Հերմինէ Աւագեան
ԵՐԵՒԱՆ — Օգոստոսի 27-ին Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային միութեան Կենտրոնական վարչութեան անդամ Արեւիկ Գաբրիէլեանը (Նիւ Յորք), Համազգայինի Երեւանի գրասենեակի տնօրէն Ռուզան Առաքելեանը եւ Համազգայինի վաստակաշատ անդամ Տիգրան Ջինբաշեանը (Լիբանան) այցելեցին Երեւանում գործող Եղիշէ Չարենցի տուն-թանգարան։
Այցը խորհրդանշական էր յատկապես նրանով, որ այն տեղի ունեցաւ մեծանուն բանաստեղծի ծննդեան 130-ամեակին ընդառաջ եւ իր հետ բերեց ոչ միայն անցեալի յիշողութիւն, այլեւ մշակութային ժառանգութեան պահպանման ու փոխանցման կարեւոր խորհուրդ։
Արեւիկ Գաբրիէլեանն իր ընտանիքի անունից թանգարանին նուիրեց 1997 թուականի սեպտեմբերի 7-8-ը Նիւ Եորքի Կոլումբիայի համալսարանում կայացած «Եղիշէ Չարենցը եւ խորհրդահայ պոեզիան» խորագրով գիտաժողովի ազդագիրը։
Գիտաժողովը, որին մասնակցել էին ժամանակի երեւելի մտաւորականներ եւ չարենցագիտութեան ու խորհրդահայ պոեզիայի ուսումնասիրութեամբ զբաղուող գիտնականներ, կարեւոր հարթակ էր Չարենցի ստեղծագործութեան, նրա գրական ժառանգութեան եւ խորհրդահայ պոեզիայի զարգացման տարբեր հարցերի քննարկման համար։ Նիւ Եորքում պահպանուած այդ փոքրիկ, սակայն պատմական արժէք ունեցող փաստաթուղթն այսօր իր ճանապարհը գտաւ դէպի Չարենցի տուն՝ դառնալով թանգարանի հաւաքածուի մի կարեւոր մասնիկը։
Նուէրը յանձնելիս Արեւիկ Գաբրիէլեանը խօսեց Չարենցի՝ ժամանակ ու տարածութիւն յաղթահարող ներկաիւթեան մասին՝ ընդգծելով, որ գրողի ժառանգութիւնը միայն անցեալի յիշողութիւն չէ, այլ կենդանի մշակութային կապ, որը սերունդներին շարունակում է միաւորել Հայաստանից մինչեւ Սփիւռք։ Նա կարեւորեց նաեւ այն հանգամանքը, որ ընտանիքում պահպանուած այս նմուշն այժմ վերադառնում է իր բնական միջավայր՝ Չարենցի տուն-թանգարան՝ հասանելի դառնալով հետազօտողներին, այցելուներին եւ ապագայ սերունդներին։
Թանգարանի տնօրէն Ժաննա Մանուկեանը շնորհակալութիւն յայտնեց նուիրատւութեան համար՝ կարեւորելով յատկապէս այն փաստը, որ Չարենցի կեանքի եւ ստեղծագործութեան հետ առնչուող նմանատիպ նիւթերը շարունակում են իրենց ճանապարհը դէպի տուն-թանգարան։ Նրա խօսքով՝ իւրաքանչիւր նման նուիրատւութիւն լրացնում է թանգարանի հաւաքածուն ոչ միայն որպէս փաստական նիւթ, այլեւ որպէս ժամանակի ու մարդկանց միջեւ ստեղծուած կենդանի կապի վկայութիւն։
Այցի ընթացքում անդրադարձ եղաւ նաեւ Համազգայինի՝ հայ գրականութեան, մշակոյթի եւ ազգային յիշողութեան պահպանմանն ու տարածմանը միտուած գործունէութեանը։
Հանդիպմանը Համազգայինի Երեւանի գրասենեակի տնօրէն Ռուզան Առաքելեանը թանգարանի գրադարանին նուիրեց Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային միութեան Հայաստանի գրասենեակի կողմից հրատարակուած գրքերից՝ համալրելով թանգարանի գրական ֆոնդը եւ եւս մէկ անգամ ընդգծելով Համազգայինի ու հայ մշակութային կարեւոր օջախների միջեւ համագործակցութեան արժէքը։
Չարենցի տուն-թանգարան կատարած այս այցելութիւնը դարձաւ իւրօրինակ կամուրջ՝ Նիւ Եորքից Երեւան, յիշողութիւնից՝ ներկայ, իսկ անցեալից՝ ապագայ։
Մեծ գրողի 130-ամեակին ընդառաջ այս նուիրատւութիւնն իր փոքրիկ, բայց նշանակալի պատմութիւնն է աւելացնում Չարենցի մեծ պատմութեանը։