Breaking News

 

ԵՐԵՒԱՆ.- Երեւանի ԹՈՒՄՕի այգիին մէջ Երկուշաբթի, 31 Յուլիսին տեղի ունեցաւ ՀՅԴի կողմէ երրորդ անգամ կազմակերպուող՝ Սփիւռքի պատանեկան միութիւններու հայաստանագնացութեան բացման արարողութիւնը:

Յուլիս 31էն Օգոստոս 7ը ընթացող միջոցառման կը մասնակցին 230՝ 12-17 տարեկան պատանի, 9 երկիրներէ:

ՀՅԴ Բիւրոյի Երիտասարդական գրասենեակի պատասխանատու Սարգիս Մկրտչեան կը տեղեկացնէ, թէ միջոցառման նպատակներն են՝ սփիւռքահայ պատանիներուն Հայաստանի ծանօթացումը, անոնց քաղաքացիական գիտակցութեան բարձրացումը, ինչպէս նաեւ առողջ ապրելակերպի խթանումը:

«Ութ օրուայ ընթացքում տարբեր երկրների պատանիներ ծանօթանալու են միմեանց հետ, ձեռք են բերելու նոր գիտելիքներ եւ կատարելու են խմբակային աշխատանքներ», նշեց Մկրտչեան:

ՀՅԴ խմբակցութեան անդամ, Ազգային ժողովի պատգամաւոր Արմէնուհի Կիւրեղեան, իր կարգին, կը յայտնէ, թէ այս միջոցառման շնորհիւ պատանեկան միութիւնները աւելի կը սերտացնեն իրենց յարաբերութիւնները: «Պատանիները ընկերական մթնոլորտում ձեռք կը բերեն նոր գիտելիքներ, որոնք շատ կարեւոր են», ըսաւ Կիւրեղեան:

Պատանիները Հայաստանագնացութեան առաջին հինգ օրերը Հայաստանի մէջ պիտի անցընեն, մնացեալ երեք օրերը՝ Արցախ:

ՊՈԼԻՍ, «Մարմարա».- «Ամէն տեղ հայ կայ» յանկերգը անգամ մը եւս իր «ցոլացում»ը գտաւ. այս անգամ, դէպքին վայրը Պոլիսն էր, իսկ հերոսը՝ հայ օդաչու Ալեքսանդր Ակոպովը։

Անցեալ Հինգշաբթի օր, երբ Պոլիսը անգամ մը եւս տեղատարափ անձրեւի ու կարկուտի գերի դարձաւ՝ դժոխային ժամեր ապրեցնելով քաղաքի բնակիչները, դժուար պահեր ապրեցաւ նաեւ «Աթաթիւրք» օդակայանը։

Արդարեւ, Պոլիսէն դէպի հիւսիսային Կիպրոս թռչող «Աթլաս Կլոպալ» ընկերութեան օդանաւը յայտնուեցաւ յորդառատ անձրեւի ու խոշոր կարկուտի տակ։ Կարկուտն ու կայծակը մեծ վնաս պատճառեցին օդանաւի քթամասին, օդանաւի դիմապակիները կոտրուեցան, եւ օրհասական վայրկեաններ սկսան թէ՛ օդաչուներուն եւ թէ ճամբորդներուն համար։ Օդաչուն մեծ վարպետութեամբ կրցաւ վայրէջք կատարել՝ կողքի պատուհանը օգտագործելով։

Վայրէջքէն ետք, օդաչուն ծափահարութիւններու տարափի մը արժանացաւ օդանաւի եւ օդակայանի բոլոր ճամբորդներուն կողմէ։ Միւս օդանաւերուն օդաչուները դրօշակներ բարձրացուցին ու մօտեցան անոր՝ սեղմելով անոր ձեռքը։

Հինգշաբթի եւ Ուրբաթ օրերուն, թրքական հեռատեսիլային կայանները քանիցս խօսեցան դէպքին մասին՝ նշելով, որ օդաչուն իսկապէս հերոսական քայլով մը փրկած էր բոլոր ճամբորդներուն կեանքը։ Կը խօսուէր օդաչուին մասին, սակայն՝ ո՞վ էր այդ օդաչուն։ Այս հարցումը իր պատասխանը գտաւ շաբաթավերջին, երբ յայտնի դարձաւ որ օդաչուն հայ մըն է՝ Ալեքսանդր Ակոպով անունով, եւ Ուքրանիոյ քաղաքացի է։ Անոր շնորհիւ, օդանաւի 121 ճամբորդներն ու անձնակազմի վեց անդամները փրկուեցան ստոյգ մահէ։

Ուքրանիոյ նախագահ Փորոշչենքոյի հրամանագիրով՝ Ալեքսանդր Ակոպով պիտի պարգեւատրուի երկրի Արիութեան շքանշանով. տուչութիւնը պիտի կատարուի Օգոստոսի երկրորդ կիսուն, երբ օդաչուն Ուքրանիա երթայ։

Յիշենք, որ ընկերային ցանցերը շաբաթավերջին ողողուած էին այս լուրին ու հայ օդաչուի հերոսական արարքին մասին գնահատալից մեկնաբանութիւններով։

Advocate for Artsakh through ANCA’s “Thunderclap” campaign

ANCA’s Artsakh campaign leverages community social media reach for Artsakh demining, rehabilitation and security

WASHINGTON—There is less than 48 hours for community members and supporters to lend their social media reach to expand Artsakh safety, security and rehabilitation efforts as part of the Armenian National Committee of America’s innovative ‘Thunderclap’ campaign.

“We are so happy that hundreds of advocates have already signed on to better Artsakh’s future through this Thunderclap. With over 70% percent of our initial goal reached, we look forward to meeting and exceeding our initial target of a 500,000 social media reach by August 2nd,” said Marie Papazian, Taleen Simonian and Mari Tikoyan, members of the ANCA Leo Sarkisian Internship and Hovig Apo Saghdejian Capital Gateway Program summer team, which developed the effort.

Through the ANCA Thunderclap page – anca.org/Artsakh – users allow a one-time pro-Artsakh message on their Facebook, Twitter, and/or Tumblr accounts, scheduled to be posted on August 2nd at 12:00 noon EST. By sharing the pre-written post, each participant spreads the message to their unique group of friends and followers, with the aim of making the pro-Artsakh message go viral.

Then, on the day the campaign launches, Artsakh supporters will be guided to the ANCA’s “Quick Connect” page, directly connecting participants to their U.S. Senators, so that they can speak to a staff member or leave a message. All Quick Connect participants will have a one-time email sent on their behalf to their Senators and Representatives as well.

Advocate for Artsakh

Advocate for Artsakh

The three pillars of the campaign reflect the ANCA’s pro-Artsakh advocacy priorities:

1. Safety: Demining Artsakh allows its residents – especially kids – to live free from dangerous explosions. The HALO Trust has already de-mined over 97% of Artsakh with U.S. assistance and private support. The ANCA continues to press Senate and House leaders to help finish the project by including funding in the Fiscal Year 2018 foreign aid bill.

2. Security: Securing Artsakh’s borders is crucial in protecting its citizens and promoting a peaceful resolution that will help keep the region safe and free. House Foreign Affairs Committee Chairman Ed Royce (R-CA) and Ranking Democrat Eliot Engel (D-NY) have been joined by over 100 of their House colleagues in calling for the removal of snipers, expansion of monitors and the deployment of gun-locator systems. Armenia and the Republic of Nagorno Karabakh (Artsakh) have agreed to the provisions; Azerbaijan has not.

3. Rehabilitation: Providing desperately needed rehabilitation services, through U.S. funding for the Lady Cox Rehabilitation Center, will restore health and hope for those suffering with disabilities. The ANCA has called for a specific allocation of U.S. assistance to the center as part of the Fiscal Year 2018 foreign aid bill.


The Thunderclap has been used by government agencies, including the White House, and a broad range of policy and rights organizations to bring awareness to a variety of social issues.

Նախորդ շաբթուան ընթացքին, Գանատայի  Հայ Դատի Շրջանային Յանձնախումբի հերթական հանդիպումներու շարքին, Հայ Դատի Օթթաուայի Գրասենեակը ներկայացնող պատուիրակութիւն մը խորհրդակցական հանդիպումներ ունեցաւ նախկին նախարարներ եւ այժմու պահպանողական կուսակցութեան երեսփոխաններ՝ Փիթըր Քէնթի եւ Թօնի Գլեմէնթի հետ:

Մօտաւորապէս մէկ ժամ տեւած հանդիպումներու ընթացքին, Հայ Դատի ներկայացուցիչները զոյգ երեսփոխաններուն հետ քննարկեցին Հայ Դատի առնչուող առաջնահերթ շարք մը հարցեր, որոնց շարքին Թուրքիոյ ժխտողական քաղաքականութեան հակադարձելու անհրաժեշտութիւնը, Արցախի հիմնահարցը, Գանատա-Հայաստան երկկողմանի յարաբերութիւններու զարգացման հոլովոյթը, ինչպէս նաեւ Գանատա-Հայաստան Խորհրդարանական Խմբակցութեան աշխատանքները:

Յատուկ շեշտ դրուեցաւ Արցախեան հիմնահարցի խաղաղ կարգաւորման եւ անոր նկատմամբ Գանատայի դրական կեցուածքը շարունակելու եւ զայն աւելի աշխոյժ գործադաշտ տեղափոխելու անհրաժեշտութեան վրայ: Այս հարցով, Հայ Դատի յանձնախումբի անդամները զոյգ երեսփոխաններուն ներկայացնելով ներկայ իրավիճակը, հիմնականօրէն կեդրոնացան Ատրպէյճանական հրադադարի խախտումներու դատապարտման եւ զանոնք կանխարգիլելու տարբեր միջոցներու որոնման հրամայականին եւ հարցի կարգաւորման հոլովոյթը ամբողջովին բանակցային գործընթաց տեղափոխելու անհրաժեշտութեան:

Իրենց կարգին, Երեսփոխաններ Քէնթ եւ Գլեմէնթ, իրենց ամբողջական աջակցութիւնը ցուցաբերելով Հայ Դատի աշխատանքներուն, Հայ Դատի ներկայացուցիչներուն հետ բաժնեցին իրենց կարծիքն ու դրական կեցուածքը վերոնշեալ հարցերուն շուրջ եւ քննարկեցին զանոնք մօտ օրէն գործնականացնելու իրենց պատրաստակամութիւնը:

Լուսանկար

Ձախէն՝ ընկ. Սեւակ Պէլեան, Փիթըր Քէնթ եւ ընկ. Աբգար Միրաքեան:

Լաւալի քաղաքապետական ընտրութիւններուն իր թեկնածութիւնը առաջադրած Արամ Էլակօզ Յուլիս 30-ին կայացած նախընտրական հանգրուանին յաղթանակ արձանագրեց եւ դարձաւ Movement Lavallois կուսակցութեան Renaud ընտրատարածքի պաշտօնական թեկնածուն։ Նշենք, որ 2017-ի Նոյեմբերին պիտի կայանան Լաւալի քաղաքապետական ընտրութիւնները։

Օրուան մը դադարէ ետք, երէկ, Երեւանի եւ Արտաշատի մէջ շարունակուեցան համա-ՀՄԸՄ-ական 10-րդ մարզախաղերը, որոնք ընդգրկեցին աթլեթիզմի, թենիսի, ճատրակի, ֆութպոլի, ֆութսալի, պասքեթպոլի եւ վոլիպոլի խաղերը:

Աթլեթիզմի խաղերուն ՀՄԸՄ Լիբանան շարունակեց մետալներու իր հունձքը եւ տիրացաւ 22 նոր մետալի (7 ոսկի, 8 արծաթ եւ 7 պրոնզ)` այսպէսով ցարդ իր շահած մետալներուն թիւը բարձրացնելով 44-ի: Լիբանանէն Լոռի Թաշճեան 3000 մ վազքի մրցումին հաստատեց համա-ՀՄԸՄ-ական խաղերու նոր մրցանիշ` խորտակելով չորս տարի առաջ իր հաստատած մրցանիշը: Երկու օր առաջ, Լիբանանէն այլ ՀՄԸՄ-ական մը` Սերժ Չոլաքեան հաստատած էր 5000 մ վազքի համա-ՀՄԸՄ-ական խաղերու նոր մրցանիշ:

Ֆութսալի եւ ֆութպոլի պարագային, յստակացան տիտղոսին գլխաւոր թեկնածուները: Ֆութսալի տղոց աւարտականին հասան Լիբանանի (Բ.) կազմը եւ Հարաւային Ամերիկան, մինչ աղջկանց աւարտականը իրարու դէմ պիտի հանէ ՀՄԸՄ-ՀԱՍԿ-ի զոյգ խումբերը:

Ֆութպոլի կրտսերներու բաժակին համար պիտի մրցին Լիբանանն ու ՀՄԸՄ-ՀԱՍԿ¬ը: Մեծերու պարագային, տիտղոսը ունի չորս լուրջ թեկնածուներ` անցեալ մարզախաղերու ախոյեան Ֆրանսան, Արեւմտեան Միացեալ Նահանգները (անցեալ մարզախաղերու փոխախոյեանը), Երուսաղէմը եւ Լիբանանը:

Վոլիպոլի աղջկանց աւարտականին հասան ՀՄԸՄ-ՀԱՍԿ-ը եւ Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներու (Ա.) կազմը:

Պասքեթպոլի մրցումներուն մրցակցութիւնը բաւական սուր է ՀՄԸՄ-ի Արեւմտեան եւ Արեւելեան Միացեալ Նահանգներու խումբերուն միջեւ, թէեւ Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներու խումբերը կը թուին տիտղոսին աւելի լուրջ թեկնածուներ ըլլալ: Կրտսերներու պարագային, Լիբանանի տղոց, իսկ ՀՄԸՄ-ՀԱՍԿ-ի աղջկանց խումբերը եւս հասած են կիսաւարտական հանգրուան եւ այսօրուան մրցումներուն կրնան իրենք զիրենք պարտադրել եւ աւարտական հասնիլ:

Ստորեւ` երէկուան մրցումներուն արդիւնքները:

ԱԹԼԵԹԻԶՄ
10.000 Մ ՎԱԶՔ – ՏՂԱՔ

  1. Սերժ Չոլաքեան (Լիբանան) 51′ 21″ 4
  2. Նարեկ Փանոսեան (Լիբանան) 52′ 36″
  3. Ռուբէն Նագգաշեան (Հարաւային Ամերիկա) 54′ 40″ 2

10.000 Մ ՎԱԶՔ – ԱՂՋԻԿՆԵՐ

  1. Պելենէ Պոզօղլեան (Հարաւային Ամերիկա) 54′ 40″ 2
  2. Քրիստել Քիսօ (Լիբանան) 58′ 30″ 6
  3. Սարին Ներսէս (Լիբանան) 1.05′ 42″

3000 Մ ՎԱԶՔ – ՏՂԱՔ

  1. Գէորգ Պետիրեան (Լիբանան) 13′ 13″ 5
  2. Սերժ Չոլաքեան (Լիբանան) 13′ 15″ 6
  3. Վարագ Քէօշէեան (Լիբանան) 13′ 23″ 4

3000 Մ ՎԱԶՔ- ԱՂՋԻԿՆԵՐ

  1. Լոռի Թաշճեան (Լիբանան) 12′ 23″ 9
  2. Անայիս Մալազեան (Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ) 12′ 32″ 2
  3. Քրիստել Քիսօ (Լիբանան) 12′ 40″

800 Մ ՎԱԶՔ – ՏՂԱՔ

  1. Սերժիօ Ահարոնեան (Լիբանան) 2′ 27″ 9
  2. Արմէն Տեմիրճեան (Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ) 2′ 34″ 2
  3. Գէորգ Պետիրեան (Լիբանան) 3′ 08″ 5

800 Մ ՎԱԶՔ – ԱՂՋԻԿՆԵՐ

  1. Միքայէլլա Այնէճեան (Կիպրոս) 2′ 37″ 4
  2. Լոռի Թաշճեան (Լիբանան) 3′ 18″
  3. Անայիս Մալազեան (Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ) 3′ 41″ 1

200 Մ ՎԱԶՔ – ՏՂԱՔ

  1. Սերժիօ Ահարոնեան (Լիբանան) 24″ 3
  2. Մարք Վարդանեան (Լիբանան) 25″ 9
  3. Սարգիս Գրիգոր (Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ) 26″

200 Մ ԱՂՋԻԿՆԵՐ

  1. Սինթիա Քէշիշեան (ՀՄԱԿ Թեհրան) 28″ 6
  2. Լոռի Թաշճեան (Լիբանան) 31″ 7
  3. Բալիկ Ծատուրեան (Լիբանան) 33″ 9

ՄԷԿ ՔԱՅԼ ՈՍՏՈՒՄ- ՏՂԱՔ

  1. Գրիգոր Գազէզեան (Սուրիա) 5,43 մ
  2. Էլիօ Մահրուք (Լիբանան) 5,42 մ
  3. Վարագ Քէօշէեան (Լիբանան) 4,91 մ

ԲԱՐՁՐՈՒԹԻՒՆ ՑԱՏԿԵԼ – ՏՂԱՔ

  1. Էլիօ Մահրուք (Լիբանան) 1,50 մ
  2. Արի Աւետիս (Լիբանան) 1,50 մ
  3. Հրանդ Հայրապետեան (Լիբանան) 1,45 մ

ԲԱՐՁՐՈՒԹԻՒՆ ՑԱՏԿԵԼ- ԱՂՋԻԿՆԵՐ

  1. Լոռի Թաշճեան (Լիբանան) 1,10 մ
  2. Անայիս Մալազեան (Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ) 1 մ

ՖՈՒԹՊՈԼ- ՔԱՌՈՐԴ ԱՒԱՐՏԱԿԱՆ ՄՐՑՈՒՄՆԵՐ

Ֆրանսա – Երուսաղէմ 3-0
Լիբանան – Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ 0-0
Արեւելեան Միացեալ Նահանգներ – Քուէյթ 2-1
Լոնտոն – Քանատա 0-7

ՖՈՒԹՊՈԼ – ԿՐՏՍԵՐՆԵՐ ԿԻՍԱՒԱՐՏԱԿԱՆ ՄՐՑՈՒՄՆԵՐ

Լիբանան – Քուէյթ 7-4
ՀՄԸՄ-ՀԱՍԿ – Քանատա 7-1

ՖՈՒԹՍԱԼ – ՏՂԱՔ ԿԻՍԱՒԱՐՏԱԿԱՆ ՄՐՑՈՒՄՆԵՐ

Լիբանան (Բ.) – Թեհրանի «Նայիրի» միութիւն 6-2
Հարաւային Ամերիկա – Լիբանան (Ա.) 3-1

ՖՈՒԹՍԱԼ – ԱՂՋԻԿՆԵՐ ԿԻՍԱՒԱՐՏԱԿԱՆ ՄՐՑՈՒՄՆԵՐ

ՀՄԸՄ-ՀԱՍԿ (Ա.) – Աւստրալիա 3-0
ՀՄԸՄ-ՀԱՍԿ (Բ.) – Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ 6-1

ՊԱՍՔԵԹՊՈԼ – ՏՂԱՔ

Աւստրալիա (Գ.) – Մոսկուա 49-46
Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ (Ա.) – Ֆրանսա 74-24
Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ (Բ.) – Գահիրէ 82-18
Աւստրալիա (Բ.) – Սուրիա 51-49
Արեւելեան Միացեալ Նահանգներ (Բ.) – Աւստրալիա (Ա.) 40-62

ՊԱՍՔԵԹՊՈԼ – ԿՐՏՍԵՐՆԵՐ ՔԱՌՈՐԴ ԱՒԱՐՏԱԿԱՆ ՄՐՑՈՒՄՆԵՐ

Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ (Բ.) – Լիբանան (Ա.) 45-32
Լիբանան (Բ.) – Քանատա 52-38
Արեւելեան Միացեալ Նահանգներ – Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ (Ա.) 63-62
ՀՄԸՄ-ՀԱՍԿ – Արեւելեան Միացեալ Նահանգներ (Ա.) 39-58

ՊԱՍՔԵԹՊՈԼ – ԱՂՋԻԿՆԵՐ

Մարսէյ – Լոնտոն 33-16
Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ (Ա.) – Աւստրալիա (Բ.) 49-31
Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ (Բ.) – Լիբանան 20-0

ՊԱՍՔԵԹՊՈԼ – ԿՐՏՍԵՐ ԱՂՋԻԿՆԵՐ

Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ (Ա.) – Թեհրանի «Արարատ» միութիւն 36-34
Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ (Բ.) – Լոնտոն 47-15
ՀՄԸՄ-ՀԱՍԿ – Լիբանան 38-18

ՎՈԼԻՊՈԼ – ԱՂՋԻԿՆԵՐ ԿԻՍԱՒԱՐՏԱԿԱՆ ՄՐՑՈՒՄՆԵՐ

ՀՄԸՄ-ՀԱՍԿ – Արեւելեան Միացեալ Նահանգներ 3-0
Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ (Ա.) – Արեւմտեան Միացեալ Նահանգներ (Բ.) 3-1

Անհատական մրցումներու` լողի, ճատրակի, փինկ-փոնկի եւ թենիսի ամբողջական արդիւնքները կը հրապարակուին աւելի ուշ, մրցումներու բոլոր հանգրուաններուն աւարտէն ետք:

Արցախի Հանրապետութեան Արդարադատութեան նախարարութեան քաղաքացիական կացութեան գրանցման գործակալութեան տուեալներուն համաձայն` 2017 թուականի առաջին կիսամեակին Արցախի մէջ գրանցուած է 368 ամուսնութիւն՝ նախորդ տարուան նոյն ժամանակահատուածի համեմատ մօտ 30%-ով աւելի (283):

Ամէնէն շատ ամուսնութիւնները գրանցուած են մայրաքաղաք Ստեփանակերտի մէջ՝ 142 (նախորդ տարի՝ 86), շրջաններէն՝ Մարտակերտի մէջ՝ 52 (նախորդ տարուան ցուցանիշը՝ 40):

 ԵՂԻԱ ԹԱՇՃԵԱՆ

Մինչ Ծոցի տագնապը նոր փուլ մը կը թեւակոխէ, Քաթարի շրջափակումը կը շարունակուի, իսկ Թուրքիա մոլորեցուած արտաքին քաղաքականութեամբ անկում կ՛ապրի, անդին` Հայաստանը իր իրապաշտ արտաքին քաղաքականութեամբ կարելիութիւնը ունի որոշ կէտեր արձանագրելու:

Գաղտնիք չէ, որ Հայաստան արտաքին ճկուն քաղաքականութիւն չի կրնար վարել, տրուած ըլլալով, որ Հայաստան տնտեսապէս եւ ռազմականօրէն կախեալ է Ռուսիայէն. անկարելի է վարել արտաքին քաղաքականութիւն մը, որ չի համապատասխաներ ռուսական շահերուն: Սակայն,  հակառակ այս բոլորին, Ծոցի տագնապին ընթացքին Հայաստանի շահերը այդքան ալ չէին համապատասխաներ ռուսական շահերուն: Ռուսիա առաջին օրէն իսկ մերժեց Քաթարի շրջափակումը, եւ անոր այս կեցուածքին միացան Իրանը եւ Թուրքիան: Հակառակ անոր որ Իրանի եւ Քաթարի շահերու սուր բախում գոյութիւն ունէր Սուրիոյ, Լիպիոյ եւ Եգիպտոսի մէջ, սակայն Քաթար Իրանի համար տնտեսական կարեւոր նշանակութիւն ունէր Ծոցին մէջ: Իսկ Թուրքիոյ պարագային, Քաթար անոր գաղափարական դաշնակիցն էր, որ կը կասեցնէր Սէուտական Արաբիոյ քաղաքականութիւնը շրջանին մէջ` օժանդակելով արաբական աշխարհին մէջ Իսլամ եղբայրներու կազմակերպութեան: Երբ Թուրքիոյ մէջ «յեղաշրջման փորձ» կատարուեցաւ, Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն եւ Սէուտական Արաբիոյ լրատուամիջոցները ողջունեցին յեղաշրջումն ու Էրտողանի իշխանութեան տապալման փորձը:

Ոչ հաւաստի աղբիւրներ նշեցին, որ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւնները Թուրքիոյ առաջարկած են իրենց յանձնել Իսլամ եղբայրներու ղեկավարները, փոխարէնը` Արաբական Միացեալ Էմիրութիւնները կը յանձնեն Թուրքիոյ կողմէ պահանջուած Ֆեթհուլլա Կիւլենի շարժումին անդամները, որոնք կը գտնուին Էմիրութիւններուն մէջ: Ըստ թուրք լրագրող Քենան Աքինի, էմիրութիւններէն բարձրաստիճան պաշտօնեայ մը այս առաջարկը հասցուցած է Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարարութեան: Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու բարձրաստիճան պաշտօնատար Ապտալլա Սուլթան Նուայմի, իր խօսքը ուղղելով Հաքան Ֆիտանին, որ Թուրքիոյ գաղտնի սպասարկութեան ղեկավարն է, պահանջած է Իսլամ եղբայրներ կազմակերպութեան Թուրքիոյ մէջ գտնուող էմիրութիւններէն 9 անդամներու յանձնումը Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն: Թրքական կողմը յստակ պատասխան չէ տուած այս պահանջին. աւելի՛ն, թուրք լրագրող Մեհմեթ Աճեթ, որ Էրտողանին մօտիկ եղած է, իր մէկ յօդուածին մէջ ամբաստանեց Արաբական Միացեալ Էմիրութիւնները` յեղաշրջումի ղեկավարներուն 3 միլիառ տոլարի յատկացում տրամադրելու յանցանքով: Ասիկա զարմանալի չի թուիր` նկատի առած Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու հակաէրտողանեան քարոզչութիւնը էմիրաթական լրատուամիջոցներուն մէջ: Վերջերս Ծոցի երկիրներ Էրտողանի այցելութիւնը արհամարհելով` Արաբական Միացեալ Էմիրութիւնները աւելի եւս ապացուցեցին, որ բաւական լուրջ տագնապ կայ երկու երկիրներուն միջեւ:

Թուրքիոյ Տնտեսական Մղձաւանջը

Թուրքիոյ մոլորեցուած արտաքին քաղաքականութիւնը երկիրը մղեց կրելու տնտեսական լուրջ վնասներ: 2011 թուականէն, երբ «Արաբական գարուն»-ը սկսաւ, թրքական տնտեսութիւնը լուրջ տագնապներ դիմագրաւեց, իսկ 2015-ին ռուսական պատժամիջոցները եւ երկրին ներքին անապահով վիճակը գրեթէ քանդեցին անոր զբօսաշրջական մարզը: Սէուտական Արաբիոյ, Եգիպտոսի եւ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն կողմէ Քաթարի տնտեսական շրջափակումը աւելի եւս կրնայ վնաս հասցնել Թուրքիոյ: Մայիսէն մինչեւ յունիս թրքական արտադրութիւններուն արտահանումը դէպի Սէուտական Արաբիա 277 միլիոն տոլարէն նուազեցաւ 188 միլիոն տոլարի, այսինքն` 36,4 առ հարիւրով: Իսկ դէպի Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ արտահանումը նուազեցաւ 20,5 առ հարիւրով, այսինքն` 316,5 միլիոն տոլարէն 234,6 միլիոն տոլարի, նոյնը կատարուեցաւ Պահրէյնի պարագային, ուր արտահանումը արձանագրեց 24 առ հարիւրի նուազում` 20,7 միլիոն տոլարէն 15,6 միլիոն տոլար: Աւելի՛ն. Թուրքիա մտահոգ է, որ Ծոցի երկիրները նուազեցնեն թրքական ներածումները եւ պոյքոթի ենթարկեն թրքական արտադրութիւնները իրենց շուկաներուն մէջ: Արդէն իսկ ընկերային ցանցերու վրայ Սէուտական Արաբիոյ եւ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու քաղաքացի բազմաթիւ երիտասարդներ այսպիսի կոչեր ուղղեցին իրենց կառավարութիւններուն: Թրքական առեւտրական ընկերութիւնները մօտ 310 պայմանագիր ստորագրած են Սէուտական Արաբիոյ մէջ (մօտ 38 միլիառ տոլարի արժողութեամբ), Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններուն մէջ` 109, Քուէյթի մէջ` 34, իսկ Քաթարի մէջ` 109: Թուրքիոյ համար «դժոխքի դռները» կը բացուին, եթէ այս պայմանագիրները չեղեալ յայտարարուին: Եթէ Թուրքիա իր այս քաղաքականութիւնը շարունակէ, ապա անուղղակի շրջափակման կ՛ենթարկուի Սէուտական Արաբիոյ եւ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու կողմէ:

Հայաստանի Իրապաշտ Քաղաքականութիւնը Ծոցի Մէջ

Մարտին Հայաստանն ու Արաբական Միացեալ Էմիրութիւնները յայտարարեցին մուտքի արտօնագիրներու վերացումը երկու երկիրներուն միջեւ: Ասիկա անկիւնադարձային իրադարձութիւն էր Հայաստանի համար, որ այսպիսով աւելի եւս կ՛ամրապնդէր իր յարաբերութիւնները իսլամական եւ յատկապէս արաբական աշխարհին հետ` բարելաւելով երկրին զբօսաշրջային մարզը, ներգրաւելով էմիրութիւններու քաղաքացիները եւ  դրամագլուխը: Նոյն փորձը պիտի կատարուէր նաեւ Քաթարի հետ, սակայն շրջանային վերջին տագնապը սառեցուց բանակցային հոլովոյթը: Իսկ ամէնէն կարեւոր հարցը կը մնայ այն, որ արդեօք քաղաքական այս խառնակ վիճակին մէջ Հայաստան եւ Սէուտական Արաբիա դիւանագիտական յարաբերութիւններ կրնա՞ն հաստատել:

18 յուլիսին Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Սերժ Սարգսեան ընդունեց Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու արտաքին գործոց եւ միջազգային համագործակցութեան նախարար Ապտալլա Պըն Զայետ Ալ Նահեանը: Կողմերը քննարկեցին երկկողմանի յարաբերութիւնները զարգացնելու կարելիութիւնները, շրջանային խնդիրներուն եւ մարտահրաւէրներուն հոլովոյթը, ինչպէս նաեւ` արցախեան հիմնահարցին խաղաղ լուծման հոլովոյթը: Այստեղ կարեւոր է վերլուծել արցախեան նիւթը: Ազրպէյճանի եւ Թուրքիոյ հրահրումով ապրիլ 2016-ին համաշխարհային Իսլամական համագործակցութեան կազմակերպութիւնը դարձեալ յայտարարեց իր հակահայ կեցուածքը` կոչ ուղղելով Հայաստանին հեռացնելու իր բանակը «ազրպէյճանական գրաւեալ տարածքներէն»: Նոյն կազմակերպութիւնը մարտ 2008-ին ընդունեց 10/11 բանաձեւը` դատապարտելով հայկական կողմը եւ յայտարարելով, որ` «Հայաստան կը բռնագրաւէ ազրպէյճանական հողերը եւ մարդկութեան դէմ յանցագործութիւններ կը կատարէ Ղարաբաղի մէջ»: Արդեօք Հայաստանի եւ Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու միջեւ յարաբերութիւնները կրնա՞ն դրական ազդեցութիւն ունենալ կասեցնելու այսպիսի բանաձեւերու որդեգրումը Իսլամական համագործակցութեան կազմակերպութեան կողմէ: Աւելի՛ն. Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու արտաքին գործոց նախարարին Ծիծեռնակաբերդ այցելութիւնը անուղղակի ոչ պաշտօնական ճանաչում էր Հայոց ցեղասպանութեան, սակայն ռոմանթիզմէ հեռու, անիկա ուղղակի պատգամ մըն է թրքական իշխանութեան` Հայաստանի Հանրապետութեան միջոցով:

Եզրակացութիւն

Ասիկա առիթ է Հայաստանի համար, որպէսզի իր սահմաններուն մէջ ճկուն եւ իրապաշտ քաղաքականութիւն մը վարէ Ծոցի մէջ` առանց շփման մէջ մտնելու ռուսական եւ իրանական քաղաքականութիւններուն հետ: Աւելի՛ն. Հայաստան Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններու միջոցով կրնայ դիւանագիտական յարաբերութիւններ հաստատել Սէուտական Արաբիոյ հետ: Ասիկա կարեւոր է Հայաստանի համար թէ՛ տնտեսական եւ թէ՛ ռազմաքաղաքական առումներով: Վերջերս, սուրիական տագնապին բերումով եւ շրջանին մէջ թրքական քաղաքականութեան ներթափանցումով հակահայ զգացումները վերելք ապրեցան սիւննիներուն մօտ, եւ այսպիսի քաղաքական քայլերը կրնան հակակշռել թրքական հակահայ քաղաքականութիւնը եւ Հայաստանի արտաքին քաղաքականութեան այլընտրանքները ընդարձակել շրջանին մէջ:

ԵՐԵՒԱՆ, «Նիուզ».- Հինգշաբթի, 27 Յուլիսին, կառավարութեան նիստէն ետք լրագրողներու հետ զրոյց ունենալով՝ արտաքին գործոց փոխնախարար Շաւարշ Քոչարեան, մեկնաբանելով Իսրայէլի տարածաշրջանային համագործակցութեան նախարար Ցահի Հանեկպիի Երեւան այցը՝ յայտնեց, որ Իսրայէլ Ատրպէյճանին զէնք չի վաճառեր Հայաստանի նկատմամբ թշնամութեան պատճառով:

Այս հարցին վերաբերեալ Թել Աւիւի դիրքորոշումը մէկ անգամ չէ, որ հրապարակայնօրէն բարձրաձայնուած է: Անոնք պատրաստ են զէնք վաճառել բոլոր ցանկացողներուն, նաեւ՝ Հայաստանին:

Քոչարեան աւելցուց, որ ընդհանուր առմամբ, Հայաստանի եւ Իսրայէլի ժողովուրդներուն միջեւ մեծ թիւով ընդհանրութիւններ կան, սակայն կան նաեւ խնդրայարոյց հարցեր:

«Կարեւորը նրանցից չհեռանալն է, այլ բանակցութիւնների ճանապարհով լուծելը», ամփոփեց փոխնախարարը:

(Armradio) – The Turkish parliament passed the bill that stipulates changes in the internal rules of procedure, Diken reports. According to it lawmakers are banned from mentioning the Armenian Genocide in the parliament. As could have been expected, the AK and the Nationalist Movement Party voted in favor of the bill, while the opposition voted against.

As was reported earlier the bill stipulates a punishment for those lawmakers who break the rule by “insulting the history and common past of the Turkish people” that is using the term “Armenian Genocide” while speaking about the “events of 1915”. The ban also includes terms like “Kurdistan”, “Kurdish regions”.

Those who refuse to take an oath in the Parliament after being elected will not be able to enjoy their rights. Lawmakers are banned from bringing any text posters or placards to the Parliament.

Those Members of Parliament who break the law will temporarily be removed from the legislative body, as well as will pay a penalty in the amount of 1/3 of their salaries.

Վարագ Գեթսեմանեան , Ռաֆֆի Արտալճեան

Այս յօդուածին անգլերէն բնագիրը լոյս տեսած է «Արմինիըն ուիքլի»ի մէջ։ Այս յօդուածը հայոց պետականութեան 100-ամեակին նուիրուած շարքին առաջին յօդուածն է:

Անցաւ Մայիս 28 մը եւս, եւ հայերը նշեցին Հանրապետութեան տօնը` այն օրը, երբ Հայաստանը դարձաւ հանրապետութիւն եւ ստեղծուեցաւ 1918 թ. ժամանակակից հայկական պետութեան նմոյշ` 1375 թ. Հայոց պետականութեան կորուստէն ի վեր:

Այս տարի լրացաւ Հայաստանի անկախութեան 99-ամեակը: Հակառակ մեր բազմադարեայ պատմութեան մէջ փոքրիկ անկիւնադարձ մը ըլլալուն՝ ան կարեւոր հանգրուան է քննադատական անդրադարձի համար: Այդ մէկը փորձ մըն էր միաժամանակ ստեղծելու ֆիզիքական հայկական պետականութիւն եւ հաստատելու այն ժամանակուան համար հնարաւոր լաւագոյն կառավարութիւնը:

Այն ժամանակէն ի վեր, ինչպէս եւ 2017 թ.-ին, Հայաստանը պատմական խորհրդարանական ընտրութիւններուն արդիւնքով անցում կատարեց նոր սահմանադրութեամբ ամրագրուած խորհրդարանական ժողովրդավարութեան: Թէեւ ընտրութիւնները ժամանակ առ ժամանակ կը պղտորէին քուէներու գնման եւ միջամտութեան դէպքերով, քուէարկութեան խախտումներու եւ կեղծիքներու վերացման նպատակով ներդրուած թեքնիք լուծումներն ու ընթացակարգերը կարծես թէ բարելաւած են ընտրական չափանիշները, մինչ Հայաստանը կը շարունակէր կաղալ յետխորհրդային անցումային շրջանին:

Մինչ սփիւռքահայ համայնքներուն մեծ մասը զբաղած էր «Խոստում» (The Promise) ֆիլմի քարոզարշաւով, Երեւանի մէջ Ապրիլին տեղի ունեցաւ աննախադէպ համաժողով, որ կ’անդրադառնար վերջին ժամանակներուն Հայաստանի քաղաքական բառապաշարին մէջ նոր թափ ստացած քաղաքական տեսլականին. խօսքը «ԱզգԲանակ»ի մասին է (A Nation in Arms/Das Volk In Waffen).

Այս առումով կարծես գոյութիւն ունի սխալ ուղղորդուած զայրոյթ, մեծ խառնաշփոթ եւ որոշակի անտարբերութիւն, մինչ ան անցում կը կատարէ ցեղասպանութեան յաջորդ դար եւ կանգնած է հաստատուն ու կայուն պետականութեան մարտահրաւէրներու առաջ:

Յօդուածին մէջ հեղինակներուն նպատակն է անդրադառնալ 21-րդ դարուն հայկական քաղաքական մտքի որոշ առանցքային հարցերուն. ի՞նչ նշանակութիւն ունի Մայիսի 28-ն հայերուն համար՝ Հայաստանի վերանկախացումէն 26 տարի ետք: Արդեօ՞ք արդի հայկական ինքնութեան հիմքին մէջ առկայ է ազգայնականութեան մէջ մատնանշուող դարաւոր թուրքատրպէյճանական գոյաբանական սպառնալիքը։

Արդեօ՞ք Հայաստանը ձախող պետութիւն է: Կամ արդեօ՞ք ան աւելի խորքային խնդիրներ ունի օրակարգի վրայ, ինչպիսիքն են «յետխորհրդայինէն» «հայկական պետութիւն» դառնալու անցումային պայքարը, մինչ հայերը կը դիմակայեն պետականութեան մարտահրաւէրները:

Երկու հեղինակներն ալ մեծցած են լիբանանահայ համայնքին մէջ, ուր Մայիս 28-ն միշտ սիրուած տօն էր, քանի որ յոյսի եւ վերածնունդի զգացողութիւն կը ներշնչէր։

Պէյրութի Համազգայինի Փալանճեան ճեմարանին մէջ (ուր յաճախած են այս յօդուածին հեղինակները) պատրաստուած են հայ հասարակական գործիչներու եւ մտաւորականներու սերունդներ, որոնցմէ է՝ դոկտոր Վարդան Գրիգորեանը (Կարնեգի հիմնադրամի նախագահ): Նախկին տնօրէններ Լեւոն Շանթի (առաջին հանրապետութեան խորհրդարանի փոխնախագահ) եւ Սիմոն Վրացեանի (առաջին հանրապետութեան վերջին վարչապետը) արձանները սփիւռքահայ սերունդներու համար յոյսի մշտական յիշեցում էին:

Յոյսի զգացումը, որուն կրցան հասնիլ հանրապետութեան հիմնադիրսերունդը , կը հակադրուի այսօուան իրականութեան: Սփիւռքի մէջ շատերուն համար անկեղծօրէն պղտոր է հայութեան՝ պետականութեան շուրջ նկրտումներու ապագան։ 1860-ականներէն ի վեր հայութեան առ պետութիւն եւ առ պետականութիւն ճանապարհը պատուած է փուշերով՝ ցեղասպանութիւն, խորհրդայնացում, 1930-ականներու պոլշեւիկեան բռնաճնշումներ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հսկայական կորուստներ եւ վերջին շրջանին՝ շրջափակում ու պատերազմ Ատրպէյճանի դէմ:

Սակայն հայկական հանրապետութեան համար իրավիճակը աւելի վատթարացաւ 1991 թ. ի վեր. Հայաստանի բնակչութեան մէկ երրորդը հեռացաւ հայրենիքէն՝ հիմնականօրէն պետական տնտեսութեան ապաարդիւնաբերականացման եւ գործազրկութեան մակարդակի բարձրացման հետեւանքով: Միւս կողմէն սփիւռքի տարբեր համայնքներու մէջ հայկական ինքնութիւնը կարծես յայտնուած է ձուլման վտանգին առաջ, իսկ ոմանք ալ կը ձգտին դէպի երբեմնի հարազատ էթնոկրօնական ինքնութիւնն ու համայնքները: Այս երեւոյթ մըն է, որ այսօրուան դրութեամբ նոր թափ առած է տեխնոլոկիաներու եւ կլոպալացման շնորհիւ՝ համայնքները վերածելով տարատեսակ ենթամշակոյթներու եւ հեռացնելով յետցեղասպանութեան սերունդի հայոց «հաւաքական գործակալութենէն»:

Այնպէս կը թուի, թէ մարդկութիւնն ու կլոպալացումը հայերուն աւելի շատ հաղորդակցելու հնարաւորութիւն կը տրամադրեն, քան ինքը՝ նորաստեղծ ազգպետութիւնը, եւ կլոպալ հայերը կարծես աւելի շատ կը հակին տեղական հայկական էթնիկ պարտաւորութիւններու, քան բազմաբնոյթ սփիւռքեան զբաղմունքներու: Տեղաբնիկները սփիւռքահայերէն կը տարբերին անով, որ անոնց տեսլականները «բազմաբնոյթ» չեն, եւ իրենց բազմաբնոյթ ինքնութիւնը չեն կապեր այլուր ապրող հայերու, ինչպէս նաեւ հայրենիքի հետ երեւակայական յարաբերութիւններով:

Բացի այդ, հայերը կարծես ժխտականօրէն կը յարին դէպի «անհատական գործակալութեան» տիրոյթ, քանի որ շատերը ի վիճակի են աւելի շատ վայրերու մէջ կլոպալ աշխատիլ: Բայց արդեօ՞ք մարդկութիւնը չափազանց շատ ու բազմազան է, որպէսզի իմաստալից հաղորդակցում ապահովէ փոքրաթիւ հայ ազգի անդամներուն համար: Արդեօ՞ք տեղական, էթնոկրօնական համայնքները բաւարար են անդրազգային ազատականութեան եւ բազմամշակութային ճնշումներուն հակազդելու համար: Արդեօ՞ք որեւէ քաղաքական կապուածութիւն չունեցող «թուղթով հայերը» (Հայաստանի մէջ կամ դուրս) բաւարար են՝ ապահովելու ազգային պետութեան հետագայ զարգացումը պետականութեան 100 տարիներէն ետք։ Թէեւ դժուար է պատկերացնել կատարեալ հասարակութիւն, մենք կը համարենք, որ Հանրապետութեան օրուան առթիւ նպատակայարմար կ’ըլլայ առաջ քաշել հայ հասարակութեան վերաբերող առանցքային հարցեր:

Գաղափարախօսական տեսանկիւնէն, հայեացք նետելով վերջին քառորդ դարու հայ ազգայնականութեան, կարելի է ըսել, որ այն ինքնին անբաւարար է ազգպետութիւն գաղափարախօսութեան հիմնական նպատակներու ստեղծման համար: Հայ ազգայնականութիւնը հիմնականօրէն չկրցաւ.

· Ստեղծել կայուն ազգային տնտեսութիւն

· Ստեղծել պատշաճ կառավարում, որ միաւորէ Հայաստանի համայնքներն ու մարզերը Երեւանէն եւ սփիւռք(ներ)էն դուրս

· Ստեղծել նուազագոյն ազգային քաղաքական մշակոյթ (համընդհանուր արժեհամակարգ եւ հայկական աշխարհայեացքներու համակարգ) եւ նոյնականացում ամբողջ ազգի, ինչպէս նաեւ՝ սփիւռք(ներ)ին համար

· Ամենակարեւորը, մեր կարծիքով չէ յաջողած ստեղծել արդիւնաւէտ կառավարում, որ ականջալուր ըլլար քաղաքացիներուն կարիքներուն: Կառավարում, որ միւս երկիրներէն սորվէր մշակել քաղաքականութիւն եւ իր երկարաժամկէտ բլանաւորման ու կատարման մէջ օգտագործէ տուեալներ եւ սցենարներ:

Մինչ նոր ինքնութիւններ նկարագրելու կամ առաջ քաշելու համար կը կիրառուին հայ «անդրազգ», իսկ այժմ նաեւ «կլոպալ հայ» (ի դէմս Ռուբէն Վարդանեանի՝ ի շարս այլոց) հասկացութիւնները, իրականութեան մէջ կարծես չկայ հիմնարար հաւաքական, ազգային ինքնութիւն, որ կրնայ «հաւաքական գործակալութեան» աղբիւր հանդիսանալ ճգնաժամերու պարագային կամ ծառայել որպէս ազգային տեսլական:

Մեր կարծիքով հետ անկախութեան համախմբման միակ իրական կոչը եղաւ 2016 թ. Ապրիլեան քառօրեայ պատերազմին ընթացքին, երբ աշխարհասփիւռ հայութիւնը զգաց կարճաժամկէտ, ծանօթ գոյութենական վտանգ: Հայերու կլոպալացումը այսօր կրնայ պահանջել նոր սկզբունքներու վերակառուցում` հայրենիքի մէջ եւ անդին ազգի «լավագոյնն ու պայծառագոյնը» ոգեւորելու համար: Ան կարող է պահանջել, որ բազմաբնոյթ ինքնութիւնները կապակցուին իրենց բնակավայրին ու հայրենիքին՝ համատեղելով անդրսահմանային, միջսահմանային մշակոյթը, քաղաքականութիւնն ու ժողովրդավարութիւնը, ընդգրկելով հայերու աւելի ստուար հատուած, քան Հայաստանի շարունակաբար նուազող երկու միլիոն քաղաքացիները (որոնց 35%-ը դեռեւս յետխորհրդային աղքատութեան թակարդին մէջն է) կամ Սփիւռքի ենթամշակոյթներու որեւէ փոքրիկ էթնոկրօնական համայնքը:

Հեղինակները կը հաւատան, որ գոյութիւն ունեցող գաղափարական ունայնութեան այլընտրանք կրնայ հանդիսանալ հայ սահմանադրական հայրենասիրութեան քաղաքացիական ձեւերու աստիճանական զարգացումը` որպէս ազգպետութեան եւ անոր սփիւռքներու արժեհամակարգ: Ի՞նչ կը նշանակէ հայրենասիրութիւն: Ըստ Ռոն Փոլի (ԱՄՆ պոպուլիստական գաղափարախօս), «Հայրենասէրը այն անհատն է, որ անհրաժեշտութեան պարագային նաեւ պատրաստ է կանգնելու իր իսկ իշխանութեան դէմ, երբ վերջինս սխալ է»: Հայ ինքնութեան պարագային հայրենիքի հետ կապը պէտք է ի յայտ գայ ոչ միայն արտաքին սպառնալիքներու առկայութեան պարագային, այլեւ պէտք է առաջնորդուի ընդհանուր խորքային սոցիալական արժէքներով, որոնք կրնան արդիւնաւէտ եւ ներառական աշխատանքի համար աւելի համակողմանի հարթակ ապահովել: Մենք զայն կը կոչենք «հայկական արժեհամակարգ»:

Մենք այս յօդուածով կը պնդենք, որ 21-րդ դարու արագ փոփոխուող իրողութիւններու պայմաններուն մէջ հայկական քաղաքական միտքը ընդհանուր առմամբ պէտք է վերափոխուի՝ դառնալով «հայկական արժեհամակարգի» պաշտպանը: Քաղաքագէտ Իրինա Ղափլանեանը այս մէկը կ’անուանէր «իմաստի ստեղծում», որ կրնայ նաեւ նշանակել ձեւակերպել, թէ ինչի՛ն կը յանգեցնեն ազգակերտման զարգացման նոր գործընթացներն ու կառոյցները չափանշային ընկալումէն անդին: Եթէ հայ ազգը որպէս առաջնային քաղաքական միջոց կը պատրաստուի անցեալին թողել իր յետխորհրդային ինքնութիւնը, որպէսզի պահպանէ անդրազգի առաջընթացը, ապա հայ քաղաքական միտքը առնուազն պէտք է աւելի լաւ ձեւակերպումներ առաջարկէ «իմաստալից հայկական արժէքներ եւ ճակատագրի զգացում» հասկացութիւններու համար:

Մենք կը կարծենք, որ այդ արժէքները պէտք է պարունակեն շատ աւելին, քան այն ինչը, որ կ’անտեսուի արդի հայ ազգայնականութեան մէջ. այդ արժէքները պէտք է դուրս գան զուտ ազգային աւանդոյթներէն եւ ծիսակրօնական նորմերու սահմաններէն (այո՛, մեր եկեղեցին ծիսական է եւ ոչ միշտ՝ հոգեւոր) եւ անդրադառնան Հայաստանի քաղաքացիներու եւ սփիւռքահայերու վրայ ազդեցութիւն ունեցող համապատասխան տնտեսական ու սոցիալական քաղաքականութիւններուն, ինչպէս վարուեցան այլ փոքր ազգպետութիւնները՝ սկանդինաւեան երկիրները, Սինկափուրը եւ նոյնիսկ Տուպայը:

Այսօրուան պոպուլիստական ազատական ազգայնական օրակարգէն դուրս մնացեր են հայ հասարակութեան սոցիալական եւ կառուցուածքային հիմնահարցերը: Անոնք կը ներառեն քաղաքացիական հասարակութեան նկատմամբ հետապնդումները, հայ կանանց խնդիրները եւ, ամենակարեւորը, ֆինանսական անհաւասարութիւնն ու աղքատներու հիմնախնդիրը:

Այսօրուան Հայաստանի միւս խնդիրը, որ կը մտահոգէ հեղինակները, Հայաստանի վերնախաւի (որոնցմէ նաեւ՝ ինքնաբաւ սփիւռքահայերու) յաճախ տխրահռչակ լիիրաւութեան զգացումն է, որ Հայաստանը կը դիտարկէ որպէս անձնական կտաւ ու փորձադաշտ: Հասարակական կեանքի բոլոր ասպարէզներուն մէջ` կրթութենէն մինչեւ մշակոյթ եւ գործարար ոլորտ, երթալով աւելի յաճախ ականատես կ’ըլլանք «ոչ ներառական էլիտար եւ յաճախ բացառական միտումներու»: Այնպիսի տպաւորութիւն է, որ կարծես վերնախաւը սեփական համակարգը պարտադրեր է հասարակութեան՝ ունեւորներու եւ չունեւորներու միջեւ: Ունեւորները իրենց լիազօրուած կը համարեն վերահսկել քաղաքականութիւնը, գործարարութիւնը, երկրի կառավարումը, ինչպէս նաեւ ապագայի Հայաստանը ձեւաւորելու / կազմաւորելու փորձերը: Իսկ միւսները պարտաւոր են ծառայելու բանակին, քաջալերողի դեր խաղալու, հանդէս գալու որպէս օգնականներ / բանուորներ կամ ըլլալ ծայրայեղ աղքատ։ Հեղինակներուն այստեղ աւելի քիչ կը մտահոգեն տնտեսական հաւասարութեան յարաբերական տարբերութիւնները, քան անոնց հետ կապուած արդարացիութիւնը, արդիւնաւէտութիւնն ու հնարաւորութիւնները:

1918 թ. Առաջին հանրապետութիւնը, կարճ ժամանակ կառավարուելով այն ժամանակ «կեդրոնական ձախ կուսակցութիւն» Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան (ՀՅԴ) կողմէ, իր ժամանակին մէկ կուսակցութեան կամ հասարակական դասի մենաշնորհ չէր: Կարելի է պնդել, որ այն, ըստ էութեան, շատ առումներով առաջադէմ ամրոց էր. այն տուած է դիւանագիտութեան նորագոյն պատմութեան մէջ առաջին կին դեսպանը՝ Տիանա Աբգարը: Մենք չենք սկսիր մեկնաբանել այսօր Հայաստանի մէջ կանանց իրավունքները, քանզի վերջերս լրատուամիջոցներուն մէջ շատ բան լուսաբանուած է: Այնպիսի տպաւորութիւն կայ, որ կարծես միասնաբար յետընթաց ապրած ենք:

Գործնականօրէն հեղինակները կը կարծեն, որ հայոց յաջորդ գաղափարական պատերազմը պիտի չծաւալի ազգայնական դաշտի վրայ կամ նոյնիսկ հայերու սրտերուն ու մտքերուն մէջ: Այդ կռիւ կ’ըլլայ կոշտ փաստերու դէմ, որ պատասխաններ կու տայ այնպիսի հարցերու, ինչպիսիք են՝ արդեօ՞ք Հայաստանի տնտեսութիւնը կրնայ աճ ապահովել, եւ արդեօ՞ք աղքատացած քաղաքացիները հնարաւորութիւն կ’ունենան չքաւորութենէն դուրս գալու իրենց արժանիքներուն շնորհիւ: Քաղաքացիները կը գնահատեն, թէ որքա՛ն արդիւնաւէտ է աշխատանքի եւ կապիտալի բաշխումը Հայաստանի մէջ, եւ արդեօք խաղի կանոնները բաւական կայուն են, որպէսզի աճ ու աւելի բարեկեցիկ ապագայ ապահովեն իրենց սերունդներուն համար: Հակառակ պարագային անոնք կ’արտագաղթեն: Այս առիթ է հայ քաղաքական մտքին համար, որպէսզի աւելի զարգացնէ անհրաժեշտ ծառայութիւնները, ինչպիսին կրթական համակարգն է՝ այն բախտի քմահաճոյքին թողելու փոխարէն: Օրինակ, Երեւանէն դուրս մարզերուն մէջ ծնած երեխաները այսօր աշխատաշուկայ մուտք կը գործեն աւելի քիչ պատրաստուածութեամբ, քան Երեւանի վերնախաւի զաւակները:

1990 թ. Հայաստանի Հանրապետութեան Անկախութեան հռչակագիրը, որ կը ներառէր 12 դրոյթներ եւ յետագային ու մինչեւ օրս կը ծառայէ որպէս Հայաստանի Սահմանադրութեան «զարգացման հիմք», կարծես չ’արտացոլեր «հայոց արժեհամակարգը»: Ազգային պետութենէն դուրս այնպիսի տպաւորութիւն կայ, որ կարծես շատ սփիւռքեան հայկական կառոյցներ, ինչպէս եկեղեցին եւ այլք, համընթաց չեն ներկայ ժամանակին հետ եւ ի վիճակի չեն պահպանելու «համայնքի ոգին» ու ընդհանուր կապերն ազգի՝ որպէս ամբողջութեան, եւ հայրենիքի միջեւ:

Նման միջավայրի մը մէջ նեղ հայ ազգայնական քաղաքական գաղափարախօսութիւնը, որ բացառապէս հիմնուած է ինքնիշխանութեան ու ինքնավարութեան ձգտող սակաւաթիւ ազգի էթնոկրօնական ինքնութեան վրայ, երթալով աւելի անարդիւնաւէտ կը դառնայ 21-րդ դարու բարդ եռուզեռին մէջ: Յետ պաղ պատերազմեան դարաշրջանին հայերը կ’երազէին «նոր աշխարհակարգ», որով ժողովրդավարութեան եւ աշխատանքային բարոյականութեան տարածումը ինքնաբերաբար կը յանգեցնէին ազատ, անկախ եւ բարգաւաճ Հայաստանի: Այդ երազանքը ըստ երեւոյթին աւարտեր է, եւ եթէ հայերը կը ցանկան դիմագրաւել պետականութեան մարտահրաւէրները, ապա անոնց դիմաց կը սպասուի խիստ անհրաժեշտ զարգացման երկար ու ձիգ ճանապարհ:

2017 թ. Հայաստանի Հանրապետութիւնը պաշտօնապէս անցում կատարեց խորհրդարանական ժողովրդավարութեան, ինչպէս եւրոպական շատ երկիրներ: Այնուամենայնիւ, հայաստանեան կեանքի քաղաքական պատկերը (ձախաջ առանցքի երկայնքով) դեռեւս հեռու է լիարժէք ըլլալէ եւ դեռ զարգացման տեղ ունի: Այսպէս, չնայած կառավարութեան կազմին մէջ ՀՅԴի ներկայութեանը, վերջին 25 տարիներուն ընթացքին կուսակցութեան ձախակողմեան գաղափարախօսութիւնը Հայաստանի մէջ գրեթէ չի զգացուիր: ՀՅԴի կողմէն սոցիալական արդարութեան կոչերը իրենց արտացոլումը չեն գտած սոցիալական եւ տնտեսական քաղաքականութեան վերաբաշխիչ գործողութիւններուն մէջ։ Ըստ վերջերս Ֆրետրիխ Էպըրտ հիմնադրամին (Friedrich-Ebert-Stiftung) կողմէ հրատարակուած հետազօտութեան՝ հայ երիտասարդութեան մեծ մասը ինքզինք հաստատաբար կը տեսնէ քաղաքական պատկերի սոցիալիստական կողմին մէջ: Նմանապէս, այլ առանցքային հարցեր, ինչպիսիք են ֆեմինիստական եւ կանաչ շարժումները, հայկական ձախակողմեան քաղաքական դաշտին մէջ դեռեւս չեն գտած իրենց տեղը:

Մինչ աշխարհասփիւռ հայութիւնը յառաջիկայ տարի կը պատրաստուի տօնելու Հայաստանի Հանրապետութեան 100-ամեակը, սովորական դարձած տօնական միջոցառումներէն ու արձաններ վեր խոյացնելու արարողութիւններէն անդին դեռ շատ ընելիքներ կան, որպէսզի այն համահունչ դառնայ 1918 թ. Հանրապետութեան հիմնադիր հայրերու ոգիին: Ինչպէս Արամ Մանուկեանը, որ լայնօրէն ճանչցուած է որպէս Հայաստանի առաջին Հանրապետութեան հիմնադիր, «մարդոցմէ վհատ դարբնեց բանակ», այնպէս ալ այսօրուան Հայաստանի մարտահրաւէրները կը պահանջեն նմանատիպ քաղաքական կամք եւ հնարամիտ ուղեղներ:

Յօդուածը կը փափաքէինք աւարտել երջանկայիշատակ ընկեր Ալէն Եկիկեանի պլոքէն մէջբերմամբ. «Տարիներ առաջ Առաջին համաշխարհային պատերազմի քաոսի եւ Ցեղասպանութեան խառնաշփոթի պայմաններուն փոքրաթիւ, բայց տոկուն ժողովուրդ, ուժ գտնելու համար յենելով իր անցյալին, ոտքի ելաւ Սարդարապատի մատոյցներուն յանուն իր ազատութեան վերջին անգամ մարտնչելու համար: Վտանգուած էր իր գոյատեւումը»:

Այսօր, գրեթէ մէկ դար անց, խաղասեղանին դրուած է Հայոց պետութեան գոյատեւման հարցը: Այս անգամ վերջինիս անվտանգութիւնը վտանգուած է ոչ միայն թուրքատրպէյճանական առանցքով (եւ ռուսական աշխարհաքաղաքականութեամբ), այլ հայկական քաղաքական արժէքներու զտման եւ հայկական ինքնութիւնն ու պետութիւնը իրարու կապող հայկական աշխարհայեացքի բացակայութեան պատճառով, մինչ մենք կը շարունակենք դիմակայել պետականութեան մարտահրաւէրները: Այս միտումները ի չիք դարձնելու համար հայոց կեանքին մէջ առնուազն բարոյական վերածնունդ է անհրաժեշտ: Եթէ հաւաքական պետութիւնը իսկապէս որեւէ նշանակութիւն ունի, ապա հայերը պէտք է զարգացնեն ստատուս քվոյի հանդէպ արդարացի դժգոհութեան կեցուածք:

Երկու հարիւր հազար տարի առաջ Ափրիկէի մէջ առաջացաւ մարդը եւ գաղթի ու զարգացման միջոցով ընդլայնուեցաւ դէպի հայկական լեռնաշխարհ ու անդին: Ինչպէս կը վկայեն կլոպալ գաղթականութեան եւ յարմարուողականութեան տուեալները, այդ զարգացումը դեռեւս անընդմէջ կը գործէ: Ներկայիս մէկ օրուան մէջ մեր ուղեղ մուտք գործող տեղեկատուութեան քանակը կը գերազանցէ 19-րդ դարու եւ 20-րդ դարասկիզբի միջին վիճակագրական հայու ստացած տեղեկատուութեան մակարդակը: Ամենայն հավւականութեամբ, պետականութեան ոլորտին մէջ առաջընթացի ուղին պահանջելու է, որ հայերը դրսեւորեն յստակ, տարբերակուած դիրքորոշում, որպէսզի իրենց ազգային պետութիւնը առաւելութիւն ստանայ ներդրումներու, գործարարութեան ու զբօսաշրջութեան ներգրաւման, ինչպէս նաեւ իր արտահանման շուկաներու ձեւաւորման առումով: Ամենակարեւորը, այդ մէկը հայերէն կը պահանջէ աւելի յստակ ձեւակերպել «հայոց երազանքի» սկզբունքները, որպէսզի հայ ինքնութիւնը «իմաստալից հաղորդակցում» ապահովէ մարտահրաւէրներու առջեւ կանգնած ազգպետութեան համակարգին մէջ, շատ այլընտրանքներու գոյութեան պարագաներուն: Մասնաւորապէս, ընդամէնը 26 միլիոն բնակչութիւն ունեցող սկանդինաւեան երկիրները հաւաքական «արժեհամակարգի» վառ օրինակ են, որոնք կը զարգանան եւ կը յարմարեցուին ժամանակակից կեանքին: Շատերը, որոնք կը նախընտրեն այնտեղ բնակութիւն հաստատել, մասամբ այդ մէկը կ’ընեն «սկանդինաւեան երազանքի»ն նկատմամբ ունեցած համակրանքին պատճառով:

Ազատական կամ պոպուլիստական հայկական ազգայնականութիւնը պարզապէս չի կրնար ըլլալ Հայաստանի պետականութեան մարտահրաւէրներուն պատասխանը: Հրատապ անհրաժեշտութիւն կայ աւելի խորամուխ ըլլալու այս մտաւոր ճգնաժամին մէջ, քանի դեռ հայ էթնոազգային ինքնութիւնը կը շարունակէ յարմարիլ ու զարգանալ: «Մեր Հայրենիքը»՝ 1918 թ. Հայաստանի Հանրապետութեան ազգային օրհներգը, վերստին ընդունուեցաւ որպէս 1991 թ. նորանկախ պետութեան օրհներգ: Ներկայիս Հայաստանի եւ սփիւռքի մէջ այն գործնականօրէն քաղաքացիական կրթութեան տարր է: Որպէսզի օրհներգը իմաստալից հաղորդակցում ապահովէ հայոց անդրազգի գալիք սերունդներուն, այն պէտք է շարունակէ հայրենասիրութեան զգացում եւ նուիրում արթնցնել ոչ միայն հայկական բարձրվանդակի աշխարհագրութեան ու հինաւուրց մշակոյթի, այլեւ աւելի շատ դէպի ժամանակակից ու արդիւնաւէտ հայ հասարակութեան նոր քաղաքացիական արժէքներու նկատմամբ:

*******

Այս յօդուածը հայոց պետականութեան 100-ամեակին նուիրուած շարքին առաջին յօդուածն է:

Վարագ Գեթսեմանեանը «Ազդակ» օրաթերթին մէջ, «Ասպարէզ» եւ «Արմինյըն ուիքլի» շաբաթաթերթերուն մէջ յաճախ հանդէս եկող հեղինակներէն է: Ներկայիս Փրինսթոնի համալսարանի Մերձաւոր Արեւելքի ֆակուլտետի ասպիրանտ է:

***

Ռաֆֆի Արտալճեան ֆինանսներու եւ տեխնոլոկիաներու մասնագէտ է եւ սփիւռքահայ քաղաքական գործիչ, որ անկախութեան տարիներէն ի վեր Հայաստանի մէջ կը զբաղի հասարակական ձեռներէցութեամբ: Շրջանաւարտ է իրաւունքի եւ դիւանագիտութեան Ֆլետչերի դպրոցէն եւ Շիքակոյի համալսարանի Բութի պիզնեսի դպրոցէն:

ԱՐՏԱԿ ՄԱՐԿՈՍԵԱՆ

Բնակչութեան բնական աճն այն կարեւոր բաղադրիչներից է, որն ապահովում է հասարակութեան բնականոն զարգացումը եւ հնարաւորութիւն է տալիս դրա հիման վրայ կատարել ռազմավարական կանխատեսումներ: Ոչ մի երկիր չի կարող ծրագրաւորել իր յետագայ սոցիալ-տնտեսական, քաղաքական եւ մշակութային զարգացումն առանց յստակ ժողովրդագրական քաղաքականութեան, որի նշանակութիւնը ժամանակակից աշխարհում գնալով աճում է:

Աշխարհի բազմաթիւ երկրներում գործում են ծնելիութեան խրախուսման բազմաթիւ ծրագրեր: ՀՀում եւս գոյութիւն ունի ծնելիութեան խրախուսման 2016-2018թթ. միջնաժամկէտ ծրագիր, որի բաղադրիչներից մէկն էլ երրորդ երեխայի ծննդեան դէպքում 1 մլն. դրամով խրախուսումն է: Գործում է նաեւ ծննդաբերական սերտիֆիկատների (վկայագիրներու-Խմբ.) տրամադրման քաղաքականութիւնը: Մշակուել է նաեւ նորաստեղծ ընտանիքներին մատչելի բնակարաններով ապահովման ծրագիրը, որը, սակայն, միջոցների սղութեան հետեւանքով դեռեւս չի գործում:

Ինչպէս ցոյց են տալիս խորհրդային տարիներին անցկացուած մարդահամարները, Հայաստանի բնակչութիւնը բնականոն աճ է գրանցել, որը տարեկան կտր-ուածքով կազմել է մօտ 1.5 տոկոս:

Այսպէս, անցեալ դարի 80ական թուականներին Խորհրդային Հայաստանի բնական աճի տեմպերը բաւականին բարձր էին, որի բարձրակէտը 1986թ. էր, երբ գրանցուեց 20րդ դարի Հայաստանի ժողովրդագրական դիտումների ամենաշատ ծնելիութեան ցուցանիշը՝ 81,192 երեխայ: Ըստ վիճակագրական տուեալների՝ 1985-1991թթ. Հայաստանում ծնուել էր 544,654 երեխայ:

Ծնելիութեան այս բարձր ցուցանիշը կտրուկ փոփոխւում է Հայաստանի անկախութեան առաջին տարիներից սկսած: Պատճառները սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի կտրուկ վատթարացումն էր, Սպիտակի աղէտալի երկրաշարժը, շրջափակումը եւ Ղարաբաղի համար մղուող ազատագրական պատերազմը:

Եթէ 1992թ. Հայաստանում ծնուել է 70,581, 1997թ.՝ 43,929, ապա 2001թ. այդ թիւն իջաւ մինչեւ 32,065 երեխայի: Ընդհանուր առմամբ, ՀՀ անկախութեան առաջին տասնամեակում ծնուել է 464,457 երեխայ, մահացութիւնը կազմել է 247,064 մարդ, իսկ բնական աճը՝ 217,443 մարդ:

Պէտք է նշել, որ 1992-2001թթ. նախորդ տասնամեակի համեմատ բնական աճը կրճատուել էր 5.3 անգամ: Բնակչութեան բնական աճի դինամիկան, սկսած 1992թ.ից, անընդհատ նուազել է, որն արտագաղթի հետ աւելի է ազդել բնակչութեան թուաքանակի փոփոխութիւնների վրայ:

Ծննդաբերութեան տարէցտարի նուազման պատճառները ոչ միայն պէտք է փնտռել վերարտադրողական տարիքի մարդկանց զգալի հատուածի բացակայութեամբ, այլեւ այդ ժամանակահատուածում հանրապետութիւնում առկայ սոցիալ-տնտեսական ծանր իրավիճակի խորապատկերին:

Սպասւում էր, որ 2001թ. Հայաստանում իր ամենացածր կէտին հասած ծնելիութիւնն աճ պէտք է գրանցեր, քանի որ ակտիւ ամուսնական տարիք էին մուտք գործում 20րդ դարի 70ական թուականների վերջի եւ 80ականներին ծնուած սերունդը, որոնց թիւը զգալիօրէն գերազանցում էր 60-70ականների ծնուածների թուին:

Ըստ կանխատեսումների՝ տարեկան պէտք է ծնուէին առնուազն 50-60 հազար երեխաներ: Սակայն այդ կանխատեսումները լիովին չարդարացան: Եթէ 2002թ. Հայաստանում ծնուել էր 32,380 երեխայ, ապա 2010թ. այդ ցուցանիշը հասաւ 44,800ի, իսկ արդէն 2011թ.ից սկսեց նուազել: Չնայած 2002-2011թթ. գրանցուած ծնունդների թուաքանակի աճին, այն 1992-2001թթ. համեմատ կրճատուել էր 1.2, իսկ բնական աճի ցուցանիշը 1.8 անգամ: Պատճառն այն էր, արտագաղթի հետեւանքով հայ երեխաների մեծ մասը ծնուել էր արտերկրում, իսկ դա բաւականին պատկառելի թիւ է կազմում: Եւ եթէ 20րդ դարի առաջին տասնամեակում Հայաստանում գրանցուէր միջինը 50-60 հազար ծնունդ, ապա դա կարող էր որոշակի կայունութիւն հաղորդել ժողովրդագրական գործընթացներին, որը 2011թ. սկսած միայն հետընթաց է արձանագրում:

Սակայն այս իրողութեան բացակայութիւնը մօտակայ տասնամեակներում բացասաբար է ազդելու ժողովրդագրական գործընթացների վրայ: Հայկական ընտանիքը, որը 20րդ դարի 80ական թթ. միջինը բաղկացած էր 4.7 մարդուց, այսօր կազմում է ընդամէնը 3.3 մարդ: Վերջին տասնամեակում քիչ է այն ընտանիքների թիւը, որտեղ երեխաները քանակը անցնում է երեքից:

Խզուել է երեխաներ ունենալու յաջորդականութիւնը: Եթէ մինչ անկախութիւնը դա կազմում էր 2-3 տարի, ապա ներկայումս 4-7 տարի: Իսկ երրորդ եւ աւելի երեխաներին շատ քիչ ծնողներ են ներկայումս գնում: Եթէ 1997թ. ծնունդների ընդհանուր թուաքանակում 24.7 տոկոսը եղել են 3 եւ աւելի ծնուած երեխաները, ապա 2015թ. տուեալներով այդ ցուցանիշը նուազել է մինչեւ 19 տոկոսի:

Բարւոք չէ նաեւ բնական վերարտադրութեան վիճակը: Վերարտադրողական տարիքում գտնուող կանայք ունենում են միջինում 1.6 երեխայ, այն դէպքում, երբ պարզ վերարտադրութեան համար անհրաժեշտ է ունենալ 2.1 երեխայ:

Պէտք է նշել, որ ներկայումս Հայաստանը մուտք է գործել ժողովրդագրական գործընթացների նոր փուլ: Եւ արդէն իսկ զգացնել են տալու վերջին տասնամեակների անբարենպաստ միգրացիոն եւ ժողովրդագրական գործընթացները:

2011թ. Հայաստանում անցկացուած մարդահամարը ցոյց տուեց, որ էականօրէն վատթարացել են Հայաստանի բնակչութեան սեռատարիքային ցուցանիշները: Թէեւ 2001թ. համեմատ 2011թ. 0-4 տարեկանների խմբում մօտ 4 տոկոսի աճը խօսում էր ի նպաստ ծննդաբերութեան աւելացման, սակայն այդ ցուցանիշը 80 տոկոսով զիջում էր 1989 թուականին, որը խօսում է ժողովրդագրական խորը անկման մասին: 5-9 տարեկանների խմբում վիճակն աւելի անհանգստացնող էր: 2001-2011թթ. ընթացքում նրանց թիւը պակասել էր 80,542ով: Իսկ 10-14 տարեկանների մօտ այդ ցուցանիշն աւելի բարձր էր՝ 116,400 երեխայ: 15-19 տարեկանների թիւը նուազել էր 41,314ով:

Այս ժողովրդագրական իրավիճակը իսկապէս մտահոգիչ է, եւ մօտակայ տարիներին խնդիրներ է առաջ բերելու ինչպէս բանակի թուակազմի համալրման, այնպէս էլ հանրակրթական եւ բարձրագոյն ուսուցման համակարգում: Այսպէս, 2012թ. համեմատ 2019թ. բանակ զօրակոչուող երիտասարդների թիւը կը նուազի 30 տոկոսով, եւ դա այն դէպքում եթէ բացառենք արտագաղթը: Բարձրագոյն ուսումնական ոլորտում 2016թ. համեմատ 2017թ.ին դիմորդների թիւը նուազել է 1500ով եւ մօտակայ տարիներին այդ ցուցանիշը դեռեւս նուազելու է:

Ժողովրդագրական յաջորդ ցաւալի խնդիրն այն է, որ Հայաստանում կտրուկ աւելացել է 60 եւ աւելի տարիք ունեցող մարդկանց թիւը: Եթէ 1979թ. նրանք կազմել են բնակչութեան 7.9 տոկոսը, 1989թ.՝ 9.2, ապա ներկայումս նրանց թիւն արդէն իսկ գերազանցում է 15 տոկոսը: Եթէ Հայաստանից շարունակուող արտագաղթը չդադարի, եւ տեղի չունենայ ծնելիութեան ցուցանիշի աճ, ապա մօտակայ տասնամեակում 60 եւ աւելի տարիք ունեցող մարդկանց թիւը կը գերազանցի 20 տոկոսը, որը կը հասցնի նրան, որ Հայաստանը կ՛ունենայ «ծերացող» հասարակութիւն, որը յղի է տնտեսական եւ սոցիալական անդառնալի հետեւանքներով:

Իսկ դա կարող է տեղի ունենալ նաեւ այն հանգամանքով պայմանաւորուած, որ ներկայ ժողովրդագրական ժամանակահատուածում ամուսնական ակտիւ տարիք են մուտք գործում նախորդ դարի 90ական թուականներէն ծն-ուած սերունդը, որոնց թիւը մօտ 40 տոկոսով աւելի քիչ է, քան 1980ականներին ծնուածներինը: Դրա ապացոյցն է նաեւ այն, որ 2016թ.ին 2012թ. համեմատ Հայաստանում ծնունդների թիւը նուազել է 4.6 տոկոսով, մահերի թիւն աւելացել է 2, իսկ բնական աճն պակասել է 6 տոկոսով: Ծնելիութեան յետագայ նուազումը եւ մահերի թուի աւելացումը կարող է յանգեցնել նրան, որ արդէն իսկ 2025թ. մահերը Հայաստանում կը գերազանցեն ծնունդներին եւ բնական աճը կ՛ունենայ բացասական ցուցանիշներ: Այս հանգամանքը էլ աւելի կարող է խորացնել ժողովրդագրական բացասական վիճակը եւ արագացնել բնակչութեան թուաքանակի նուազումը:

 

ԱՐՏԱԿ ՄԱՐԿՈՍԵԱՆ՝ Պատմական գիտութիւնների թեկնածու, ժողովրդագէտ, Միջազգային եւ անվտանգութեան հարցերի հայկական ինստիտուտի (ՄԱՀՀ) ասոցացուած փորձագէտ

Ամերիկայի Հայ Դատի յանձնախումբը համացանցային նորարարական արշաւի մը սկսած է, Արցախի ի նպաստ քարոզչութիւն կատարելու ու անոր ապագային եւ բարգաւաճման համար դրամահաւաք կատարելու նպատակով։

«Anca.org/Artsakh» կայքէջին միջոցաւ ճամբայ ելած եւ «Արոտում» անունով մկրտուած այս արշաւին գլխաւոր երեք նպատակներն են՝

– Կարիքաւորներու ի նպաստ սպասարկութեանց ապահովում.

– Վերջ տալ ականներու պայթումին իբրեւ հետեւանք պատահած արկածներուն.

– Ատրպէյճանի յարձակողապաշտ քայլերը բացայայտող համակարգի մը հաստատումը։

Արշաւին կարելի է միանալ նաեւ «Facebook»ի, «Twitter»ի եւ «Tumblr»ի միջոցաւ, նպատակ ունենալով առաւելագոյն թիւով մասնակցութիւն ապահովել մինչեւ Օգոստոս 2, առաւօտեան ժամ 9 (Խաղաղականի ժամով), արշաւը համացանցին մէջ տիրապետող դարձնելու համար։

Հայ Դատի կայքի «Quick Connect» բաժինին մէջ պատրաստուած են նամակներու պատճէններ, որոնք արձանագրուողներուն անունով պիտի առաքուին քոնկրեսականներուն։

Արշաւը ձեւաւորուած է Ամերիկայի Հայ Դատի Լէօ Սարգիսեանի եւ Յովիկ Աբօ Սաղտճեանի անուան վարժողական ծրագիրներու մասնակիցներուն կողմէ, որոնք այս նպատակով նաեւ տեսանիւթ մը պատրաստած են.

 

Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբը զայրացած է՝ տեղեկանալով, որ Գանատայի կառավարութիւնը Թորոնթոյի մէջ գտնուող զրահապատ մեքենաներու արտադրութեամբ զբաղող «INKAS Armored Vehicle Manufacturing» ընկերութեան արտօնած է բարձրակարգ ռազմական սարքեր արտահանել Ատրպէյճան:

Գանատայի միջազգային առեւտուրի հարցերով նախարար Ֆրանսուա Ֆիլիփ Շամփայնին ուղղուած նամակով մը՝ Հայ Դատնի յանձնախումբը կոչ ուղղած է երկրի կառավարութեան՝ անյապաղ դադրեցնելու զէնքի արտադրութիւնը Ատրպէյճան եւ անհրաժեշտ քայլեր ձեռնարկելու այդ սխալ որոշման ուղղութեամբ:

«Այդպիսի վտանգաւոր զէնքերու տրամադրումը Ատրպէյճանի նման աւազակ երկրի մը՝ կը խախտէ Գանատայի զէնքի արտահանման վերաբերող ամենահիմնարար չափանիշները եւ լուրջ վտանգ կը ստեղծէ ներքին եւ տարածաշրջանային կայունութեան համար»,- ըսած է Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի նախագահ Շահէն Միրաքեանը:

«Բազմիցս ապացուցուած է, որ Ատրպէյճանի վարչակազմը այդ զէնքը կ՝օգտագործէ ոչ միայն սպառնալիք ստեղծելով Հայաստանի եւ Արցախի խաղաղութեան ու անվտանգութեան, ոչ միայն տարածաշրջանային անկայունութիւն ստեղծելու համար, այլեւ այդ երկրի մէջ այլախոհութիւնը հետապնդելու համար»,- ընդգծած է Միրաքեանը:

«Փաստը այն է, որ 2016 Ապրիլին Ատրպէյճանը նոր ձեռք բերուած մահացու զինատեսակներով սանձազերծեց քառօրեայ պատերազմը, որ ամենամահաբերն էր 1994 թուականի հրադադարի հաստատումէն ետք:

Արտօնելով զէնքի արտահանումը Ատրպէյճան՝ Գանատան իր ներդրումը կ՝ունենայ Ատրպէյճանի, Հայաստանի եւ Արցախի միջեւ ռազմական գործողութիւններուն: Այսպիսի որոշումները կը հակասեն ԵԱՀԿ Մինսկի խումբի ծիրէն ներս բանակցային գործընթացին ամբողջութեամբ աջակցելու Գանատայի պարտաւորութիւններուն:

Մարդու իրաւունքներու տեսանկիւնէն՝ Ատրպէյճանը բազմիցս դատապարտուած է յայտնի իրաւապաշտպան կառոյցներու կողմէ, ինչպէս՝ Human Rights Watch-ը, Amnesty International-ը , կապուած երկրին մէջ մարդու իրաւունքներու վիճակին հետ: Ատրպէյճանը քննադատուած է երկրին մէջ հիմնարար ազատութիւնները ճնշելու, առաջին հերթին անկախ մամուլի դէմ յարձակումներու համար»,- ըսած է Գանատայի Հայ Դատի յանձնախումբի նախագահը:

Ottawa- The Armenian National Committee of Canada (ANCC) has launched an online action alert calling upon the Canadian government to immediately halt the export of Canadian manufactured weapons to Azerbaijan.

The ANCC urges members and grassroots activist to take immediate action and demand the cancellation of this highly controversial arms deal. The action alert is live on the AYF Canada website and could be accessed via the following link:

https://www.ayfcanada.org/action-alerts/halt-the-export-of-canadian-manufactured-weapons-to-azerbaijan/

Recently, the ANCC learned that the Canadian government had granted an export permit for the transfer of highly sophisticated military equipment from the Toronto-based INKAS Armored Vehicle Manufacturing over to the Republic of Azerbaijan.

In a letter addressed to Canada’s Minister of International Trade, the Honourable François-Philippe Champagne on July 24, ANCC President, Shahen Mirakian said “Such transfers of dangerous weaponry to a rogue states such as Azerbaijan violate the very basic norms of Canada’s arms exports regulations and pose a significant danger to domestic and regional stability”

“As has been demonstrated repeatedly thus far, the Azeri regime is adamant on using such equipment not only to perpetuate regional instability by threatening the peace and security of the Republic of Armenia and the Republic of Artsakh (Nagorno-Karabakh), but also to crack down on dissent at home.” added Mirakian.

As a matter of fact, in April of last year, Azerbaijan, armed with then-newly acquired lethal weaponry, initiated the Four-Day War which was the deadliest clash between Armenian and Azeri forces since the 1994 ceasefire, and has been culpable of countless ceasefire violations up to that point and ever since.

By allowing this export of military goods to Azerbaijan, Canada is contributing to the hostilities among Azerbaijan, Armenia and the Republic of Artsakh. Such decisions are contrary to Canada’s commitment and full support of the OSCE Minsk Group negotiation process and for a peaceful resolution to the conflict.

“In observance of Canada’s stated priorities and regulations regarding arms exports, namely preserving regional peace and stability, and protecting human rights, we urge the government to not allow the interests and motives of hostile nations trump our shared values of justice and democracy.” concluded Mirakian.

As responsible Canadians and concerned members of the Armenian-Canadian community, the ANCC urges all members and activists to take one minute and send a pre-written email to the Honourable François-Philippe Champagne, Canada’s Minister of International Trade and demand the reversal of this highly controversial and unacceptable decision.

 

***

The ANCC is the largest and the most influential Canadian-Armenian grassroots human rights organization. Working in coordination with a network of offices, chapters, and supporters throughout Canada and affiliated organizations around the world, the ANCC actively advances the concerns of the Canadian-Armenian community on a broad range of issues and works to eliminate abuses of human rights throughout Canada and the world.

(Armenpress) – Israel’s minister of regional cooperation Tzachi Hanegbi, who arrived in Armenia on an official visit on July 25, visited the Tsitsernakaberd Armenian Genocide Memorial with his delegation in Yerevan.

The Israeli high-level delegation was accompanied by Armenia’s deputy foreign minister Armen Papikyan, the Honorary Consul of Israel in Armenia Ashot Shahmuradyan, Israel’s Ambassador to Armenia Eliyahu Yerushalmi with his spouse, as well as the deputy director of the Armenian Genocide Institute Museum Suren Manukyan

The officials laid flowers at the Eternal Flame for the memory of the Armenian Genocide victims, and toured the MuseumInstitute. The Israeli minister mentioned that he is impressed with the Memorial, which in his words will touch everybody.

“Israel has always sympathized with the Armenian people, because both Armenians and Jews have survived this tragedy in their histories. The issue has been discussed for several times in the Israeli parliament, it has always been mentioned by the president, and we will always keep it in our hearts and spirits”, the Israeli minister told reporter.

“Visiting this museum leaves every visitor with two conclusions: Never again to allow such horrific acts to happen, and never forget the tragedy , keep it always alive in the human awareness and memory forever!”, the Israeli minister wrote in the guestbook.

 

ՊՈԼԻՍ, «Մարմարա».- Ինչպէս յայտնի է, Թուրքիոյ մէջ կը գործէ «Հայկական անհիմն պնդումներու դէմ պայքարի միջազգային կազմակերպութիւն»ը (ԱՍԻՄՏԷՐ), որուն նախագահը պարբերաբար շատ կծու յայտարարութիւններ ու վերագրումներ կ՛ընէ Հայաստանի ու հայերուն հասցէին։

Միութեան նախագահ Կէօքսել Կիւլպէյը այս անգամ ըսած է, որ Հայաստան իր հողերուն վրայ Քիւրտիստանի բանուորական կուսակցութեան ու ահաբեկչական այլ կազմակերպութիւններու համար մարզումի ու տեղակայութեան ճամբարներ տրամադրած է։ «Հայաստան այս ուժերը կը պատսպարէ, որպէսզի զանոնք գործածէ Թուրքիոյ, Իրանի ու Ատրպէյճանի դէմ։ Այս ճամբարներէն մէկը, որ քիւրտերուն տրամադրուած է, կը գտնուի Սեւանի շրջանի Վարդենիս քաղաքը, իսկ ուրիշ ճամբարներ ալ, որոնց թիւը կը հասնի 12ի, տրամադրուած են հայերու կողմէ գրաւուած Ղարաբաղի հողերուն վրայ», պնդած է ան։

«Հայաստան դարձած է երկիր մը, որ տարածաշրջանի ահաբեկչական կազմակերպութիւնները կը պատսպարէ ու կը գործածէ։ ԱՍԱԼԱ կազմակերպութիւնը, որ 1984 թուականին ինքզինք լուծեց, այնուհետեւ սկսաւ զօրակցութիւն ցոյց տալու Թուրքիոյ, Իրանի ու Ատրպէյճանի մէջ տեղաւորուած ահաբեկչական մարմիններու՝ Մեծն Հայաստանի երազը իրականացնելու նպատակով», նշած է ան։

Ան նաեւ աւելցուցած է, որ 2016ի Ապրիլին, Հայաստանի ու Ատրպէյճանի միջեւ ծագած բախումներուն ընթացքին, Սուրիայէն բերուեցան ու Սեւանի շրջանը տեղադրուեցան քրտական «ահաբեկչական» կազմակերպութիւններու անդամ 400 մարտիկներ, 150ը՝ սուրիացի հայ, իսկ 250ը՝ Թուրքիոյ, Սուրիոյ, Իրանի ու Իրաքի մէջ գործող քիւրտեր։ Ասոնք Արարատ լերան Թենտիւրեք շրջանէն անցնելով՝ հասան Հայաստանի Սեւանի շրջանը ու տեղաւորուեցան Վարդենիսի ճամբարին մէջ։

Ըստ Կիւլպէյի՝ «ահաբեկիչներ»ը կ՛առաջնորդուին հայերէ բաղկացած «Արարատի Արծիւներ» անունով միութեան անդամներուն՝ Լիվան Գարատաղի, Հեմարար Քէրվանճեանի եւ Սերվեթ Պակոբշինի կողմէ։

Welcome

...