան մինչ օրս սիրիացի փախստականների վրայ ծախսել է շուրջ 35 միլիառ տոլար, ինչը կը բաւարարէր թուրք ժողովրդի համար կառուցելու 4 «Մարմարա» երկաթուղային կամուրջ, 1 GAP («Հարաւ-անատոլիական նախագիծ»), 7 նեղուցի (Պոսֆորի) կամուրջ, 400 քաղաքային հիւանդանոց, 30.000 դպրոց:

Լիւթֆու Թուրքքանի վերոնշեալ խօսքերի հետ կապուած՝ նշենք, որ նրա բարձրացրած ահազանգը փաստօրէն առնչւում է լոկ Սիրիային սահմանակից կամ նրան մօտ գտնուող նահանգներին, որոնցում բնակւում են մեծ թուով սիրիացի փախստականներ։ Հետաքրքիր է, թէ ինչու թուրք պատգամաւորը չի խօսում (մօտ) ապագայում սիրիացի փախստականների՝ իրենց տները վերադառնալու հնարաւորութեան մասին, ինչը զգալիօրէն կը կրճատի Թուրքիայում սիրիացիների թիւը։ Ամէն դէպքում ներկայ դրութեամբ սիրիացի փախստականները զգալի թիւ են կազմում Թուրքիայի հարաւ-արեւելեան նահանգներում, ինչը եւ մտահոգում է Թուրքիայի ազգայնական-ազգայնամոլական զանգուածներին։

Սակայն հարկ է նշել, որ թուրքերը փոքրամասնութիւն դառնալու վտանգի տակ են ոչ միայն Թուրքիայի վերոնշեալ մի քանի նահանգներում, ինչի մասին ահազանգել է Լիւթֆու Թուրքքանը, այլեւ՝ ողջ Թուրքիայում։ Եւ սիրիացի փախստականները թուրքական իշխանութիւններին անհրաժեշտ են հենց այս համատեքստում (մի գուցէ այդ պատճառով է, որ Թուրքքանն ակնարկում է երկրի ներսում սիրիացի փախստականների երկարաժամկէտ մնալու հնարաւորութեան մասին)։ Իրականում խնդիրը Թուրքիայում քիւրտ բնակչութեան թուաքանակի աճի, ինչպէս նաեւ թուրք բնակչութեան իրական թուաքանակի մէջ է։ Թուրքիայի Սահմանադրութեան 66-րդ յօդուածի համաձայն՝ իւրաքանչիւր ոք, որ քաղաքացիութեամբ կապուած է թուրքական պետութեան հետ, ապա թուրք է։ Սա նշանակում է, որ Թուրքիայի Հանրապետութեան (ԹՀ) իւրաքանչիւր քաղաքացի թուրք է։ Սրան յաւելենք, որ Թուրքիայում մարդահամարները չեն անցկացւում լեզուական-էթնիկ հենքով եւ բարդ է յստակ ասել, թէ Թուրքիայի ներկայիս 81 միլիոնանոց բնակչութեան որքան մասն է թուրք, որքանը՝ քիւրտ (թուրքերի թիւն արհեստականօրէն ուռճացուած է, իսկ քրտերի թուաքանակը գաղտնի է պահւում իշխանութիւնների կողմից)։

Յայտնի է, որ վերջին տարիներին թուրքական իշխանութիւններին սկսել է մեծապէս մտահոգել քիւրտ բնակչութեան «աննորմալ», այսինքն՝ շատ արագ աճը (քրտերի շրջանում ծնելիութեան տեմպերը մի քանի (որոշ տուեալներով՝ 3) անգամ գերազանցում են թուրքերի շրջանում ծնելիութեան տեմպերը)։ Այդ մասին վկայում են վերջին շրջանում թուրքական իշխանութիւնների (Էրտողան, Տաւուտօղլու) արած հետեւեալ յայտարարութիւնները. «Ամէն ընտանիք պէտք է ունենայ առնուազն 3 երեխայ», «Կանանց կեանքն առանց սերունդ տալու լիարժէք չէ», «Պէտք է օրէնսդրօրէն արգելել յղիութեան արհեստական ընդհատումները», «Կանայք պէտք է երեխաներ ունենալուն վերաբերեն ինչպէս հայրենիքի առջեւ ունեցած պարտքի, որը կարելի է համեմատել բանակում ծառայելու հետ» եւ վերջապէս՝ «Հակաբեղմնաւորիչներ գործածելը հայրենիքի դաւաճանութիւն է»։ Թուրքական իշխանութիւնների այս յայտարարութիւններն իրականում ուղղուած են միայն թուրք կանանց (ընտանիքներին), քանի որ քիւրտ կանայք (ընտանիքները) այսպէս թէ այնպէս ունենում են 3 երեխայ էլ եւ անգամ մինչեւ 15 երեխայ։ Այս յայտարարութիւններին յաւելենք նաեւ այն, որ 2017 թ. Յուլիսի 15-ին՝ ռազմական յեղաշրջման փորձի 1-ամեակին, Թուրքիայի նախագահ Ռեճեպ Թայիպ Էրտողանն իր ելոյթում յայտարարեց, որ նախորդ տարի կանխելով ռազմական յեղաշրջումը՝ իրենք փրկեցին 50 միլիոնանոց (եւ ոչ թէ 80 միլիոնանոց) Թուրքիայի ապագան։ Էրտողանի այս յայտարարութիւնից յետոյ թուրքական մամուլը, փորձագէտներն ուշադրութիւն էին հրաւիրում նրա տուեալ խօսքերի վրայ, որ Թուրքիայի նախագահը չի խօսում 80 միլիոնանոց Թուրքիան փրկելու մասին, ինչը նշանակում է, որ թուրքերի թիւը երկրի ներսում կազմում է 50 միլիոն մարդ (ներկայումս կան կարծիքներ, որ Թուրքիայում քիւրտ բնակչութեան թիւը հասնում է մինչեւ 35 միլիոնի)։

Արդէն իսկ շրջանառւում են մի շարք տարեթուեր (2030, 2037 թ.), թէ Թուրքիայում երբ կը հաւասարուի թուրք եւ քիւրտ բնակչութեան թիւը։ Եւ եթէ դա տեղի ունենայ, ապա հաշուի առնելով այն, որ քրտերի շրջանում ծնելիութեան տեմպերը շատ աւելի մեծ են, ուստի եւ քրտերը թուաքանակով հեռանկարում կարող են գերազանցել թուրքերին։ Դրա համար էլ թուրքական իշխանութիւնները շարունակ փնտռտուքի մէջ են, թէ ինչպէս կարելի է դրա դէմն առնել հեռանկարում, իսկ մօտ ապագայի համար փոխել երկրի արեւելեան ու հարաւ-արեւելեան՝ գերազանցապէս քրտաբնակ նահանգների ժողովրդագրական պատկերը, եւ ձեռնարկուող քայլերի թուում է սիրիացի փախստականներին Թուրքիայի քաղաքացիութիւն տրամադրելու հնարաւորութեան մասին յայտարարելը (սկզբնական շրջանում խօսք է գնում 300.000 սիրիացու Թուրքիայի քաղաքացիութիւն տրամադրելու հնարաւորութեան մասին)։

Այս համատեքստում կարելի է տեղաւորել նաեւ այն, որ վերջին շրջանում թուրքական իշխանութիւնները գործարկեցին «ելեկտրոնային պետութիւն» նախագիծը, որի շրջանակներում գործարկուած կայքում քաղաքացիներին հնարաւորութիւն ընձեռուեց տեղեկութիւններ ստանալ իրենց նախնիների մասին եւ կազմել իրենց տոհմածառերը: Եւ ահա, կայք մուտք գործած անձանց մի զգալի մասը բացայայտել է իր հայկական արմատները։ Դժուար է պատկերացնել, թէ այդ ամէնը կարող էր անակնկալ հանդիսանալ կամ անսպասելի լինել թուրքական իշխանութիւնների համար։ Ընդհակառակը, կարելի է ենթադրել, որ «ելեկտրոնային պետութիւն» նախագծի գործարկման հիմնական դրդապատճառներից մէկը (բայց ոչ միակը) կարող է լինել Թուրքիայում բնակուող ծպտեալ հայերի շրջանում զարթօնք առաջացնելու ձգտումը, որպէսզի ասենք՝ քրտացած հայերը վերադառնան իրենց արմատներին, ինչը որոշակիօրէն կը նուազեցնի քիւրտ բնակչութեան թիւը (որոշ տուեալներով՝ Թուրքիայում կրօնափոխ հայերի թիւը կազմում է մօտ 4 միլիոն մարդ)։

Նկատենք, որ թուրք հանրայայտ պատմաբան Թաներ Աքչամի պնդմամբ՝ 2007 թ. Սթանպուլի հայկական «Ակօս» թերթի նախկին գլխաւոր խմբագիր Հրանդ Տինքին սպանել են հենց այն յօդուածի հրապարակման համար, որում նա բացայայտել էր Թուրքիայի առաջին թէ՛ քաղաքացիական, թէ՛ ռազմական կին օդաչու, Աթաթուրքի հոգեզաւակ, Թուրքիայի Հանրապետութեան խորհրդանիշներից Սապիհա Կէօքչէնի հայկական արմատները (սպանութիւնից առաջ Տինքին քննադատել էր Թուրքիայի զինուած ուժերի Գլխաւոր շտապը)։ Եւ ահա այս ամէնից յետոյ ստացւում է, որ թուրքական իշխանութիւնները ներկայումս իրենք են սեփական քաղաքացիներին ընձեռում իրենց նախնիներին ճանաչելու հնարաւորութիւն, ինչը եւ «տարօրինակ» է որակւում մի շարք շրջանակների կողմից։ Չենք բացառում, որ երկարաժամկէտ հեռանկարի համար թուրքական իշխանութիւնները որդեգրել են Թուրքիայում իսլամացած հայերի շրջանում զարթօնք առաջացնելու, նրանց միջոցով երկրի արեւելքում ու հարաւ-արեւելքում քրտերին ինչ-որ չափով հակակշռելու քաղաքականութիւն։

Այդպիսով ներկայիս տեմպերի (իրավիճակի) պահպանման դէպքում թուրքերը յիրաւի կարող են փոքրամասնութիւն դառնալ Թուրքիայում, եւ թուրքական իշխանութիւնները նոյնպէս որոշել են դրա մասին ահազանգել եւ հակաքայլեր ձեռնարկել այժմուանից։ Հակառակ պարագայում (ոչինչ չձեռնարկելու դէպքում) Թուրքիայում քրտերը հեռանկարում կարող են գերազանցել թուրքերին, եւ Թուրքիան հեռանկարում կարող է յայտնուել «քրտացման» վտանգի տակ։ Ժամանակին նման կանխատեսմամբ հանդէս է եկել հենց քիւրտ առաջնորդ, «Քրտստանի աշխատաւորական» կուսակցութեան (PKK) հիմնադիր Ապտուլլահ Օճալանը։ Առաջիկայում քրտերի շրջանում կարող է յայտնուել մի նոր առաջնորդ՝ «Օճալանի փոխարինող», որը կը փորձի «Քրտական հարցի» լուծումը տանել ժողովրդագրական ճանապարհով։ Իսկ դա թուրքական իշխանութիւնների համար կարող է շատ աւելի վտանգաւոր լինել, քան ասենք «Քրտական հարցի» լուծումը ռազմական ճանապարհով տանելու դէպքում է։

Չենք բացառում նաեւ այնպիսի սցենարի զարգացում, երբ թուրքական իշխանութիւնները հեռանկարում կարող են յայտնուել այնպիսի իրավիճակում, երբ նրանք հարկադրուած կլինեն երկրի արեւելեան, հարաւ-արեւելեան 10-15 նահանգ յանձնել քրտերին (համաձայնուելով «Քրտստանի» ստեղծմանը) եւ այդպիսով երկրում առկայ քիւրտ բնակչութեան մի զգալի մասից ձերբազատուելը (դրանից յետոյ կարող է իրականացուել նաեւ բնակչութեան փոխանակում, եւ Թուրքիայի արեւմտեան հատուածից (Սթանպուլ) քիւրտ բնակչութեան մի զգալի մասը կը տեղափոխուի «Քրտստան»)։

Կարծում ենք, որ 21-րդ դարում «Քրտստան» պետութեան ստեղծումն անխուսափելի է։ Յայտնի է, որ քրտերը (մօտ 50 միլիոն մարդ) մերձաւորարեւելեան տարածաշրջանում բնակւում են միմեանց հարեւան 4 երկրում՝ Թուրքիա, Իրան, Իրաք եւ Սիրիա։ Ներկայ դրութեամբ Իրաքի ու Սիրիայի քրտերը այդ երկրների յայտնի իրադարձութիւնների պատճառով արդէն իսկ գտնւում են տէ-ֆակտօ անկախ (կամ կիսանկախ) վիճակում։ Մեր կարծիքով՝ հերթը հասել է Իրանի քրտերին, որոնք ոտքի կանգնելու համար ըստ ամենայնի սպասում են (ԱՄՆ-ի ու Իսրայէլի կողմից) Իրանը ներսից «պայթեցնելուն», այլ կերպ ասած՝ Իրանում իրաքեան եւ/կամ սիրիական սցենարն իրագործելուն։ Եթէ դա տեղի ունենայ, ապա ժամանակի ընթացքում կը գայ նաեւ Թուրքիայի հերթը, եւ Թուրքիայի քրտերի ոտքի կանգնելու ու յաջողութեան դէպքում տարածաշրջանում կը ստեղծուի մէկ ընդհանուր «Քրտստան» պետութիւն, եւ Հայաստանի Հանրապետութիւնը չպէտք է ուշանայ այդ երկրի յարաբերուելու վերաբերեալ համապատասխան ռազմավարութիւն մշակելու հարցում (ինչպէս նաեւ պէտք է պատրաստ լինի հարեւան Իրանում վերոնշեալ հնարաւոր զարգացումների սցենարին)։

Հայկ Գաբրիէլեան

Թրքագէտ, փորձագէտ

ՀԱԼՔԻՏԻՔԻ, Յունաստան.- Ճատրակի համաշխարհային դաշնակցութեան կայքէն կը տեղեկանանք, որ 30 Հոկտեմբերին, Յունաստանի մէջ տեղի ունեցան ճատրակի աշխարհի ախոյեանութեան մինչեւ 16 տարեկան վարպետներու վերջին՝ 11րդ հանգրուանի մրցումները։

Հայաստանի Ճատրակի պատանիներու հաւաքականի անդամ Շանթ Սարգսեան իր մրցումը հաւասարութեամբ աւարտեց լեհ Փավել Թեքլաֆի դէմ, դառնալով մինչեւ 16 տարեկաններու աշխարհի ախոյեան։

Սարգսեան առանց պարտութեան աւարտեց մրցաշարքը եւ 11 մրցումներու ընթացթքին կրցաւ հաւաքել 9 կէտ, արձանագրելով 7 յաղթանակ եւ 4 հաւասարութիւն։

Watch the ANCA policy explainer videos

Quick Videos Cover Key ANCA360 Policy Priorities

WASHINGTON—A series of six recently released “explainer” videos highlight key aspects of the Armenian National Committee of America’s (ANCA) 360-degree pro-Armenian advocacy – ranging from stronger U.S.-Armenia relations to support for Artsakh’s freedom and justice for the Armenian Genocide.

The videos – which are each between one and two minutes long – define the ANCA’s overarching policy objectives, review the organization’s record of results, and then set forth our current advocacy priorities.  These videos are on YouTube and available across multiple social media platforms:

“Results matter. You deserve them. Our community, Armenia, and Artsakh need them,” said ANCA Chairman Raffi Hamparian. “That’s why we’re inviting you to watch our six ANCA360 videos – quick ‘explainers’ covering each of our top pro-Armenian policy priorities. Our new, content-rich advocacy agenda represents a fresh approach to Armenia’s future – a diverse array of policy priorities, each results-driven, and all aligned with the North Star of our Armenian Cause – the security, prosperity and long-term viability of the Armenian nation. Watch, then tell us what you think, on social media or by emailing ideas@anca.org.”

ANCA360: U.S. Policy on Artsakh | Peace & Freedom

ANCA360: U.S. Policy on Genocide | Truth & Justice

ANCA360: U.S. Turkey Ties | Integrity & Accountability

ANCA360: U.S. Foreign Assistance | Aid & Trade

ANCA360: U.S. Armenia Ties | Partnership & Progress

ANCA360: ANCA Youth | Inspiration & Empowerment

Ազգային ժողովի նախագահ Աշոտ Ղուլեան Հոկտեմբեր 30-ին ընդունեց Պելճիքայի խորհրդարանի անդամ, «Ռեֆորմիստական շարժում» կուսակցութեան միջազգային կապերու գծով նախագահ Ժան-Ժագ Ֆլաօն եւ նոյն կուսակցութեան միջազգային կապերու փոխնախագահ Ճուլի Սզման, որոնք Արցախ ժամանած են Հայ Դատի Եւրոպայի յանձնախումբի նախագահ Գասպար Կարապետեանի եւ յանձնախումբի գործադիր տնօրէն Հեղինէ Էւինեանի ուղեկցութեամբ:

Ողջունելով հիւրերը՝ Խորհրդարանի ղեկավարը նշած է, որ այս հանդիպումը յարմար առիթ է՝ խօսելու մարդկային ու ժողովրդավարական այն արժէքներուն մասին, որոնք կը միաւորեն երկու երկիրներուն ժողովուրդները՝ անկախ իրենց ծննդավայրէն: Աշոտ Ղուլեան նաեւ կարեւորութեամբ անդրադարձած է մէկ տարի առաջ Արցախի եւ Պելճիքայի միջեւ ձեւաւորուած յարաբերութիւններուն՝ յատկապէս ընդգծելով «Արցախի Հանրապետութիւն-Պելճիքայի Թագաւորութիւն Ֆլանտրիայի խորհրդարան» բարեկամական խումբի եւ Արցախի Հանրապետութիւն-Պելճիքա ֆրանսախօս օրէնսդիրներու, գիտական ու հասարակական ոլորտներու ներկայացուցիչներուն հետ բարեկամութեան շրջանակի դերակատարութիւնը: Այս առումով խորհրդարանի ղեկավարը առաջարկած է մտածել համագործակցութեան յստակ օրակարգի ձեւաւորման մասին:

Շնորհակալութիւն յայտնելով ընդունելութեան համար՝ Պելճիքայի խորհրդարանի անդամ Ժան-Ժագ Ֆլաօ նշած է, որ խորհրդարաններն ու խորհրդականները պէտք է կարենան յարաբերիլ առանց դժուարութիւններու, այդ մէկը թոյլ կու տայ ապահովել տնտեսութիւններու եւ այլ կարեւոր բնագաւառներու զարգացումը:

Հանդիպման ընթացքին կողմերը քննարկեր են նաեւ միջկուսակցական  համագործակցութեան հնարաւորութիւններուն եւ խորհրդարանին ու քաղաքական կեանքին մէջ կանանց ներկայացուածութեան վերաբերող թեմաներ:

Հանդիպման ներկայ եղած են ԱԺ նախագահի տեղակալ, Արցախի Հանրապետութիւն–Պելճիքա ֆրանսախօս օրէնսդիրներու, գիտական ու հասարակական ոլորտներու ներկայացուցիչներուն հետ բարեկամութեան շրջանակի նախագահ Վահրամ Բալայեան, ԱԺ արտաքին յարաբերութիւններու մշտական յանձնաժողովի նախագահ Արզիկ Մխիթարեան եւ Արտաքին գործերու նախարարի տեղակալ Ֆելիքս Խաչատրեան:

Պելճիքայի խորհրդարանի անդամները այնուհետեւ հանդիպած են Արցախի Հանրապետութիւն–Պելճիքա ֆրանսախօս օրէնսդիրներու, գիտական ու հասարակական ոլորտներու ներկայացուցիչներու հետ բարեկամութեան շրջանակի անդամներուն հետ:

Բարեկամութեան շրջանակի նախագահ Վահրամ Բալայեան, բացումը կատարելով հանդիպումին, կարեւորութեամբ նշած է հիւրերու այցը եւ յետագայ յարաբերութիւններու ձեւաւորումը՝ հաշուի առնելով ատրպէյճանական ջանքերը՝ Արցախը արհեստականօրէն մեկուսացնելու ուղղութեամբ: Վահրամ Բալայեան նաեւ նշած է, որ Արցախը պէտք է դիտարկել ոչ թէ որպէս տարածք՝ այլ ժողովուրդ, որ ունի արժանավայել կեանքով ապրելու իրաւունք:

Հանդիպման ընթացքին կողմերը զրուցած են նաեւ երկու երկիրներու խորհրդարանական համակարգերուն, անոնց կառուցուածքին եւ խորհրդարանական դիւանագիտութեան վերաբերող թեմաներու շուրջ:

Առաւօտեան պատուիրակութիւնը այցելած է Ստեփանակերտի յուշահամալիր, ծաղիկներ զետեղած եւ յարգանքի տուրք մատուցած Արցախի անկախութեան համար զոհուած հայորդիներու յիշատակին:

«Երկիր Մետիա» պատկեռասփիւռի կայանի «Երկրի հարցը» հաղորդման հիւրն է ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, ՀՅԴ Բիւրոյի Հայ Դատի եւ քաղաքական հարցերու գրասենեակի պատասխանատու Կիրօ Մանոյեան».

Birmingham, MI – Mari Manoogian, the Democratic candidate for Michigan’s 40th State House district, has received the enthusiastic endorsement of the Armenian National Committee of America (ANCA), as she marches toward victory on November 6th.

“We are so incredibly proud to support Mari, who stands up for what is in the best interests of the entire district,” said Lara Nercessian, Chairwoman, ANC of Michigan, who has been an ardent supporter since Manoogian announced her candidacy last year. “She is a proud and strong member of our community and one that will shine a light on the district, foster growth and create change.”

“I am honored to receive the endorsement of the Armenian National Committee of America. The advocacy work done by the ANCA to promote the best interests of Armenians in the U.S. and around the world is vital to engaging the public on important issues like genocide education awareness and recognition. We are also grateful for the support we received from the ANC-Michigan, which helped us build momentum in the early days of our campaign. I look forward to sharing the stories of the 17,000 Armenian Americans living in Michigan, including the 11,000 Armenian Americans living in Metro Detroit, and fighting for the best interests of all Michiganders when I am elected to the state legislature.”

Manoogian is a great-grandchild of survivors of the Armenian Genocide from Sepastia and Keghi on her mother’s side, and Yerzinga and Keghi on her father’s side. Her family settled in Metro Detroit. Manoogian attended the Armenian Relief Society (ARS) Zavarian Armenian language school in Troy, Mich. for 10 years. She also participated in the St. Nersess Armenian Seminary summer conferences and was active in the Armenian Youth Federation (AYF) and Armenian Church Youth Organization of America (ACYOA). She is an active member of the AGBU Young Professionals in Detroit, and worked at AYF Camp Haiastan in Massachusetts and Hye Camp in Illinois.

Born and raised in Birmingham, Michigan, she attended Birmingham Public Schools and graduated from Seaholm High School. She attended the George Washington University where she earned her degree from the Elliot School of International Affairs. During her tenure as an undergraduate, she interned for former Congressman John D. Dingell, the Council on Foreign Relations and Ambassador Samantha Power at the U.S. Mission to the United Nations. Upon graduation, she worked in the Office of English Language Programs and the Office of eDiplomacy at the U.S. Department of State where she began her career in public service. During this time, she completed a graduate degree in Global Communication at GW.

Manoogian has run an exemplary campaign, beating formidable primary opponent Nicole Bedi by a 53 to 47 margin. She has received a broad range of endorsements from federal, state and local leaders including President Barack Obama, Senator Gary Peters and former State Senator Gretchen Whitmer and a myriad of local media, union and civic organizations.

For more information about Mari Manoogian, please visit: https://www.mariformi.com/.

For more information about the ANCA and its endorsements, please visit: https://anca.org/.

Araxie Altounian

Sirvard Kirishjian Kurdian, one of the last survivors of the Armenian Genocide, passed away peacefully at the age of 106, on Saturday, October 27, north of Toronto. Born in Garin (Erzerum) in August 1912 to Yeghishé Kirishjian, a textile merchant, and his wife Yepraksé, Sirvard was the youngest of six children, three of whom died of illness in their hometown. When the forced exodus of Armenians began in 1915, the barely 3 year-old Sirvard crossed the long road to Mosul with her mother and two siblings, one of whom died of thirst on the road.

After the end of World War I Sirvard’s mother decided to move to Aleppo, hoping to find relatives there. Young Sirvard was placed in several orphanages in order to survive famine. It fell upon her sister Araksi to take her to an orphanage known to Armenians as “Hokedoun”, pretending the two siblings had lost their mother. When Sirvard contracted leprosy and came close to losing her sight, she was taken out, and after recovering, was placed in a Catholic orphanage. There, the Orthodox children were not given Holy Communion, so she was converted to the Catholic faith. When her mother found out that the young girl had become a Catholic, she pulled her out again.

Through the assistance of the newly formed association of Erzerum Armenians, Sirvard attended the Kilikian School. Given her family’s situation, she never owned books during her school years, but copied her classmates’ books in her copybooks. During a cultural event, she recited Daniel Varoujan’s “The Red Earth” (Կարմիր Հողը) with such intense emotion that she caught the attention of the school benefactor, Missak Azirian. Learning that she was a fatherless child, he offered to pay her tuition until her graduation at the age of fourteen.

After her sister Araksi’s death at the age of twenty three, Sirvard remained Yepraksé’s only surviving child. At age fifteen she married another orphan from Erzerum, Khachig Kurdian. Having grown up in the AGBU orphanages of Mosul, Jerusalem, Beirut, and finally Aleppo, Khachig had learned to drive tractors with the hope of migrating to the newly formed Soviet Armenia and working in the field of agriculture; however, political and financial obstacles got in the way, and he worked as a truck driver in Syria, often traveling to the Syrian desert for weeks on end. As a young mother, Sirvard complemented her husband’s modest income by doing exquisite embroideries and crochet – some of the finest in Aleppo. The couple had four children. In the 1960’s they moved to Beirut, Lebanon, where Khachig died in 1974. Sirvard moved to Canada in 1991 and settled north of Toronto with her family.

By the time she was 102, Sirvard had created numerous crochet covers for the altars and chalices of some twenty Armenian churches in Toronto, Armenia and Artsakh. She was also an excellent cook, very well versed in traditional Armenian cuisine.

Adored by her children, grandchildren and great grandchildren, Sirvard remained the strong central pillar of her family. If perseverance, patience and hard work braced Sirvard to face the hardships of her youth, the secret of her longevity is expressed in her own words: “When I see all this love and affection around me, I don’t want to go.” Sirvard will be dearly missed by her family and friends whose lives she touched with her love and devotion.

ԵՐԵՒԱՆ, «Արմէնփրէս».- 29 Հոկտեմբերին, պաշտպանութեան նախարարի պաշտօնակատար Դաւիթ Տօնոյեան ընդունեց տարածաշրջանային այցելութեամբ Հայաստան գտնուող Մինսկի խումբի համանախագահներ Իկոր Փոփովը, Էնտրու Շոֆըրը եւ Ստեֆան Վիսքոնթին: Հանդիպման մասնակցեցաւ նաեւ ԵԱՀԿի գործող նախագահի անձնական ներկայացուցիչ Անժէյ Քասփըրչիք:

Համանախագահներուն խնդրանքով Դաւիթ Տօնոյեան անդրադարձաւ հայ-ատրպէյճանական պետական սահմանին եւ արցախա-ատրպէյճանական ուժերու շփման գիծին վրայ տիրող իրավիճակին:

Տօնոյեան ընդգծեց Սեպտեմբերին Տուշանպէյի մէջ ուղիղ եւ անմիջական կապի գործարկման վերաբերեալ Հայաստանի վարչապետին եւ Ատրպէյճանի նախագահին միջեւ ձեռք բերուած պայմանաւորուածութեան կարեւորութիւնը՝ յոյս յայտնելով, որ համանախագահող երկիրները ջանք կը գործադրեն կողմերուն միջեւ նախիջեւանեան ուղղութեամբ գործող կապի օրինակով միւս ուղղութիւններով եւս նման կապի հաստատման ու գործարկման ուղղութեամբ:

 Քաղաքացիական անհնազանդութեան զէնքը, այս կէտին վրայ, սպառած է ինքզինք։ Այս կէտէն անդին, այդ զէնքը ուղղուած է մեր ազգային գերագոյն շահերուն դէմ և, առաջին հերթին, ժողովրդային շարժման դէմ։ Պր. Վարչապետը ունի միայն մէկ շինիչ և ազգանպաստ ճանապարհ։ Բանակցութիւններու ճանապա՛րհը։

Կարօ Արմենեան

ՀՀ Սահմանադրութիւնը ձևաւորուած է Արևմտեան ժողովրդավարական կարգերու էական սկզբունքներով։ Ան կը ձգտի քաղաքական հակամարտ ուժերու խաղաղ հաւասարակշռութեան։ Ան չի ջնջեր տարբերութիւնները։ Չի խեղդեր հակադրութիւնները։ Հակառակ յաճախ յեղյեղուած և ոչ-գիտակ կարծիքներու, ան նաև, ինքն ըստ ինքեան, չի ներկայացներ ազգային ընդհանուր համաձայնութիւնը։ Ան օրինակարգուած բեմ կը հայթայթէ հակընդդէմ ուժերուն, որպէսզի այս վերջինները ԿԱՐՈՂԱՆԱՆ դարբնել այդ համաձայնութիւնը ամէնօրեայ փոխներգործութեամբ։

Յիշեալ փոխներգործութեան անունը, սիրելի գործընկերներ, ԲԱՆԱԿՑՈՒԹԻՒՆ է։ Եւ բանակցութիւնը կ՚ենթադրէ երկուստեք յստակացնել առաջադրութիւնները, հաստատել ընդհանուր թիրախները, կողմերու առաջնահերթութիւնները, կարելիներն ու անկարելիները, բիւրեղացնել բանակցութեան աշխատանքային գօտին և գործել փոխզիջումային մտայնութեամբ։

Բոլոր փաստերը ցոյց կու տան, որ Պր. Վարչապետին կողմէ նշանակուած բանակցողները չեն կրցած բանակցիլ։ Անոնք խօսած են վերջնագրի լեզուով։ Անոնք մերժած են նոյնիսկ նկատի առնել Դաշնակցութեան առաջարկները։ Անոնք առհասարակ չեն գիտցած, թէ որու՞ն հետ կը բանակցին։ Կամ չեն ուզած բանակցային գործընթացի այդ բանալի պայմանը իւրացնել և կիրարկել։

Պէտք է ենթադրել, որ Պր. Վարչապետին կողմէ բանակցողները գործած են այն դիրքերէն, որ այս բանակցային գործընթացը ընդամէնը իրենց կողմէ ստեղծուած սնոտի բեմադրութիւն է։ Գործած են այն թիւր համոզմամբ, որ իրենք մեծամասնութիւն են, այս կէտին վրայ, Ազգային Ժողովին մէջ առանց պահ մը իսկ անդրադառնալու, որ իրենք փոքրամասնութիւն մըն են և հանգուցալուծման հասնելու իրենց միակ ճամբան լուրջ և շրջահայեաց բանակցութիւնն է։

Ըսած եմ ասկէ առաջ և կը կրկնեմ։ Փողոցի գործողութիւնը գտած է վերջ։ Հիմա այլևս ժամանակն է, որ գործէ քաղաքական դատողութիւնը։ ԲՈԼՈՐ ԿՈՂՄԵՐՈՒ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԴԱՏՈՂՈՒԹԻՒՆԸ։ Քաղաքացիական անհնազանդութեան զէնքը, այս կէտին վրայ, սպառած է ինքզինք։ Այս կէտէն անդին, այդ զէնքը ուղղուած է մեր ազգային գերագոյն շահերուն դէմ և, առաջին հերթին, ժողովրդային շարժման դէմ։ Պր. Վարչապետը ունի միայն մէկ շինիչ և ազգանպաստ ճանապարհ։ Բանակցութիւններու ճանապա՛րհը։ Եւ այդ ճամբուն վրայ մաքսիմալիստ լուծումներ չեն կրնար ըլլալ։ Եւ բոլոր անոնց, որոնք կը շարունակեն ամէն քայլափոխի այպանել Դաշնակցութիւնը քաղաքական բեմի ձախաւերութիւններուն համար, կ՚ուզեմ անկեղծօրէն յիշեցնել, որ Դաշնակցութիւնը չէ թշնամին։ Դաշնակցութիւնը հայոց հայրենիքին անկեղծ զինուորն է։

 

The Armenian National Assembly voted 62 to 2 today to reject proposed amendments to the Electoral Code. The bill needed 63 votes to pass.

This was the second attempt to pass the law after the Parliament failed to do so on October 22.

Tatev Hakobyan, member of the Armenian weightlifting team has won three gold medals at the 2018 Junior&U23 Weightlifting Championships underway in Zamosc, Poland.
Hakobyan competed in the 90kg weight category, the National Olympic Committee reported. The Armenian athlete lifted 108kg at the snatch and 129 kg at the at the clean and jerk, winning respective small golds of the two events.

With a combined weight of 234 kg, the Armenian was named World Champion.

Համազգայինի Կեդրոնական Վարչութիւնը խոր կսկիծով կը գուժէ Լիբանանահայ մտաւորական, թատերագիր եւ Համազգայինի շքանշանակիր՝

Արա Արծրունիի

մահը, որ պատահեցաւ 29 Հոկտեմբեր 2018-ին, Պէյրութի մէջ։

Ծնած է 1932-ին, Պէյրութի մէջ:

Գրական գործերով աշխատակցած է «Բագին» եւ «Կամար» հանդէսներուն, «Սփիւռք» եւ «Արծիւ» շաբաթաթերթերուն, ինչպէս նաեւ «Ազդակ» օրաթերթին:

Հրապարակագրական յօդուածները լոյս տեսած են «Ազդակ»-ի եւ «Արծիւ»-ի մէջ: Անդամ եղած է Հայաստանի գրողներու միութեան` 2012 թուականէն:

Հրատարակուած գիրքերն են` «Վիրաւոր ծիծեռնակը» (պատմուածքներ), Պէյրութ, 1967, «Եղեռնի հետքերով» (հրապարակագրական), Պէյրութ, 1972, «Ես զոհ, ես դահիճ» (4 թատրերգութիւններու հաւաքածոյ), Ա. տպագրութիւն` Երեւան, 1993, Բ. տպագրութիւն` Պէյրութ, 1995, «Անաւարտ վէպը» (թատրերգութիւն), Պէյրութ, 2006, «Ողջոյն…», «Պահածոյի տուփերը» (թատրերգութիւններ), Անթիլիաս, 2006, «Մարիօ՛, ծաղկա՛ծ են ծառերը», թատրերգութիւն), Պէյրութ, 2008, «Թատրերգութիւններ» (երկու հատոր, ինը թատրերգութիւն), Երեւան, 2010, արեւելահայերէնի վերածուած, «5 թատրերգութիւններ», Պէյրութ, 2012, «Ծուէնները» (Երեւակայածին վէպ), Պէյրութ, 2017:

Արա Արծրունի գլխաւորաբար ճանչցուած է իր հեղինակած թատերախաղերով: Այս տարուան ընթացքին Յակոբ Տէր Ղուկասեանի բեմադրութեամբ Համազգայինի «Գասպար Իփէկեան» թատերախումբը բեմ բարձրացուց Արծրունիի «Կոնտոլիզա, իմ սէր» թատերախաղը, իսկ այս օրերուն, դարձեալ Յակոբ Տէր Ղուկասեանի բեմադրութեամբ Էշրեֆիէի «Մոնօ» սրահին մէջ կը բեմադրուի անոր «Մժեղը» թատերախաղը, արաբերէնով:

Ան 2010 թուականին պարգեւատրուած է Հայաստանի Հանրապետութեան սփիւռքի նախարարութեան կողմէ` իր թատրերգութիւններուն արեւելահայերէնի վերածուելուն առիթով, 2017-ին արժանացած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան «Ս. Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանին, իսկ 2018-ին պարգեւատրուած է Համազգայինի կեդրոնական վարչութեան շքանշանով:

Կիրակի, 28 Հոկտեմբեր 2018-ին, Աւստրիոյ Հայ Դատի Յանձնախումբին կազմակերպութեամբ տեղի ունեցաւ Աւստրիոյ մէջ ՀՀ. արտակարգ եւ լիազօր դեսպան դոկտ. Արման Կիրակոսեանի հեղինակած ու 2018-ին հրատարակուած «Armenia and Soviet Turkish Relations in Diplomatic Documents, 1945-1946» գիրքի շնորհահանդէս-գինեձօնը։ Հայկական հարցի նորագոյն պատմութեան մէջ գիտական այս աշխատութիւնը կու գայ լուսարձակի տակ առնելու միջազգային յարաբերութիւններուն մէջ, յատկապէս Խորհրդային Միութեան եւ Թուրքիոյ յարաբերութիւններուն ընթացքն ու զարգացումը հայկական հարցին նկատմամբ։

Ձեռնարկին սկիզբը բարի գալուստի եւ բացման խօսքով հանդէս եկաւ տոքթ. Վրէժ Սահակեանը, որուն յաջորդեց գեղարուեստական յայտագիր։ Ապա իրաւաբան Գէորգ Յակոբճեան ամփոփ ձեւով ներկայացուց գիրքին մասերն ու բովանդակութիւնը։ Անդրադարձ կատարուեցաւ գիրքին մէջ տեղ գտած հայկական հարցի եւ տարածքային խնդիրներու պատմական հոլովոյթին, Սան Սթեֆանոյի դաշնագրէն մինչեւ Սեւրի, Պրէսթ Լիթովսկիի, Պաթումի, Մուտրոսի, Ալեքսանդրապոլի, Մոսկուայի, Կարսի ու Լոզանի պայմանագրերուն։ Դաշնագրերու եւ անոնց հետեւանքներու ներկայացումէն ետք, ներկայացուեցաւ 1920-1990 ժամանակաշրջանին Խորհրդային Միութիւն, Խորհրդային Հայաստան եւ Թուրքիա յարաբերութիւններուն եւ այդ յարաբերութիւններու վերիվայրումներուն, շեշտը դրուելով 1945-1953 թուականներուն Խորհրդային Միութեան կողմէ Թուրքիայէն Կարսի ու Արտահանի տարածքները պահանջելու գործընթացին ու այդ գործընթացին մէջ գերտէրութիւններուն, այս պարագային Ամերիկայի եւ Մեծն Բրիտանիոյ դերակատարութիւններուն, Խորդհային Հայաստանի եւ սփիւռքահայութեան աշխատանքներուն։

Գիրքի ներկայացումէն ետք, խօսք առաւ գիրքի հեղինակ դոկտ. Արման Կիրակոսեանը, որ շնորհակալութիւն յայտնեց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան «Խաչիկ Պապիկեան Հրատարակչական Հիմնադրամին», գիրքին անգլերէն հրատարակութիւնը ստանձնելուն համար, ապա հանգամանօրէն ներկայացուց գիրքին մէջ տեղ գտած արխիւային փաստաթուղթերուն պատմութիւնն ու յաջորդականութիւնը, որոնք կը վերաբերէին թիւ 410 թղթածրարին (1945-ին Խորհրդային գերագոյն իշխանութիւններուն թելադրանքով, Խորհրդային Հայաստանի ղեկավարութեան կողմէ պատրաստուած «Թուրքիոյ կողմէ գրաւուած տարածքներու» տեղեկանքին, որմէ օրինակ մը պահուած էր հեղինակին հօր, 1975-1985 Խոհրդային Հայաստանի Արտ. Գործոց նախարար Ճոն Կիրակոսեանի մօտ եւ որ այսօր յանձնուած է Հայաստանի ազգային արխիւին), այս հարցով հրապարակուած միջ-պետական դիւանագիտական փաստաթուղթերու եւ նամակակցութիւններու ինչպէս նաեւ վերլուծութիւններ կատարեց այդ օրերուն արձանագրուած դէպքերուն տուն տուած պատճառներուն։ Դոկտ. Կիրակոսեանի ելոյթէն ետք տեղի ունեցաւ հարց ու պատասխան ապա աւանդական գինեձօնի արարողութիւն եւ հիւրասիրութիւն։
Այս գիրքը միայն պատմական նշանակութիւն չունի, այլ միջազային օրէնքի, միջազգային յարաբերութիւններու եւ հայ դատի իրաւական ու արդար լուծման տեսակէտէն դիտուած լուրջ այժմէական եւ ուսուցողական է, որուն համար շնորհակալ ենք հեղինակին եւ «Խաչիկ Պապիկեան» հրատարակչական հիմնադրամին։

 

Վահէ Սարգսեան

Դեկտեմբերին նախատեսուող ՀՀ ԱԺ ընտրութիւններում, Նիկոլ Փաշինեանի միանձնեայ իշխանութեան հնարաւոր հաստատումից բխող բազմաթիւ վտանգներին ԱՄՆ ազդեցիկ պաշտօնեայ Ճոն Պոլթընի` ՀՀ կատարած այցը գումարեց եւս մէկը, եւ ամէնառանցքայինը` արցախեան խնդրում ոչ հայանպաստ սցենարների իրագործման վտանգը: Պարզորոշ է, որ ԱՄՆ-ի համար մեր տարածաշրջանում առաջնային խնդիրը կայունութիւնն է, որն անմիջականօրէն առնչւում է վառելիքաէներեգետիկ պաշարներն առաւել անվտանգ տեղափոխելու, այն է` տարանցիկութեան խնդրին, ինչը մեծապէս կ’օժանդակի նաեւ տուեալ երկրները Ռուսաստանի ազդեցութիւնից ԱՄՆ տնտեսաքաղաքական ազդեցութեան գօտի տեղափոխելու բարդագոյն խնդրի լուծմանը:

Այդպէս տեղի ունեցաւ նաեւ Վրաստանի պարագայում, երբ Վարդերի յեղափոխութեամբ իշխանութեան գլուխ եկած երիտվրացիները մի քանի տարի անց երկիրը տարանցիկ գօտու վերածելու եւ տնտեսական վերելքի ապահովման համար անհրաժեշտ երկարատեւ կայունութիւն հաստատեցին մէկուկէս տասնամեակ գլխացաւանք դարձած աբխազական եւ հարաւօսական հիմնահարցից վերջնականապէս ձերբազատուելու միջոցով: Պարզորոշ է, որ առանց ԱՄՆ-ի թոյլտուութեան անգամ պէտքարան չգնացող Մ. Սահակաշվիլին 2008 թ. օգոստոսեան արկածախնդրութեանը գնաց յատուկ հաշուարկներից ելնելով եւ իրերի զարգացման հնարաւոր սցենարները քննարկելուց յետոյ: Ցխինվալի ուղղութեամբ կայծակնային յարձակումներ գործելով վերջինս ակնկալում էր երկու արդիւնք.

  1. Յանկարծակի բերելով օսերին` Թիֆլիսի իշխանութիւնն արագօրէն տարածել երկրամասի վրայ` դառնալով «պատմական» այդ գործընթացի հեղինակ:
  2. Պարտութեան եւ ռուսական միջամտութեան պարագայում կը վերանային Հարաւային Օսիայի 30%-ը կազմող, վրացական ազգաբնակչութեամբ ստեղծուած եւ նախկին այդ ինքնավար մարզը «շերտաւոր կարկանդակի» վերածած վրացաբնակ անկլավները, կ’արդարացուէին մինչ այդ առկայ եւ շուրջ մէկուկէս տասնամեակ բազմաթիւ ձեւաչափերով տարուող բանակցային գործընթացները միակողմանի կերպով խզելու եւ բոլոր տեսակի յանձնաժողովներն ու միջնորդ մարմինները վերացնելու՝ Դագոմիսեան պայմանագիրն անտեսելու փաստերը, եւ այս ամէնի արդիւնքում ինքը՝ Մ. Սահակաշվիլին, վերջնականօրէն կը ձերբազատուէր հարաւօսական եւ աբխազական հարցերից: Աւելին՝ հիմնաւոր պատճառներ կ’ունենար իրագործելու հիմնական նպատակը կամ երազանքը` վերջնականօրէն խզելու բոլոր տեսակի կապերը ՌԴ-ի հետ, ինչը եւ տառացիօրէն տեղի ունեցաւ: ԱՄՆ-ն, եթէ անգամ չէր ծրագրել այս յարձակումը, ապա, մտքում ունենալով այսպիսի արդիւնքների ակնկալիքներ, միանգամայն լուռ հետեւեց գործընթացներին: Բնականաբար, այս ամէնի արդիւնքում, Ռուսաստանը յայտարարուեց միջազգային ակրեսոր, զաւթիչ եւ այլն, միւս կողմից` ԱՄՆ-ն ստացաւ իր համար բաղձալի երկարատեւ կայունութիւնը` որի պայմաններում միանգամայն հանգիստ եւ անտրտունջ կերպով Վրաստանը վերածեց սեփական տարանցիկ, էներգետիկ եւ տնտեսաքաղաքական հետաքրքրութիւնների կայուն հարթակի:

Ի՞նչ է տեղի ունենում ՀՀ-ի պարագայում: Ըստ Պոլթընի ենթադրութիւնների` Դեկտեմբերին ՀՀ-ում կը ձեւաւորուի Նիկոլ Փաշինեանի բացարձակ մենիշխանութիւնը, որը կ’ունենայ լայն ժողովրդականութիւն, որին այլեւս չի վախեցնի արցախեան հակամարտութեան կարգաւորման խնդրում կիրառել ցանկացած սցենար: Ճոն Պոլթընը, այդպիսով նաեւ ԱՄՆ-ն, յոյս ունեն, որ դեկտեմբերեան իրադարձութիւններից յետոյ ստեղծուելիք նոր իրողութիւններում իրենք, Նիկոլ Փաշինեանի միջոցով, եւ բաւականին հեշտութեամբ կը կիրառեն իրենց գծագրած սցենարը, որի մէջ, ինչպէս ՀՀ-ից հեռացող ԱՄՆ դեսպանը պարզորոշ յայտարարեց, մտնում է «գրաւեալ շրջանների վերադարձի» կէտը:

Պարզորոշ է, որ մինչ օրս նման սցենարի կիրարկում տեղի չի ունեցել, այսինքն` ՀՀ նախկին իշխանութիւնները չեն գնացել այդ քայլին, քանի որ դա կը դառնար առանց այն էլ լայն ժողովրդականութիւն չվայելող իշխանութիւնների մահախօսականը, ինչպէս տեղի ունեցաւ Լ. Տէր Պետրոսեանի պարագայում: Անգամ կարգաւորման «Մատրիտեան սկզբունքների» առկայութեան պայմաններում միջազգային շրջանակների (այդ թւում՝ ԱՄՆ-ի) համար ակնյայտ էր այդ իրողութիւնը, որից ելնելով էլ վերջիններս, կանխատեսելով ՀՀ իշխանութիւնների արձագանքների բնոյթը, ինչ որ տեղ անիմաստ էին համարում այդ հողի վրայ ճնշել նրանց կամ կիրառել նման բնոյթի այլ մեխանիզմներ: Արցախեան խնդրի կարգաւորման ընթացքի վերբեռնման համար ԱՄՆ-ին հարկաւոր էին նոր եւ կտրուկ շրջադարձեր ՀՀ ներքաղաքական կեանքում, ինչը եւ այսօր առկայ է:

Նոր իրողութիւնների պայմաններում ԱՄՆ-ն լաւ է հասկանում, որ մատի մէկ շարժումով հարիւր հազարաւոր քաղաքացիների ոտքի հանելու ընդունակ Ն. Փաշինեանին այլեւս դժուար չի լինի «կառավարել», «համոզել» կամ «դաստիարակել» նշեալ զանգուածներին նաեւ այս հարցում: ԱՄՆ-ի դեսպանատան վերլուծաբանները, կարծում ենք, շատ պարզորոշ տեսնում են, թէ նախկինում մի շարք հարցերի (փողոցներում կարմիր գծերով առանձնացուած վճարովի կայանատեղեր, արագաչափերի սահմանած տուգանքներ, տրանսպորտի ուղեվարձի թանկացում, պետական համակարգից հարիւր հազարաւոր աշխատակիցների կրճատման մասին յայտարարութիւններ եւ այլն) շուրջ իրենց անհամաձայնութիւնը փողոցներ փակելու եւ զանգուածային անհնազանդութիւններ իրականացնելու միջոցով արտայայտող զանգուածներն այսօր ինչպէս են այդ նոյն հարցերի գոյութիւնն անտեսում, լուռ եւ անտրտունջ, շատ դէպքերում՝ ուրախութեամբ, համաձայնւում նոր իշխանութիւնների հետ: Միջանկեալ նշենք նաեւ, որ առաջիկայում նախատեսուող ԼԳԲՏ համայնքի  (Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender) շքերթի իրականացումը եւս ԱՄՆ-ն դիտարկում է որպէս լրջագոյն մի թեստ՝ եւս մէկ անգամ համոզուելու համար Ն. Փաշինեանի` ամբոխացման ճանապարհին գտնուող ժողովրդին ամէն տեսակի հարցերում լիարժէք համոզելու վարպետութեան մէջ: Արդիւնքում՝ ԱՄՆ-ն յետդեկտեմբերեան շրջանը դիտարկում է արցախեան խնդրի կարգաւորման գործում սեփական սցենարի իրագործման ամենայարմար ժամանակաշրջանը:

Ունենալով ՀՀ-ում «բարենպաստ» պայմաններ՝ ԱՄՆ-ն, ինչպէս յայտարարեց Պոլթընը, կը սկսի այդ հողի վրայ համապատասխան լայնածաւալ աշխատանքներ տանել նաեւ Պաքւում: Քաղաքական եւ պիզնես ահաբեկչութիւնների, «հակայեղափոխական» որակումների, Ռ. Քոչարեանի եւ Ս. Սարգսեանի հետ վերադարձի «սարսափիկների» տարածման միջոցով (այստեղ եւս շատ ենք նման Մ. Սահակաշվիլուն) երկրում ընդդիմութեան տեղի ու դերի զրոյացման արդիւնքում Ն. Փաշինեանի՝ Դեկտեմբերին ձեւաւորուելիք միահեծան իշխանութիւնը այլեւս ոչ մի պատճառաբանութիւն չի կարող ներկայացնել ԱՄՆ-ին, թէ ինչո՛ւ չի ցանկանում զիջել տարածքները: Բնականաբար՝ ԱՄՆ-ն լաւագոյնս հաշուարկել է նաեւ այս հողի վրայ իրականացուելիք ՌԴ-ի հակաքայլերը, որոնք, եթէ դիտարկենք Ռուսաստան-Ատրպէյճան յարաբերութիւնների եւ փոխադարձ շահերի, ինչպէս եւ ՌԴ-տարածաշրջան զարգացումների հարթութեան մէջ, իրականում կարող են վերածուել զիջումներ պարտադրող քայլերի եւ լիովին համընկնել ԱՄՆ-ի դիրքորոշումների հետ (տե՛ս ՀՀ-Թուրքիա յարաբերութիւնների կարգաւորման եւ սահմանի բացման մասին տխրահռչակ արձանագրութիւնների ստորագրման փաստը):

Ի վերջոյ՝ պարզորոշ է, որ ԱՄՆ-ն, ինչպէս հարաւաօսական շուրջ 15,000 վրացի փախստականների, Վրաստանի տարանցիկ համակարգերի ջախջախման, երկրի տնտեսութեան փլուզման եւ բազմաթիւ այլ անդառնալի վնասների պայմաններում Վրաստանին, այնպէս էլ հողային զիջումների, ՀՀ եւ ԱՀ պետականութիւններին եւ հայ ժողովրդին հասցրած նիւթաբարոյական անդառնալի վնասների պայմաններում, ՀՀ-ին կարող է տրամադրել դրամական կամ այլ տիպի օժանդակութիւններ, ինչը մեծ հաշուով ծիծաղելի է եւ որեւէ կերպ չի կարող դրուել հակառակ նժարին (տե՛ս Վրաստանի ներկայ կախեալ եւ անմխիթար վիճակը):

Փաստենք. արցախեան հակամարտութեան կարգաւորման սարգսեանական պատմափուլում իշխանութիւնների՝ զիջումների չգնալու հիմնական կռուանը վերջիններիս կողմից լայն ժողովրդականութիւն չունենալն էր կամ, եթէ աւելի հասկանալի ձեւակերպենք մեր միտքը, իշխանութիւնների՝ հասարակութեան լայն հատուածներին այս հարցում որեւէ ձեւով կամ ձեւաչափով համոզելու անկարողութիւնը, ինչն էլ ստիպում էր միջազգային հանրութեանը անիմաստ եւ անպտուղ ճնշումներ չբանեցնել ՀՀ նախկին իշխանութիւնների վրայ՝ չձեռնարկելով այս գործընթացում որեւէ կտրուկ կամ շրջադարձային քայլ: Նոր իրողութիւնների պայմաններում այդ կռուանն ի սպառ անհետացել է, աւելին, հակամարտութեան կարգաւորման խնդրում առկայ է ՀՀ նոր իշխանութիւնների՝ խորքի մէջ տէր պետրոսեանական զիջողական մօտեցումներից էապէս չտարբերուող դիրքորոշում կամ, առնուազն, նոր կառավարութեան կազմում են տէր պետրոսեանական գաղափարները եւ հայեացքներն անվերապահ ընդունող երբեմնի ընդդիմադիրները, որոնց` արցախեան խնդրի հանդէպ ունեցած տէր պետրոսեանական վտանգաւոր դիրքորոշումները պատից կախուած զէնքի նման մի գեղեցիկ օր կրակելու են:

Արդիւնքում՝ դեկտեմբերեան ընտրական գործընթացների աւարտն ազդարարելու է արցախեան խնդրի կարգաւորման նոր եւ անչափ վտանգաւոր փուլի սկիզբը, եւ տուեալ փուլում հայոց պետականութեան համար կործանարար զիջումներ թոյլ չտալու համար հայ հանրութիւնն, առաջին հերթին, չպէտք է թոյլ տայ միահեծան իշխանութեան հաստատում ՀՀ-ում: Այդպիսի իշխանութեան գերին դառնալու է հենց ինքը՝ Ն. Փաշինեանը, եւ նրան այլեւս չի կարողանայ մօտալուտ արտաքին ճնշման պայմաններում, հողային զիջման հարցում, իր հակադիր կեցուածքով օժանդակել որեւէ քաղաքական ուժ: Երկրում պէտք է ձեւաւորուի ուժեղ, արմատական եւ գաղափարական ընդդիմութիւն, որը ոչ միայն երկրի բնականոն զարգացման նախապայմանն է, այլեւ փաշինեանական իշխանութեան՝ արցախեան խնդրում հողային զիջումներ թոյլ չտալու միակ գրաւականը: Աւելորդ չենք համարում յիշեցնելու, որ արցախեան գոյապայքարի ողջ ընթացքում Լ. Տէր Պետրոսեանի վարչախումբը միջազգային հանրութեան հետ յարաբերութիւններում յենւում էր հենց այդ ներկայացման վրայ, այն է` «Արցախում զինուած պայքարը «հրահրում է» տեղի ժողովուրդը, եւ ինքը որեւէ կապ չունի այդ ամէնի հետ, աւելին` չի կարող ազդել արցախցիների ազատագրական պայքարի վրայ»: Սա կիրառւում էր ե՛ւ ակրեսորի պիտակից, ե՛ւ միջազգային ճնշումների գլխացաւանքից ազատուելու համար: Փաստենք նաեւ, որ այս սցենարը Լ. Տէր Պետրոսեանը լաւագոյնս կիրառում էր նաեւ շնորհիւ երկիր վերադարձած ՀՅԴ-ի, որը տուեալ շրջանի հասարակական-քաղաքական կեանքում եւ Արցախի ազատագրման գործում առանցքային դերակատարում ունեցող ընդդիմադիր քաղաքական ուժն էր:

Կրկին յիշատակելով Վրաստանը՝ փաստենք, որ հողային զիջման գնով հակամարտութեան գլխացաւանքից իրեն ազատած, երկրում միահեծան իշխանութիւն հաստատած սահակաշվիլիական արկածախնդրութիւնները չներելով՝ երկրի հասարակութիւնն ընդամէնը 4 տարի անց դուրս եկաւ փողոց եւ վռնտեց Նոպելեան մրցանակի հաւակնորդ երբեմնի «մեծ ժողովրդավարին»: Վռնտեցին, սակայն՝ ուշ էր. հարաւօսական հակամարտութիւնն այլեւս երբեք չի վերադառնայ այն բաղձալի ստատուս քուոյին, ինչը կար 2000-ական թթ. կէսերին՝ մինչ «ժողովրդավարների» միահեծան իշխանութեան ամրապնդումը Վրաստանում: ՀՀ-ում եւս չի ներուի փաշինեանական ցանկացած արկածախնդրութիւն: Ժողովրդի մէջ ապրող ազգը շատ շուտ կ’արթնանայ, սակայն նշեալ արկածախնդրութիւններով պայմանաւորուած կորուստները կարող են անդառնալի հետեւանքներ ունենալ հայոց պետականութեան գոյութեան համար:

 

Welcome

...